મહાભારત · અધ્યાય 12.127

તતસ્તેષાં સમેતાનામૃષીણામૃષિસત્તમઃ ।
ઋષભો નામ વિપ્રર્ષિર્વિસ્મયન્નિદમબ્રવીત્ ॥

પુરાઽહં રાજશાર્દૂલ તીર્થાન્યનુચરન્પ્રભો ।
સમાસાદિતવાન્દિવ્યં નરનારાયણાશ્રમમ્ ॥

યત્ર સા બદરી રમ્યા સરો વૈહાયસં તથા ।
યત્ર ચાશ્વશિરા રાજન્વેદાન્પઠતિ શાશ્વતાન્ ॥

તસ્મિન્સરસિ કૃત્વાઽહં વિધિવત્તર્પણં પુરા ।
પિતૃણાં દેવતાનાં ચ તતોશ્રમમિયાં તદા ॥

રમાતે યત્ર તૌ નિત્યં નરનારાયણાવૃષી ।
અદૂરાદાશ્રમાત્કિઞ્ચિદ્વાસાર્થમગમં તદા ॥

અત્ર ચીરાજિનધરં કૃશમુચ્ચમતીવ ચ ।
અદ્રાક્ષમૃષિમાયાન્તં તનું નામ તપોનિધિમ્ ॥

અન્યૈર્નરૈર્મહાબાહો વપુષાઽપ્રતિમં તદા ।
કૃશતા ચાપિ રાજર્ષે ન દૃષ્ટા તાદૃશી મયા ॥

શરીરમપિ રાજેન્દ્ર તનુ કાનિષ્ઠિકાસમમ્ ।
ગ્રીવા બાહૂ તથા પાદૌ કેશાશ્ચાદ્ભુતદર્શનાઃ ॥

શિરઃ કાયાનુરૂપં ચ કર્ણૌ નેત્રે તથૈવ ચ ।
તસ્ય વાક્ચૈવ ચેષ્ટા ચ સામાન્યે રાજસત્તમ ॥

દૃષ્ટ્વાઽહં તં કૃશં વિપ્રં ભીતઃ પરમદુર્મનાઃ ।
પાદૌ તસ્યાભિવાદ્યાથ સ્થિતઃ પ્રાઞ્જલિરગ્રતઃ ॥

નિવેદ્ય નામગોત્રે ચ તથા કાર્યં નરર્ષભ ।
પ્રદિષ્ટે ચાસને તેન શનૈરહમુપાવિશમ્ ॥

તતઃ સ કથયામાસ ધર્માર્થસહિતાઃ કથાઃ ।
ઋષિમધ્યે મહારાજ તત્ર ધર્મભૃતાં વરઃ ॥

ત--સ્તુ કથયત્યેવ રાજા રાજીવલોચનઃ ।
ઉપયાજ્જવનૈરશ્વૈઃ સબલઃ સાવરોધનઃ ॥

સ્મરમ્પુત્રમરણ્યે વૈ નષ્ટં પરમદુર્મનાઃ ।
ભૂવિદ્યુમ્નપિતા શ્રીમાન્વીરદ્યુમ્નો મહાયશાઃ ॥

ઇહ દ્રક્ષ્યામિ તં પુત્રં દ્રક્ષ્યામીહેતિ ભારત ।
એવમાશાકૃશો રાજા ચરન્વનમિદં પુરા ॥

દુર્લભઃ સ મયા દ્રષ્ટું ભૂય એવ ચ ધાર્મિક ।
એકઃ પુત્રો મહારણ્યે નષ્ટ ઇત્યસકૃત્તદા ॥

ન સ શક્યો મયા દ્રષ્ટુમાશા ચ મહતી મમ ।
તયા પરીતગાત્રોઽહં મુમૂર્ષુર્નાત્ર સંશયઃ ॥

એતચ્છ્રુત્વા તુ ભગવાંસ્તનુર્મુનિવરોત્તમઃ ।
અવાક્્શિરા ધ્યાનપરો મુહૂર્તમિવ તસ્થિવાન્ ॥

તમનુધ્યાન્તમાલક્ષ્ય રાજા પરમદુર્મનાઃ ।
ઉવાચ વાક્યં દીનાત્મા મન્દમન્દમિવાસકૃત્ ॥

દુર્લભં કિન્નુ દેવર્ષે આશાયાશ્ચૈવ કિં મહત્ ।
બ્રવીતુ ભગવાનેતદ્યદિ ગુહ્યં ન ચેત્તદા ॥
તનુરુવાચ ।

મહર્ષિર્ભગવાંસ્તેન પૂર્વમાસીદ્વિમાનિતઃ । બાલિશાં બુદ્ધિમાસ્થાય મન્દભાગ્યતયાઽત્મનઃ ।
અર્થયન્કુશલં રાજન્કાઞ્ચનં વલ્કલાનિ ચ ॥

[અવજ્ઞાપૂર્વકેનાપિ ન સમ્પાદિતવાંસ્તતઃ.] નિર્વિણ્ણઃ સ તુ વિપ્રર્ષિર્નિરાશઃ સમપદ્યત ॥

એવમુક્તોઽભિવાદ્યાથ તમૃષિં લોકપૂજિતમ્ ।
શ્રાન્તોઽવસીદદ્ધર્માત્મા યથા ત્વં નરસત્તમ ॥

અર્ધ્યં તતઃ સમાનીય પાદ્યં ચૈવ મહાયશાઃ ।
આરણ્યેનૈવ વિધિના રાજ્ઞે સર્વં ન્યવેદયત્ ॥

તતસ્તમૃષયઃ સર્વે પરિવાર્ય નરર્ષભમ્ ।
ઉપાવિશન્પુરસ્કૃત્ય સપ્તર્ષય ઇવ ધ્રુવમ્ ॥

અપૃચ્છંશ્ચૈવ તત્રૈનં રાજાનમપરાજિતમ્ ।
પ્રયોજનમિદં સર્વમાશ્રમસ્ય પ્રવેશને ॥