મહાભારત · અધ્યાય 12.125

શીલં પ્રધાનં પુરુષે કથિતં તે પિતામહ ।
કથમાશા સમુત્પન્ના કા ચ સા તદ્વદસ્વ મે ॥

સંશયો મે મહાનેષ સમુત્પન્નઃ પિતામહ ।
છેત્તા ચ તસ્ય નાન્યોઽસ્તિ ત્વત્તઃ પરપુરઞ્જય ॥

પિતામહાશા મહતી મમાસીદ્ધિ સુયોધને ।
પ્રાપ્તે યુદ્ધે તુ તદ્યુક્તં તત્કર્તાઽયમિતિ પ્રભો ॥

સર્વસ્યાશા સુમહતી પુરુષસ્યોપજાયતે ।
સ્યાં વિહન્યમાનાયાં દુઃખો મૃત્યુર્ન સંશયઃ ॥

ઽહં હતાશો દુર્બુદ્ધિઃ કૃતસ્તેન દુરાત્મના ।
ર્તરાષ્ટ્રેણ રાજેન્દ્ર પશ્ય મન્દાત્મતાં મમ ॥

આશાં બૃહત્તરીં મન્યે પર્વતાદપિ સદ્રુમાત્ ।
આકાશાદપિ વા રાજન્નપ્રમેયાઽથવા પુનઃ ॥

એષા ચૈવ કુરુશ્રેષ્ઠ દુર્વિચિન્ત્યા સુદુર્લભા ।
દુર્લભત્વાચ્ચ પશ્યામિ કિમન્યદ્દુર્લભં તતઃ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

અત્ર તે વર્તયિષ્યામિ યુધિષ્ઠિર નિબોધ મે ।
ઇતિહાસં સુમિત્રસ્ય નિર્વૃત્તમૃષભસ્ય ચ ॥

સુમિત્રો નામ રાજર્ષિર્હૈહયો મૃગયાં ગતઃ ।
સસાર ચ મૃગં વિદ્ધ્વા બાણેનાનતપર્વણા ॥

સ મૃગો બાણમાદાય યયાવતિપરાક્રમઃ ।
સ ચ રાજા બલી તૂર્ણં સસાર મૃગમન્તિકાત્ ॥

તતો નિમ્નં સ્થલં ચૈવ સમૃગોઽદ્રવદાશુગઃ ।
મુહૂર્તમિવ રાજેન્દ્ર સમેન સ પથાઽગમત્ ॥

તતઃ સ રાજા તારુણ્યાદૌરસન બલેન ચ ।
ચચાર બાણાસનભૃત્સખઙ્ગો હંસવત્તદા ॥

તતો નદાન્નદીશ્ચૈવ પલ્વલાનિ વનાનિ ચ ।
અતિક્રમ્યાભ્યતિક્રમ્ય સસારૈકો વનેચરઃ ॥

સ તુ તાવન્મૃગો રાજન્નાસાદ્યાસાદ્ય પાર્થિવમ્ ।
પુનરભ્યેતિ જવનો જવેન મહતા તતઃ ॥

સ તસ્ય બાણૈર્બહુભિઃ સમભ્યસ્તો વનેચરઃ ।
પ્રક્રીડન્નિવ રાજેન્દ્ર પુનરભ્યેતિ ચાન્તિકમ્ ॥

પુનશ્ચ જવમાસ્થાય જવનો મૃગયૂથપઃ । [અતીત્યાતીત્ય રાજેન્દ્ર પુનરભ્યેતિ ચાન્તિકમ્ ॥ ]

તસ્ય મર્મચ્છિદં ઘોરં સુમિત્રોઽમિત્રકર્શનઃ ।
સમાદાય શરં શ્રેષ્ઠં કાર્મુકાન્નિરવાસયત્ ॥

[તતો ગવ્યૂતિમાત્રેણ મૃગયૂથપયૂથપઃ.] તસ્ય બાણપથં મુક્ત્વા તસ્થિવાન્પ્રહસન્નિવ ॥

તસ્મિન્નિપતિતે બાણે ભૂમૌ જ્વલિતતેજસિ ।
પ્રવિવેશ મૃગોઽરણ્યં મૃગં રાજાઽપ્યભિદ્રવત્ ॥