મહાભારત · અધ્યાય 12.116

ન સન્તિ કુલજા યત્ર સહાયાઃ પાર્થિવસ્ય તુ । અકુલીનાશ્ચ કર્તવ્યા ન વા ભરતસત્તમ્ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

અત્રાપ્યુદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।
નિદર્શનં પરં લોકે સજ્જનાચરિતં સદા ॥

અસ્યૈવાર્થસ્ય સદૃશં યચ્છ્રુતં મે તપોવને ।
જામદગ્ન્યસ્ય રામસ્ય યદુક્તમૃષિસત્તમૈઃ ॥

વને મહતિ કસ્મિંશ્ચિદમનુષ્યનિષેવિતે ।
ઋષિર્મૂલફલાહારો નિયતો નિયતેન્દ્રિયઃ ॥

દીક્ષાદમપરિશ્રાન્તઃ સ્વાધ્યાયપરમઃ શુચિઃ ।
ઉપવાસવિશુદ્ધાત્મા સતતં સત્પથે સ્થિતઃ ॥

તસ્ય સન્દૃશ્ય સદ્ભાવમુપવિષ્ટસ્ય ધીમતઃ ।
સર્વે સત્વાઃ સમીપસ્થા ભવન્તિ વનચારિણઃ ॥

સિંહા વ્યાઘ્રાઃ સશરભા મત્તાશ્ચૈવ મહાગજાઃ ।
દ્વીપિનઃ ખઙ્ગભલ્લૂકા યે ચાન્યે ભીમદર્શનાઃ ॥

તે સુખપ્રશ્નદાઃ સર્વે ભવન્તિ ક્ષતજાશનાઃ ।
તસ્યર્ષેઃ શિષ્યવચ્ચૈવ ચિત્તજ્ઞાઃ પ્રિયકારિણઃ ॥

ઉક્ત્વા ચ તે સુખપ્રશ્નં સર્વે યાન્તિ યથાસુખમ્ ।
ગ્રામ્યસ્ત્વેકઃ પશુસ્તત્ર નાજહાત્સ મહામુનિમ્ ॥

ભક્તોઽનુરક્તઃ સતતમુપવાસકૃશોઽબલઃ ।
ફલમૂલોત્તરાહારઃ શાન્તઃ શિષ્ટાકૃતિર્યથા ॥

તસ્યર્ષેરુપવિષ્ટસ્ય પાદમૂલે મહામતેઃ ।
મનુષ્યવદ્ગતો ભાવં સ્નેહબદ્ધોઽભવદ્ભૃશમ્ ॥

તતોઽભ્યયાન્મહારૌદ્રો દ્વીપી ક્ષતજભોજનઃ ।
શ્વાર્થમત્યર્થમુદ્ધુષ્ટઃ ક્રૂરઃ કાલૈવાન્તકઃ ॥

લેલિહ્યમાનસ્તૃષિતઃ પુચ્છાસ્ફોટનતત્પરઃ ।
વ્યાદિતાસ્યઃ ક્ષુધાઃ ભુગ્નઃ પ્રાર્થયાનસ્તદામિષમ્ ॥

દૃષ્ટ્વા તં ક્રૂરમાયાન્તં જીવિતાર્થી નરાધિપ ।
પ્રોવાચ શ્વા મુનિં તત્ર તચ્છૃણુષ્વ વિશામ્પતે ॥

શ્વશત્રુર્ભગવન્નેષ દ્વીપી માં હન્તુમિચ્છતિ । ત્વત્પ્રસાદાદ્ભયં ન સ્યાદસ્માન્મમ મહામુને ।
[તથા કુરુ મહાબાહો સર્વજ્ઞસ્ત્વં ન સંશયઃ ॥

સ મુનિસ્તસ્ય વિજ્ઞાય ભાવજ્ઞો ભયકારણમ્ । રુતજ્ઞઃ સર્વસત્વાનાં તમૈશ્વર્યસમન્વિતઃ ॥ ]
મુનિરુવાચ ।

ન ભયં દ્વીપિનઃ કાર્યં મૃત્યુતસ્તે કથઞ્ચન ।
એષ શ્વરૂપરહિતો દ્વીપી ભવસિ પુત્રક ॥

તતઃ શ્વા દ્વીપિતાં નીતો જામ્બૂનદનિભાકૃતિ ।
ચિત્રાઙ્ગો વિસ્ફુરદ્દંષ્ટ્રો વને વસતિ નિર્ભયઃ ॥

તં દૃષ્ટ્વા સમ્મુખે દ્વીપી આત્મનઃ સદૃશં પશુમ્ ।
અવિરુદ્ધસ્તતસ્તસ્ય ક્ષણેન સમપદ્યત ॥

તતોઽભ્યયાન્મહારૌદ્રો વ્યાદિતાસ્યઃ ક્ષુધાન્વિઃ ।
દ્વીપિનં લેલિહન્વક્રં વ્યાઘ્રો રુધિરલાલસઃ ॥

વ્યાઘ્રં દૃષ્ટ્વા ક્ષુધા ભુગ્નં દંષ્ટ્રિણં વનચારિણમ્ ।
દ્વીપિ જીવિતરક્ષાર્થમૃષિં શરણમેયિવાન્ ॥

તતઃ સંવાસજં સ્નેહમૃષિણા કુર્વતા તદા ।
સ દ્વીપી વ્યાઘ્રતાં નીતો રિપુભ્યો બલવત્તરઃ ॥

તતોઽદૃષ્ટ્વા સ શાર્દૂલો નાભ્યઘ્નત્તં વિશામ્પતે ।
સ તુ શ્ચા વ્યાઘ્રતાં પ્રાપ્ય બલવાન્પિશિતાશનઃ ॥

ન મૂલફલભોગેષુ સ્પૃહામપ્યકરોત્તદા । યથા મૃગપતિર્નિત્યં પ્રકાઙ્ક્ષતિ વનૌકસઃ ।
તથૈવ સ મહારાજ વ્યાઘ્રઃ સમભવત્તદા ॥