મહાભારત · અધ્યાય 12.117

વ્યાઘ્રશ્વોટજમૂલસ્થસ્તૃપ્તઃ સુપ્તો હતૈર્મૃગૈઃ ।
નાગભાગાત્તમુદ્દેશં મત્તો મેઘ ઇવોત્થિતઃ ॥

પ્ર--કરટઃ પ્રાંશુઃ પઝી વિતતકુમ્ભકઃ ।
સુ--ણો મહાકાયો મેઘગમ્ભીરનિઃ સ્વનઃ ॥

તં દૃષ્ટ્વા કુઞ્જરં મત્તમાયાન્તં બલગર્વિતમ્ ।
વ્યા હસ્તિભયાન્ત્રસ્તસ્તમૃષિં શરણં યયૌ ॥

તતોઽનયત્કુઞ્જરત્વં વ્યાઘ્રં તમૃષિસત્તમઃ ।
મહમેઘોપમં દૃષ્ટ્વા સ ભીતો હ્યભવદ્ગજઃ ॥

તતઃ કમલષણ઼્ડાનિ સલ્લકીગહનાનિ ચ ।
વ્ય--રત્સ મુદાયુક્તઃ પઝરેણુવિભૂષિતઃ ॥

કદચિદ્દમમાણસ્ય હસ્તિનઃ સમ્મુખં તદા ।
ઋષેસ્તસ્યોટસ્થસ્ય કાલોઽગચ્છદ્દિવાનિશમ્ ॥

અથાજગામ તં દેશં કેસરી કેસરારુણઃ ।
ગિન્વિન્દરજો ભીમઃ સિંહો નાગકુલાન્તકઃ ॥

તં--- સિંહમાયાન્તં નાગઃ સિંહભયાર્દિતઃ ।
ઋષિં શરણમાપેદે વેપમાનો ભયાતુરઃ ॥

સ ત-ઃ સિંહતાં નીતો ગજેન્દ્રો મુનિના તદા ।
તં ચ નાગણયત્સિંહં તુલ્યજાતિસમન્વયાત્ ॥

દૃષ્ટ્વા ચ સોઽભવત્સિંહો વન્યો હિંસન્નવાગ્બલઃ ।
સ ચાશ્રપેઽવસત્સિંહસ્તસ્મિન્નેવ સુખી વને ॥

ન ચાન્યે ક્ષુદ્રપશવસ્તપોવનસમીપતઃ ।
વ્યદૃશ્યન્ત તદા ત્રસ્તા જીવિતાકાઙ્ક્ષિણસ્તથા ॥

કદાચિત્કાલયોગેન સર્વપ્રાણિવિહિંસકઃ ।
બલવાન્ક્ષતજાહારો નાનાસત્વભયન્કરઃ ॥

અષ્ટપાદર્ધ્વનયનઃ શરભો વનગોચરઃ ।
તં સિંહં હન્તુમાગચ્છન્મુનેસ્તસ્ય નિવેશને ॥

તં દૃષ્ટ્વા શરભં યાન્તં સિંહઃ પરભયાન્વિતઃ । ઋષિં શરણમાપેદે વેપમાનઃ કૃતાઞ્જલિઃ ॥

સં મુનિઃ શરભં ચક્રે બલોત્કટમરિન્દમ । તતઃ સ શરભો વન્યો મુનેઃ શરભમગ્રતઃ ।
દૃષ્ટ્વા બલિનમત્યુગ્રં દ્રુતં સમ્પ્રાદ્રવદ્વનમ્ ॥

સ એવં શરભસ્થાને ન્યસ્તો વૈ મુનિના તદા ।
મુનેઃ પાર્શ્વગતો નિત્યં શરભઃ સુખમાપ્તવાન્ ॥

તતઃ શરભસન્ત્રસ્તાઃ સર્વે મૃગગણા વનાત્ ।
દિશઃ સમ્પ્રાદ્રવત્રાજન્ભયાજ્જીવિતકાઙ્ક્ષિણઃ ॥

શરભોઽપ્યતિસંહૃષ્ટો નિત્યં પ્રાણિવધે રતઃ ।
ફલમૂલાશનં કર્તું નૈચ્છત્સ પિશિતાશનઃ ॥

તતઃ ક્ષુદ્રસમાચારો બલેન ચ સમન્વિતઃ ।
ઇયેષ તં મુનિં હન્તુમકૃતજ્ઞઃ કૃતાન્વયઃ ॥

ચિન્તયામાસ ચ તદા શરભઃ શ્વાનપૂર્વકઃ ॥

અસ્ય પ્રભાવાત્સમ્પ્રાપ્તો વાઙ્ભાત્રેણૈવ કેવલમ્ ।
શરભત્વં સુદુષ્પ્રાપં સર્વભૂતભયન્કરમ્ ॥

અન્યેઽપ્યત્ર ભયત્રસ્તાઃ સન્તિ સત્વા ભયાર્દિતાઃ ।
મુનિમાશ્રિત્ય જીવન્તો મૃગાઃ પક્ષિગણાસ્તથા ॥

તેષામપિ કદાચિચ્ચ શરભત્વં પ્રયચ્છતિ ।
સર્વસત્વોત્તમં લોકે બલં યત્ર પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥

પક્ષિણામપ્યયં દદ્યાત્કદાચિદ્ગારુડં બલમ્ ॥

યાવદન્યસ્ય સમ્પ્રીતઃ કારુણ્યં તુ સમાશ્રિતઃ ।
ન દદાતિ બલં તુષ્ટઃ સત્વસ્યાન્યસ્ય કસ્યચિત્ ॥

તાવદેનમહં વિપ્રં વધિષ્યામિ ચ શીઘ્રતઃ । સ્થાતું મયા શક્યમિહ મુનિઘાતાન્ન સંશયઃ ॥

તતસ્તેન તપઃશક્ત્યા વિદિતો જ્ઞાનચક્ષુષા ।
વિજ્ઞાય ચ મુનિઃ પ્રાજ્ઞસ્તતઃ શાપં પ્રયુક્તવાન્ ॥

અહમગ્નિપ્રભો નામ મુનિર્ભૃગુકુલાન્વયઃ ।
મનસા નિર્દહેયં ચ જગત્સન્ધારયામિ ચ ॥

મમ વશ્યં જગત્સર્વં દેવા યચ્ચ ચરાચરમ્ । સન્તિ દેવાશ્ચ યે ભીતાઃ સ્વધર્મં ન ત્યજન્તિ યે ।
સ્વધર્માચ્ચલિતાન્સર્વાન્વાઙ્ભાત્રેણાપિ નિર્દહે ॥

કિમઙ્ગ ત્વં મયા નીતઃ શરભત્વમનામયમ્ । ક્રૂરઃ સ સર્વભૂતેષુ હીનશ્ચાશુચિરેવ ચ ॥

શ્વા ત્વં દ્વીપિત્વમાપન્નો દ્વીપી વ્યાઘ્રત્વમાગતઃ ।
વ્યાઘ્રાન્નાગો મદપટુર્નાગઃ સિંહત્વમાગતઃ ॥

સિંહસ્ત્વં બલમાપન્નો ભૂયઃ શરભતાં ગતઃ ।
મયા સ્નેહપરીતેન વિસૃષ્ટો ન કુલાન્વયઃ ॥

યસ્માદેવમપાપં માં પાપ હિંસિતુમિચ્છસિ ।
તસ્માત્સ્વયોનિમાપન્નઃ પુનઃ શ્વાનો ભવિષ્યસિ ॥

તતો મુનિજનદ્વેષ્ટા દુષ્ટાત્મા પ્રાકૃતોઽબુધઃ ।
ઋષિણા શરભઃ શપ્તસ્તદ્રૂપં પુનરાપ્તવાન્ ॥