મહાભારત · અધ્યાય 12.114

વિદ્વાન્મૂઢપ્રગલ્ભેન મૃદુસ્તીક્ષ્ણેન ભારત ।
આક્રુશ્યમાનઃ સદસિ કથં કુર્યાદરિન્દમ્ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

શ્રૂયતાં પૃથિવીપાલ યથૈઽષોર્થોઽવગમ્યતે ।
સદા સચેતાઃ સહતે નરસ્યેહાલ્પચેતસઃ ॥

આક્રુશ્ય દૂષ્યમાણશ્ચ સુકૃતં તસ્ય વિન્દતિ ।
દુષ્કૃતં ચાત્મનો મર્ષી તસ્મિન્નેવ પ્રમાર્જતિ ॥

ગર્હિતં તમુપેક્ષેત વાશ્યમાનમિવાતુરમ્ ।
લોકે વિદ્વેષમાપન્નો નિષ્ફલં પ્રતિપદ્યતે ॥

ઇતિ સંશ્લાઘતે નિત્યં તેન પાપેન કર્મણા । ઇદમુક્તો મયા કશ્ચિત્સર્વતો જનસંસદિ ।
સ તત્ર વ્રીડિતઃ શુષ્કો મૃતકલ્પોઽવતિષ્ઠતે ॥

શ્લાઘન્નશ્લાઘનીયેન કર્મણા નિરપત્રપઃ ।
ઉપેક્ષિતવ્યો દાન્તેન તાદૃશઃ પુરુષાધમઃ ॥

યદ્યદ્બ્રૂયાદલ્પમતિસ્તત્તદસ્ય સહેત્તદા ॥

પ્રકૃત્યા હિ પ્રશંસન્વા નિન્દન્વા કિં કરિષ્યતિ ।
વને કાક ઇવાબુદ્ધિર્વાશ્યમાનો નિરર્થકમ્ ॥

યદિ વાગ્ભિઃ પ્રયોગઃ સ્યાત્પ્રયોજ્યઃ પાપકર્મણા ।
વાગેવાર્થો ભવેત્તસ્ય ન હ્યેવાર્થો જિઘાંસતઃ ॥

નિષેકં વૈ પરસ્યાસાવાચષ્ટે વૃત્તચેષ્ટયા ।
મયૂર ઇવ કૌપીનં નૃત્યં સન્દર્શયન્નિવ ॥

યસ્યાવાચ્યં ન લોકેઽસ્મિન્નાકાર્યં ચાપિ કિઞ્ચન ।
વાચં તેન ન સન્દધ્યાચ્છુચિઃ સંશ્લિષ્ટકર્મણા ॥

પ્રત્યક્ષં ગુણવાદી યઃ પરોક્ષં તુ વિનિન્દકઃ ।
સ માનવઃ શ્વવલ્લોકે નષ્ટલોકપરાયણઃ ॥

તાદૃગ્દિનશતં ચાપિ યદ્દદાતિ જુહોતિ ચ ।
પરોક્ષેણાપવાદેન તં નાશયતિ તત્ક્ષણાત્ ॥

તસ્માત્પ્રાજ્ઞો નરઃ સદ્યસ્તાદૃશં પાપચેતસમ્ ।
વર્જયેન્મતિમાન્વર્જ્યં સારમેયામિષં યથા ॥

પરિવાદં બ્રુવાણો હિ દુરાત્મા વૈ મહાજને ।
પ્રકાશયતિ દોષાન્સ્વાન્સર્પઃ ફણમિવોન્નતમ્ ॥

તં સ્વકર્મણિ કુર્વાણં પ્રતિકર્તું ય ઇચ્છતિ ।
ભસ્મકૂટ ઇવાબુદ્ધિઃ ખરો રજસિ મજ્જતિ ॥

મનુષ્યસાલાવૃકમપ્રશાન્તં જનાપવાદે સતતં નિવિષ્ટમ્ ।
માતઙ્ગમુન્મત્તમિવોન્નદન્તં ત્યજેત તં શ્વાનમિવાતિરૌદ્રમ્ ॥

અનાર્યજુષ્ટે પથિ વર્તમાનં દમાદપેતં વિનયાચ્ચ પાપમ્ ।
અરિવ્રતં નિત્યમભૂતિકામં ધિગસ્તુ તં પાપમતિં મનુષ્યમ્ ॥

પ્રત્યુચ્યમાનસ્ત્વથ ભૂય એવ નિશામ્ય માભૂસ્ત્વમથાર્તરૂપઃ ।
ઉચ્ચસ્ય નીચેન હિ સમ્પ્રયોગં વિગર્હયન્તિ સ્થિરબુદ્ધયો યે ॥

ક્રુદ્ધો દશેદ્વાઽપિ ચ તાડયેદ્વા સ પાંસુભિર્વા વિકિરેત્તુષૈર્વા ।
વિવૃત્ય દન્તાંશ્ચ વિભીષયેદ્વા સિદ્ધં હિ મૂઢે કુપિતે નૃશંસે ॥

વિગર્હણાં નાઽપિ દુરાત્મના કૃતાં સહેત યઃ સંસદિ દુર્જનાનામ્ ।
પઠેદિદં ચાપિ નિદર્શનં સદા ન વાઙ્ભયં સ લભતિ કિઞ્ચિદપ્રિયમ્ ॥