મહાભારત · અધ્યાય 12.112

કિં પાર્થિવેન કર્તવ્યં કિઞ્ચ કૃત્વા સુખી ભવેત્ ।
તન્મમાચક્ષ્વ તત્ત્વેન સર્વધર્મભૃતાં વર ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

હન્ત તેઽહં પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુ કાર્યૈકનિશ્ચયમ્ ।
યથા રાજ્ઞેહ કર્તવ્યં યચ્ચ કૃત્વા સુખી ભવેત્ ॥

નચૈવં વર્તિતવ્યં સ્મ યથેદમનુશુશ્રુમ્ ।
ઉષ્ટ્રસ્ય તુ મહદ્વૃત્તં તન્નિબોધ યુધિષ્ઠિર ॥

જાતિસ્મરો મહાનુષ્ટ્રઃ પ્રજાપતિકુલોદ્ભવઃ ।
તપઃ સુમહદાતિષ્ઠદરણ્યે સંશિતવ્રતઃ ॥

તપસસ્તસ્ય ચાન્તેઽથ પ્રીતિમાનભવદ્વિભુઃ ।
વરેણ ચ્છન્દયામાસ તતશ્ચૈનં પિતામહઃ ॥
ઉષ્ટ્ર ઉવાચ ।

ભગવંસ્ત્વત્પ્રસાદાન્મે દીર્ઘા ગ્રીવા ભવેદિયમ્ ।
યોજનાનાં શતં સાગ્રમિચ્છેયં ચારિતું વિભો ॥

એવમસ્વિતિ ચોક્તઃ સ વરદેન મહાત્મના ।
પ્રતિલભ્ય વરં શ્રેષ્ઠં યયાવુષ્ટ્રઃ સ્વકં વનમ્ ॥

સ ચકાર તદાઽલસ્યં વરદાનાત્સુદુર્મતિઃ ।
ન ચૈચ્છચ્ચિરતું ગન્તું દુરાત્મા કાલમોહિતઃ ॥

સ કદાચિત્પ્રસાર્યૈવ તાં ગ્રીવાં શતયોજનામ્ ।
ચચાર શ્રાન્તહૃદયો વાતશ્ચાગાત્તતો મહાન્ ॥

સ ગુહાયાં શિરોગ્રીવાં નિધાય પશુરાત્મનઃ ।
આસ્તે વર્ષમથાભ્યાગાત્સુમહત્પ્લાવયજ્જગત્ ॥

અથ શીતપરીતાઙ્ગો જમ્બુકઃ ક્ષુચ્છ્રમાન્વિતઃ ।
સદારસ્તાં ગુહામાશુ પ્રવિવેશ જલાર્દિતઃ ॥

સ દૃષ્ટ્વા માંસજીવી તુ સુભૃશં ક્ષુચ્છ્રમાન્વિતઃ ॥
અભક્ષયત્તતો ગ્રીવામુષ્ટ્રસ્ય ભરતર્ષભ ॥

યદા ત્વબુધ્યતાત્માનં ભક્ષ્યમાણં સ વૈ પશુ ।
તદા સન્કોચને યત્નમકરોદ્ભૃશદુઃખિતઃ ॥

યાવદૂર્ધ્વમધશ્ચૈવ ગ્રીવાં સન્ક્ષિપતે પશુઃ ।
તાવત્તેન સદારેણ જમ્બુકેન સ ભક્ષિતઃ ॥

સ હત્વા ભક્ષયિત્વા ચ તમુષ્ટ્રં જમ્બુકસ્તદા ।
વિગતે વાતવર્પે તુ નિશ્ચક્રામ ગુહોદરાત્ ॥

એવં દુર્બુદ્ધિના પ્રાપ્તમુષ્ટ્રેણ નિધનં તદા ।
આલસ્યસ્ય ક્રમાત્પશ્ય મહાન્તં દોષમાગતમ્ ॥

ત્વમપ્યેવંવિધં હિત્વા યોગેન નિયતેન્દ્રિયઃ ।
વર્તસ્વ બુદ્ધિમૂલં તુ વિજયં મનુરબ્રવીત્ ॥

બુદ્ધિશ્રેષ્ઠાનિ કર્માણિ બાહુમધ્યાનિ ભારત ।
તાનિ જઙ્ઘાજઘન્યાનિ ભારપ્રત્યવરાણિ ચ ॥

રાજ્યં તિષ્ઠતિ દક્ષસ્ય સન્ગૃહીતેન્દ્રિયસ્ય ચ । [આર્તસ્ય બુદ્ધિમૂલં હિ વિજયં મનુરબ્રવીત્.]
ગુપ્તં મન્ત્રં શ્રુતવતઃ સુસહાયસ્ય ચાનઘ ॥

અસહાયવતો હ્યર્થા ન તિષ્ઠન્તિ કદાચન । પરીક્ષિતસહાયસ્ય તિષ્ઠન્તીહ યુધિષ્ઠિર ।
સહાયયુક્તેન મહી કૃત્સ્ના શક્યા પ્રશાસિતુમ્ ॥

ઇદં હિ સદ્ભિઃ કથિતં વિધિજ્ઞૈઃ પુરા મહેન્દ્રપ્રતિમપ્રભાવઃ ।
મયાઽપિ ચોક્તં તવ શાસ્ત્રદૃષ્ટ્યા ત્વમપ્રમત્તઃ પ્રચરસ્વ રાજન્ ॥