મહાભારત · અધ્યાય 12.102

જયિન્યાઃ કાનિ રૂપાણિ ભવન્તિ ભરતર્ષભ ।
પૃતનાયાઃ પ્રશસ્તાનિ તાનિ ચેચ્છામિ વેદિતુમ્ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

જયિન્યા યાનિ રૂપાણિ ભવન્તિ ભરતર્ષભ ।
પૃતનાયાઃ પ્રશસ્તાનિ તાનિ વક્ષ્યામિ સર્વશઃ ॥

દૈવે પૂર્વં પ્રકુપિતે માનુષે કાલચોદિતે ।
તદ્વિદ્વ અઽનુપસ્યન્તિ જ્ઞાનદીર્ઘેણ ચક્ષુષા ॥

પ્રાયશ્ચિત્તવિધિં ચાત્ર જપહોમાંશ્ચ તદ્વિદઃ ।
મઙ્ગલ નિ ચ કુર્વન્તિ શમયન્ત્યહિતાનિ ચ ॥

ઉદીણાનસો યોધા વાહનાનિ ચ ભારત ।
યસ્યાં ભવન્તિ સેનાયાં ધ્રુવં તસ્યા જયો ભવેત્ ॥

અન્વેવ વાયવો યાન્તિ તથૈવેન્દ્રધનૂંષિ ચ ।
અનુપ્લવન્તે મેઘાશ્ચ તથાઽદિત્યસ્ય રશ્મયઃ ॥

ગોમાયવશ્ચાતુલોમબલા ગૃધ્રાશ્ચ સર્વશઃ ।
અર્હયેયુર્યદા સેનાં તદા સિદ્ધિરનુત્તમા ॥

પ્રસન્નભાઃ પાવકશ્ચોર્ધ્વરશ્મિઃ પ્રદક્ષિણાવર્તશિખો વિધૂમઃ ।
પુણ્યા ગન્ધાશ્ચાહુતીનાં ભવન્તિ જયસ્યૈતદ્ભાવિનો રૂપમાહુઃ ॥

ગમ્ભીરશબ્દાશ્ચ મહાસ્વનાશ્ચ શઙ્ખ્યાશ્ચ ભેર્યશ્ચ નદન્તિ યત્ર ।
યુયુત્સવશ્ચાપ્રતીપા ભવન્તિ જયસ્યૈતદ્ભાવિનો રૂપમાહુઃ ॥

ઇષ્ટા મૃગાઃ પૃષ્ઠતો વામતશ્ચ સમ્પ્રસ્થિતાનાં ચ ગમિષ્યતાં ચ ।
જિઘાંસતાં દક્ષિણાઃ સિદ્ધિમાહુ ર્યે ત્વગ્રતસ્તે પ્રતિષેધયન્તિ ॥

માઙ્ગલ્યશબ્દાઞ્શકુના વદન્તિ હંસાઃ ક્રૌઞ્ચાઃ શતપત્રાશ્ચ ચાષાઃ ।
હૃષ્ટા યોધાઃ સત્વવન્તો ભવન્તિ જયસ્યૈતદ્ભાવિનો રૂપમાહુઃ ॥

શસ્ત્રૈર્યન્ત્રૈઃ કવચૈઃ કેતુભિશ્ચ સુભાનુભિર્મુખવર્ણૈશ્ચ યૂનામ્ ।
ભ્રાજિષ્મતી દુષ્પ્રતિવીક્ષણીયા યેષાં ચમૂસ્તેઽભિભવન્તિ શત્રૂન્ ॥

શુશ્રૂષવશ્ચાનભિમાનિનશ્ચ પરસ્પરં સૌહૃદમાસ્થિતાશ્ચ ।
યેષાં યોધાઃ શૌર્યમનુષ્ઠિતાશ્ચ જયસ્યૈતદ્ભાવિનો રુપમાહુઃ ॥

શબ્દાઃ સ્પર્શાસ્તથા ગન્ધા વિચરન્તિ મનઃ પ્રિયાઃ ।
ધૈર્યં ચાવિશતે યોધાન્વિજયસ્ય મુખં ચ તત્ ॥

શબ્દો વામઃ પ્રસ્થિતસ્ય દક્ષિણઃ પ્રવિવિક્ષતઃ ।
પશ્ચાત્સંસાધયત્યર્થં પુરસ્તાચ્ચ નિષેધતિ ॥

સંહત્ય મહતીં સેનાં ચતુરઙ્ગાં યુધિષ્ઠિર ।
સામ્નૈવ વર્તયેઃ પૂર્વં પ્રસતેથાસ્તતો યુધિ ॥

જઘન્ય એષ વિજયો યદ્યુદ્ધે સામભાષણમ્ ।
યાદૃચ્છિકો યુધિ જયો દૈવેનેતિ વિચારણમ્ ॥

આપગેવ મહાવેગા ત્રસ્તા ઇવ મહામૃગાઃ ।
દુર્નિવાર્યતમા ચૈવ પ્રભગ્ના મહતી ચમૂઃ ॥

ભગ્ના ઇત્યેવ ભજ્યન્તે વિદ્વાંસોઽપિ ન કારણમ્ ।
ઉદારસારા મહતી રુરુસન્ઘોપમા ચમૂઃ ॥

પરસ્પરજ્ઞાઃ સંહૃષ્ટાસ્ત્યક્તપ્રાણાઃ સુનિશ્ચિતાઃ ।
અપિ પઞ્ચત્રતૈ શૂરા નિઘ્નન્તિ પરવાહિનીમ્ ॥

અપિ વા પઞ્ચષટ્્સપ્તસંહિતાઃ કૃતનિશ્ચયાઃ ।
ક્લલીનાઃ પૂજિતાઃ સમ્યગ્વિજયન્તીહ શાત્રવાન્ ॥

સન્નિપાતો ન મન્તવ્યઃ શક્યે સતિ કથઞ્ચન ।
સાન્ત્વભેદપ્રદાનાનાં યુદ્ધમુત્તરમુચ્યતે ॥

સંસર્પેણ હિ સેનાયા ભયં ભીરૂન્પ્રબાધતે ।
વજ્રાદિય પ્રજ્વલિતાદિયં સ્વિત્ક્ષપયિષ્યતિ ॥

અમિપ્રયાતાં સમિતિં જ્ઞાત્વા યે પ્રતિયાન્ત્યથ ।
તેષાં સન્દન્તિ ગાત્રાણિ યોધાનાં વિવયસ્ય ચ ॥

વિષયો વ્યથતે રાજન્સર્વઃ સસ્થાણુજઙ્ગમઃ ।
અસ્ત્રપ્રતાપતપ્તાનાં મજ્જાઃ સીદન્તિ દેહિનામ્ ॥

તેષાં સાન્ત્વં ક્રૂરમિશ્રં પ્રણેતવ્યં પુનઃ પુનઃ ।
સમ્પીડ્યમાના હિ પરૈર્યોગમાયાન્તિ સર્વતઃ ॥

આન્તરાણાં ચ ભેદાર્થં ચરાનભ્યવચારયેત્ ।
યશ્ચ તસ્માત્પરો રાજા તેન સન્ધિઃ પ્રશસ્યતે ॥

ન હિ તસ્યાન્યથા પીડા શક્યા કર્તું તથાવિધા ।
યથા સાર્ધમમિત્રેણ સર્વતઃ પ્રતિબાધનમ્ ॥

ક્ષમા વૈ સાધુમાયાતિ ન હ્યસાધૂન્ક્ષમા સદા ।
ક્ષમાયાશ્ચાક્ષમાયાશ્ચ પાર્થ વિદ્ધિ પ્રયોજનમ્ ॥

વિજિત્ય ક્ષમમાણસ્ય યશો રાજ્ઞો વિવર્ધતે ।
મહાપરાધે હ્યપ્યસ્મિન્વિશ્વસન્ત્યપિ શત્રવઃ ॥

મન્યન્તે કર્ષયિત્વા તુ ક્ષમા સાધ્વીતિ શામ્બરાઃ ।
અસન્તપ્તં તુ યદ્દારુ પ્રત્યેતિ પ્રકૃતિં પુનઃ ॥

નૈતત્પ્રશંસન્ત્યાચાર્યા ન ચૈતત્સાધુ દર્શનમ્ ।
અક્રોધેનાવિનાશેન નિયન્તવ્યાઃ સ્વપુત્રવત્ ॥

દ્વેષ્યો ભવતિ ભૂતાનામુગ્રો રાજા યુધિષ્ઠિર ।
મૃદુમપ્યવમન્યન્તે તસ્માદુભયભાગ્ભવેત્ ॥

પ્રહરિષ્યન્પ્રિયં બ્રૂયાત્પ્રહરન્નપિ ભારત ।
પ્રહૃત્ય ચ પ્રિયં બ્રૂયાચ્છોચન્નિવ રુદન્નિવ ॥

ન મે પ્રિયા યે સ્મ હતાઃ સમ્પ્રહૃષ્ટાઃ પરેઽપિ ચ ।
ન ચ કત્થનમેવાગ્ર્યમુચ્યમાનં પુનઃ પુનઃ ॥

અહો જીવિતમાકાઙ્ક્ષેન્નેદૃશો વધમર્હતિ ।
સુદુર્લભાઃ સુપુરુષાઃ સન્ગ્રામેષ્વપલાયિનઃ ॥

કૃતં મમાપ્રિયં તેન યેનાયં નિહતો મૃધે ।
ઇતિ વાચા વદન્હન્તૃન્પૂજયેત રહોગતઃ ॥

હન્તૄણાં ચ હતાનાં ચ પૂજાં કુર્યાદ્યથાર્થતઃ ।
ક્રોશેદ્બાહું પ્રગૃહ્યાપિ ચિકીર્ષઞ્જનસન્ગ્રહમ્ ॥

એવં સર્વાસ્વવસ્થાસુ સાન્ત્વપૂર્વં સમાચરેત્ ।
પ્રિયો ભવતિ ભૂતાનાં ધર્મજ્ઞો વીતભીર્નૃપઃ ॥

વિશ્વાસં ચાત્ર ગચ્છન્તિ સર્વભૂતાનિ ભારત ।
વિશ્વસ્તઃ શક્યતે ભોક્તું યથાકાલં સમુત્થિતઃ ॥

તસ્માદ્વિશ્વાસયેદ્રાજા સર્વભૂતાન્યમાયયા ।
સર્વતઃ પરિરક્ષેચ્ચ યો મહીં ભોક્તુમિચ્છતિ ॥