મહાભારત · અધ્યાય 11.26

ઉત્તિષ્ઠોત્તિષ્ઠ ગાન્ધારિ મા ચ શોકે મનઃ કૃથાઃ ।
તવૈવ હ્યપરાધેન કુરવો નિધનં ગતાઃ ॥

યત્ત્વં પુત્રં દુરાત્માનમીર્ષુમત્યન્તમાનિનમ્ ।
દુર્યોધનં પુરસ્કૃત્ય દુષ્કૃતં સાધુ મન્યસે ॥

નિષ્ઠુરં વૈરપુરુષં વૃદ્ધાનાં શાસનાતિગમ્ ।
કથમાત્મકૃતં દોષં મય્યાધાતુમિહેચ્છસિ ॥

મૃતં વા યદિ વા નષ્ટં યોઽતીતમનુશોચતિ ।
દુઃખેન લભતે દુઃખં દ્વાવનર્થૌ પ્રપદ્યતે ॥

તપોર્થીયં બ્રાહ્મણી ધત્ત ગર્ભં ગૌર્વોઢારં ધાવિતારં તુરઙ્ગી ।
શૂદ્રા દાસં પશુપાલં ચ વૈશ્યા વધાર્થીયં ત્વદ્વિધા રાજપુત્રી ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તચ્છ્રુત્વા વાસુદેવસ્ય પુનરુક્તં વચોઽપ્રિયમ્ ।
તૂષ્ણીં બભૂવ ગાન્ધારી શોકવ્યાકુલલોચના ॥

ધૃતરાષ્ટ્રસ્તુ રાજર્ષિર્નિગૃહ્યાબુદ્ધિજં તમઃ ।
પર્યપૃચ્છત ધર્મજ્ઞો ધર્મરાજં યુધિષ્ઠિરમ્ ॥

જીવતાં પરિમાણજ્ઞઃ સૈન્યાનામસિ પાણ્ડવ ।
હતાનાં યદિ જાનીષે પરિમાણં વદસ્વં મે ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

દશાયુતસહસ્રાણિ સહસ્રાણિ ચ વિંશતિઃ ।
કોટ્યઃ ષષ્ટિશ્ચ ષટ્ ચૈવ હ્યસ્મિન્રાજન્મૃધે હતાઃ ॥

આલક્ષાણાં ચ વીરાણાં સહસ્રાણિ ચતુર્દશ ।
દશ ચાન્યાનિ રાજેન્દ્ર શતં ષષ્ટિશ્ચ ભારત ॥
ધૃતરાષ્ટ્ર ઉવાચ ।

યુધિષ્ઠિરગતિં કાં તે ગતાઃ પુરુષસત્તમ ।
આચક્ષ્વ મે મહાબાહો સર્વજ્ઞો હ્યસિ મે મતઃ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

યૈર્હુતાનિ શરીરાણિ હૃષ્ટૈઃ પરમસંયુગે ।
દેવરાજસમાઁલ્લોકાન્ગતાસ્તે સત્યવિક્રમાઃ ॥

યે ત્વહૃષ્ટેન મનસા મર્તવ્યમિતિ ભારત ।
યુધ્યમાના હતાઃ સઙ્ખ્યે ગન્ધર્વૈઃ સહ સઙ્ગતાઃ ॥

યે ચ સઙ્ગ્રામભૂમિષ્ઠા યાચમાનાઃ પરાઙ્મુખાઃ ।
શસ્ત્રેણ નિધનં પ્રાપ્તા ગતાસ્તે ગુહ્યકાન્પ્રતિ ॥

પાત્યમાનાઃ પરૈર્યે તુ હીયમાના નિરાયુધાઃ ।
હીનિષેવા મહાત્માનઃ પરાનભિમુખા રણે ॥

છિદ્યમાનાઃ શિતૈઃ શસ્ત્રૈઃ ક્ષત્રધર્મપરાયણાઃ ।
હતાસ્તે બ્રહ્મસદનં ગતા વીરાઃ સુવર્ચસઃ ॥

યે ત્વત્ર નિહતા રાજન્નન્તરાયોધનં પ્રતિ ।
યથાકથઞ્ચિત્પુરુષાસ્તે ગતા હ્યુત્તરાં ગતિમ્ ॥
ધૃતરાષ્ટ્ર ઉવાચ ।

કેન જ્ઞાનબલેનૈવ પુત્ર પશ્યસિ સિદ્ધવત્ ।
તન્મે વદ મહાબાહો શ્રોતવ્યં યદિ વૈ મયા ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

નિદેશાદ્ભવતઃ પૂર્વં વને વિચરતા મયા ।
તીર્થયાત્રાપ્રસઙ્ગેન સમ્પ્રાપ્તોઽયમનુગ્રહઃ ॥

દેવર્ષિર્લોમશો દૃષ્ટસ્તતઃ પ્રાપ્તોઽસ્મ્યનુસ્મૃતિમ્ ।
દિવ્યં ચક્ષુરપિ પ્રાપ્તં જ્ઞાનયોગેન વૈ પુરા ॥
ધૃતરાષ્ટ્ર ઉવાચ ।

યે ત્વનાથા જનાસ્તાત નાથવન્તશ્ચ પાણ઼્ડવ ।
કચ્ચિત્તેષાં શરીરાણિ ધક્ષ્યન્તિ વિધિપૂર્વકમ્ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

ન યેષાં શાન્તિકર્તારો ન ચ યેઽત્રાહિતાગ્નયઃ ।
વયં ચ તેષાં કુર્યામો બહુત્વાત્તાત કર્મણામ્ ॥

યાન્સુપર્ણાશ્ચ ગુધ્રાશ્ચ વિકર્ષન્તિ તતસ્તતઃ ।
તેષાં સઙ્કર્ષણા લોકા ભવિષ્યન્તિ ન સંશયઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવમુક્ત્વા મહારાજ કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ ।
આદિદેશ સુધર્માણં ધૌમ્યં સૂતં ચ સઞ્જયમ્ ॥

વિદુરં ચ મહાબુદ્ધિં યુયુત્સું ચૈવ કૌરવમ્ ।
ઇન્દ્રસેનમુખાન્ભૃત્યાન્સૂતાંશ્ચૈવ સહસ્રશઃ ॥

ભવન્તઃ કારયન્ત્વેષાં પ્રેતકાર્યાણ્યશેષતઃ ।
યથા નાથવતાં કિઞ્ચિચ્છરીરં ન વિનશ્યતિ ॥

શાસનાદ્ધર્મરાજસ્ય ક્ષત્તા સૂતશ્ચ સઞ્જયઃ ।
સુધર્મા ધૌમ્યસહિત ઇન્દ્રસેનાદયસ્તથા ॥

ચન્દનાગુરુકાષ્ઠાનિ તથા કાલીયકાન્યુત ।
ઘૃતં તૈલં ચ ગન્ધાંશ્ચ ક્ષૌમાણિ વસનાનિ ચ ॥

સમાહૃત્ય મહાર્હાણિ દારુણાં ચૈવ સઞ્ચયાન્ ।
રથાંશ્ચ મૃદિતાસ્તત્ર નાનાપ્રહરણાનિ ચ ॥

ચિતાઃ કૃત્વા પ્રયત્નેન યથામુખ્યાન્નરાધિપાન્ ।
દાહયામાસુરવ્યાગ્રાઃ શાસ્ત્રદૃષ્ટેન કર્મણા ॥

દુર્યોધનં ચ રાજાનં ભ્રાતૄંશ્ચાસ્ય કર્મણા ॥
શલ્યં શલં ચ રાજાનં ભૂરિશ્રવસમેવ ચ ॥

જયદ્રથં ચ રાજાનમભિમન્યું ચ ભારત ।
દૌઃશાસનિં લક્ષ્મણં ચ ધૃષ્ટકેતું ચ પાર્થિવમ્ ॥

બૃહદ્વલં સોમદત્તં સૃઞ્જયં ચ મહારથમ્ ।
રાજાનં ક્ષેમધન્વાનં વિરાટદ્રુપદૌ તથા ॥

શિખણ્ડિનં ચ પાઞ્ચાલ્યં ધૃષ્ટદ્યુમ્નં ચ પાર્ષતમ્ ।
યુધામન્યું ચ વિક્રાન્તમુત્તમૌજસમેવ ચ ॥

કૌસલ્યં દ્રૌપદેયાંશ્ચ શકુનિં ચાપિ સૌબલમ્ ।
અચલં વૃષકં ચૈવ ભગદત્તે ચ પાર્થિવમ્ ॥

કર્ણં વૈકર્તનં ચૈવ સહપુત્રમમર્ષણમ્ ।
કેકયાંશ્ચ મહેષ્વાસાંસ્ત્રિગર્તાંશ્ચ મહારથાન્ ॥

ઘટોત્કચં રાક્ષસેન્દ્રં બકભ્રાતરમેવ ચ ।
અલમ્બુસં રાક્ષસેન્દ્રં જલસન્ધં ચ પાર્થિવમ્ ॥

એતાંશ્ચાન્યાંસ્ચ સુબહૂન્પાર્થિવાંશ્ચ સહસ્રશઃ । ધૃતધારાહુતૈર્દીપ્તૈઃ પાવકૈઃ સમદાહયન્ ।

પિતૃમેધાશ્ચ કેષાઞ્ચિત્પ્રાવર્તન્ત મહાત્મનામ્ ।
સામભિશ્ચાપ્યગાયન્ત તેઽન્વશાસત ચાપરૈઃ ॥

સામ્નામૃચાં ચ નાદેન સ્ત્રીણાં ચ રુદિતસ્વનૈઃ ।
કશ્મલં સર્વભૂતાનાં નિશાયાં સમપદ્યત ॥

હુતાશ્ચ તત્પ્રદીપ્તાશ્ચ દીપ્યમાનાશ્ચ પાવકાઃ ।
નભસીવાન્વદૃશ્યન્ત ગ્રહાસ્તન્વભ્રસંવૃતાઃ ॥

યે ચાપ્યનાથાસ્તત્રાસન્નાનાદેશસમાગતાઃ ।
તાંશ્ચ સર્વાન્સમાનીય રાશીકૃત્વા સહસ્રશઃ ॥

ચિત્વા દારુભિરવ્યગ્રૈઃ પ્રભૂતૈઃ સ્નેહપાચિતૈઃ ।
દાહયામાસ તાન્સર્વાન્વિદુરો રાજશાસનાત્ ॥

કારયિત્વા ક્રિયાસ્તેષાં કુરુરાજો યુધિષ્ઠિરઃ ।
ધૃતરાષ્ટ્રં પુરસ્કૃત્ય ગઙ્ગામભિમુખોઽગમત્ ॥