મહાભારત · અધ્યાય 11.25

કામ્ભોજં પશ્ય દુર્ધર્ષં કામ્ભોજાસ્તરણોચિતમ્ ।
શયાનમૃષભસ્કન્ધં હતં પાંસુષુ માધવ ॥

અસ્ય ક્ષતજસન્દિગ્ધૌ બાહૂ ચન્દનરૂષિતૌ ।
અવેક્ષ્ય કૃપણં ભાર્યા વિલપત્યતિદુઃખિતા ॥

ઇમૌ તૌ પરિઘપ્રખ્યૌ બાહૂ ચન્દનરૂષિતૌ ।
યયોર્વિવરમાપન્નાં ન રતિર્માં પુરાઽજહાત્ ॥

કાં ગતિં તુ ગમિષ્યામિ ત્વયા હીના જનેશ્વર ।
દૂરબન્ધુરનાથા ચ વેપન્તી મધુરસ્વરા ॥

આતપે ક્લામ્યમાનાનાં વિવિધાનામિવ સ્રુજામ્ ।
ક્લાન્તાનામપિ નારીણાં જહાતિ શ્રીર્ન વૈ તનૂઃ ॥

શયાનમભિતઃ શૂરં કાલિઙ્ગં મધુસૂદન ।
પશ્ય દીપ્તાઙ્ગદયુતં પ્રતિમાનં ધનુષ્મતામ્ ॥

માગધાનામધિપતિં જયત્સેનં જનાર્દન ।
પરિવાર્ય પ્રરુદિતા માગધ્યઃ પશ્ય યોષિતઃ ॥

હરિણાયતનેત્રાણાં સુસ્વરાણાં જનાર્દન ।
મનઃ શ્રુતિહરો નાદો મનો મોહયતીવ મે ॥

પ્રકીર્ણવસ્ત્રાભરણા રુદત્યઃ શોકકર્શિતાઃ ।
સ્વાસ્તીર્ણશયનોપેતા માગધ્યઃ શેરતે ભુવિ ॥

કોસલાનામધિપતિં રાજપુત્રં બૃહદ્બલમ્ ।
ભર્તારં પરિવાર્યૈતાઃ પૃથક્પ્રરુદિતાઃ સ્ત્રિયઃ ॥

અસ્ય ગાત્રગતાન્બાણાન્કાર્ષ્ણિબાહુબલેરિતાન્ ।
ઉદ્ધરન્ત્યસુખાવિષ્ટા મૂર્ચ્છમાનાઃ પુનઃ પુનઃ ॥

આસાં સર્વાનવદ્યાનામાતપેન પરિશ્રમાત્ ।
પ્રમ્લાનનલિનાભાનિ ભાન્તિ વક્ત્રાણિ માધવ ॥

દ્રોણેન નિહતાઃ શૂરા શેરતે રુચિરાઙ્ગદાઃ ।
ધૃષ્ટદ્યુમ્નસુતાઃ સર્વે શિશવો હેમમાલિનઃ ॥

રથાગ્ન્યગારં ચાપાર્ચિં શરશક્તિગદેન્ધનમ્ ।
દ્રોણમાસાદ્ય નિર્દગ્ધાઃ શલભા ઇવ પાવકમ્ ॥

તથૈવ નિહતાઃ શૂરાઃ શેરતે રુચિરાઙ્ગદાઃ ।
દ્રોણેનાભિમુખાઃ સઙ્ખ્યે ભ્રાતરઃ પઞ્ચ કેકયાઃ ॥

તપ્તકાઞ્ચનવર્માણસ્તાલધ્વજસ્થવ્રજાઃ ।
ભાસયન્તિ મહીં ભાસા જ્વલિતા ઇવ પાવકાઃ ॥

દ્રોણેન દ્રુપદં સઙ્ખ્યે પશ્ય માધવ પાતિતમ્ ।
મહાદ્વિપમિવારણ્યે સિંહેન મહતા હતમ્ ॥

પાઞ્ચાલરાજ્ઞો વિમલં પુણ્ડરીકાક્ષ પાણ્ડુરમ્ ।
આતપત્રં સમાભાતિ શરદીવ નિશાકરઃ ॥

એતાસ્તુ દ્રુપદં વૃદ્ધં સ્નુષા ભાર્યાશ્ચ દુઃખિતાઃ ।
દગ્ધ્વા ગચ્છન્તિ પાઞ્ચાલરાજાનમપસવ્યતઃ ॥

ધૃષ્ટકેતું મહાત્માનં ચેદિપુઙ્ગવમઙ્ગનાઃ ।
દ્રોણેન નિહતં શૂરં હરન્તિ હૃતચેતસઃ ॥

દ્રોણાસ્ત્રમભિહત્યૈષ વિમર્દે મધુસૂદન ।
મહેષ્વાસો હતઃ શેતે વજ્રાહત ઇવ દ્રુમઃ ॥

એષ ચેદિપતિઃ શૂરો ધૃષ્ટકેતુર્મહારથઃ ।
શેતે વિનિહતઃ સઙ્ખ્યે હત્વા શત્રૂન્સહસ્રશઃ ॥

વિતુદ્યમાનં વિહગૈસ્તં ભાર્યાઃ પર્યુપાશ્રિતાઃ ।
ચેદિરાજં હૃષીકેશ હતં સબલબાન્ધવમ્ ॥

દાશાર્હપુત્રજં વીરં શયાનં સત્યવિક્રમમ્ ।
આરોપ્યાઙ્કે રુદન્ત્યેતાશ્ચેદિરાજ વરાઙ્ગનાઃ ॥

અસ્ય પુત્રં હૃષીકેશ સુવક્ત્રં ચારુકુણ્ડલમ્ ।
દ્રોણેન સમરે પશ્ય નિકૃત્તં બહુધા શરૈઃ ॥

પિતરં નૂનમાજિસ્થં યુધ્યમાનં પરૈઃ સહ ।
નાજહાત્પિતરં વીરમદ્યાપિ મધુસૂદન ॥

એવં મમાપિ પુત્રસ્ય પુત્રઃ પિતરમન્વગાત્ ।
દુર્યોધનં મહાબાહો લક્ષ્મણઃ પરવીરહા ॥

વિન્દાનુવિન્દાવાવન્ત્યૌ પતિતૌ પશ્ય માધવ ।
હિમાન્તે પુષ્પિતૌ શાલૌ મરુતા ગલિતાવિવ ॥

કાઞ્ચનાઙ્ગદવર્માણૌ બાણખઙ્ગધનુર્ધરૌ ।
ઋષભપ્રતિરૂપાક્ષૌ શયાનૌ વિમલસ્રજૌ ॥

અવધ્યાઃ પાણ્ડવાઃ કૃષ્ણ સર્વ એવ ત્વયા સહ ।
યે મુક્તા દ્રોણભીષ્માભ્યાં કર્ણાદ્વૈકર્તનાત્કૃપાત્ ॥

દુર્યોધનાદ્દ્રોણસુતાત્સૈન્ધવાચ્ચ જયદ્રથાત્ ।
સોમદત્તાદ્વિકર્ણાચ્ચ શૂરાચ્ચ કૃતવર્મણઃ ॥

યે હન્યુઃ શસ્ત્રવેગેન દેવાનપિ નરર્ષભાઃ ।
ત ઇમે નિહતાઃ સઙ્ખ્યે પશ્ય કાલસ્ય પર્યયમ્ ॥

નાતિભારોઽસ્તિ દૈવસ્ય ધ્રુવં માધવ કશ્ચન । યદિમે નિહતાઃ શૂરાઃ ક્ષત્રિયૈઃ ક્ષત્રિયર્ષભાઃ ।
શૂરાશ્ચ કૃતવિદ્યાશ્ચ મમ પુત્રા મનસ્વિનઃ ॥

તદૈવ નિહતાઃ કૃષ્ણ મમ પુત્રાસ્તરસ્વિનઃ ।
યદૈવાકૃતકામસ્ત્વમુપપ્લાવ્યં ગતઃ પુનઃ ॥

શન્તનોશ્ચૈવ પુત્રેણ પ્રાજ્ઞેન વિદુરેણ ચ ।
તદૈવોક્તાસ્મિ મા સ્નેહં કુરુષ્વાત્મસુતેષ્વિતિ ॥

તયોર્હિ દર્શનં નૈતન્મિથ્યા ભવિતુમર્હતિ ।
અચિરેણૈવ મે પુત્રા ભસ્મીભૂતા જનાર્દન ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

ઇત્યુક્ત્વા ન્યપતદ્ભૂમૌ ગાન્ધારી શોકમૂર્ચ્છિતા ।
દુઃખોપહતવિજ્ઞાના ધૈર્યમુત્સૃજ્ય ભારત ॥

તતઃ કોપપરીતાઙ્ગી પુત્રશોકપરિપ્લુતા ।
જગાદ શૌરિં દોષેણ ગાન્ધારી વ્યથિતેન્દ્રિયા ॥
ગાન્ધાર્યુવાચ ।

પાણ્ડવાઃ ધાર્તરાષ્ટ્રાશ્ચ ક્રુદ્ધાઃ કૃષ્ણ પરસ્પરમ્ ।
ઉપેક્ષિતા વિનશ્યન્તસ્ત્વયા કસ્માજ્જનાર્દન ॥

શક્તેન બહુભૃત્યેન વિપુલે તિષ્ઠતા બલે ।
ઉભયત્ર સમર્થેન શ્રુતવાક્યેન ચૈવ હ ॥

ઇચ્છતોપેક્ષિતો નાશઃ કુરૂણાં મધુસૂદન ।
યસ્માત્ત્વયા મહાબાહો ફલં તસ્માદવાપ્નુહિ ॥

પતિશુશ્રૂષયા યન્મે તપઃ કિઞ્ચિદુપાર્જિતમ્ ।
તેન ત્વાં દુરવાપેન શપે ચક્રગદાધરમ્ ॥

યસ્માત્પરસ્પરં ઘ્નન્તો જ્ઞાતયઃ કુરુપાણ્ડવાઃ ।
ઉપેક્ષિતાસ્તે ગોવિન્દ તસ્માજ્જ્ઞાતીન્વધિષ્યસિ ॥

ત્વમપ્યુપસ્થિતે વર્ષે ષટ્્ત્રિંશે મધુસૂદન ।
હતજ્ઞાતિર્હતામાત્યો હતપુત્રો વનેચરઃ ॥

અનાથવદવિજ્ઞાતો લોકેષ્વનભિલક્ષિતઃ ।
કુત્સિતેનાભ્યુપાયેન નિધનં સમવાપ્સ્યસિ ॥

તવાપ્યેવં હતસુતા નિહતજ્ઞાતિબાન્ધવાઃ ।
સ્ત્રિયઃ પરિપતિષ્યન્તિ યથૈતા ભરતસ્ત્રિયઃ ॥
વૈશમ્પયન ઉવાચ ।

તચ્છ્રુત્વા વચનં ઘોરં વાસુદેવો મહામનાઃ ।
ઉવાચ દેવીં ગાન્ધારીમીષદભ્યુત્સ્મયન્નિવ ॥

જાનેઽહમેતદપ્યેવં ચીર્ણં ચરસિ ક્ષત્રિયે ।
દૈવાદેવ વિનશ્યન્તિ વૃષ્ણયો નાત્ર સંશયઃ ॥

સંહર્તા વૃષ્ણિચક્રસ્ય નાન્યો મદ્વિદ્યતે શુભે ।
અવધ્યાસ્તે નરૈરન્યૈરપિ વા દેવદાનવૈઃ ॥

પરસ્પરકૃતં નાશં યતઃ પ્રાપ્સ્યન્તિ યાદવાઃ । ઇત્યુક્તવતિ દાશાર્હે પાણ્ડવાસ્ત્રસ્તચેતસઃ ।
બભૂવુર્ભૃશસંવિગ્ના નિરાશાશ્ચાપિ જીવિતે ॥