મહાભારત · અધ્યાય 10.5

શુશ્રૂષુરપિ દુર્મેધાઃ પુરુષોઽનિયતેન્દ્રિયઃ ।
નાલં વેદયિતું કૃત્સ્નૌ ધર્માર્થાવિતિ મે મતિઃ ॥

તથૈવ તાવન્મેધાવી વિનયં યો ન શિક્ષતે ।
ન ચ કિઞ્ચન જાનાતિ સોઽપિ ધર્માર્થનિશ્ચયમ્ ॥

[ચિરં હ્યપિ જડઃ શૂરઃ પણ્ડિતં પર્યુપાસ્ય હ ।
ન સ ધર્માન્વિજાનાતિ દર્વી સૂપરસાનિવ ॥

મુહૂર્તમપિ તં પ્રાજ્ઞઃ પણ્ડિતં પર્યુપાસ્ય હિ ।
ક્ષિપ્રં ધર્માન્વિજાનાતિ જિહ્વા સૂપરસાનિવ ॥

શુશ્રૂષુસ્ત્વેવ મેધાવી પુરુષો નિયતેન્દ્રિયઃ ।
જાનીયાદાગમાન્સર્વાન્ગ્રાહ્યં ચ ન વિરોધયેત્ ॥

અનયસ્ત્વવમાની યો દુરાત્મા પાપપૂરુષઃ ।
દિષ્ટમુત્સૃજ્ય કલ્યાણં કરોતિ બહુપાતકમ્ ॥

નાથવન્તં તુ સુહૃદઃ પ્રતિષેધન્તિ પાતકાત્ ।
નિવર્તતે તુ લક્ષ્મીવાન્નાલક્ષ્મીવાન્નિવર્તતે ॥

યથા હ્યુચ્ચાવચૈર્વાક્યૈઃ ક્ષિપ્તચિત્તો નિયમ્યતે ।
તથૈવ સુહૃદા શક્યો નશક્યસ્ત્વવસીદતિ ॥

તથૈવ સુહૃદોઽપ્રાજ્ઞાન્કુર્વાણાન્કર્મ પાપકમ્ ।
પ્રાજ્ઞાઃ સમ્પ્રતિષેધન્તિ યથાશક્તિ પુનઃપુનઃ ॥

સ કલ્યાણે મનઃ કૃત્વા નિયમ્યાત્માનમાત્મના ।
કુરુ મે વચનં તાત યેન પશ્ચાન્ન તપ્સ્યસે ॥

ન વધઃ પૂજ્યતે લોકે સુપ્તાનામિહ ધર્મતઃ ।
તથૈવ ન્યસ્તશસ્ત્રાણાં વિમુક્તરથવાજિનામ્ ॥

યે વ બ્રૂયુસ્તવાસ્મીતિ યે ચ સ્યુઃ શરણાગતાઃ ।
વિમુક્તમૂર્ધજા યે ચ યે ચાપિ હતવાહનાઃ ॥

અદ્ય સ્વપ્સ્યન્તિ પાઞ્ચાલા વિમુક્તકવચા વિભો ।
વિશ્વસ્તા રજનીં સર્વે પ્રેતા ઇવ વિચેતસઃ ॥

યસ્તેષાં તદવસ્થાનાં દ્રુહ્યેત પુરુષોઽનૃજુઃ ।
વ્યક્તં સ નરકે મજ્જેદગાધે વિપુલેઽપ્લુવે ॥

સર્વાસ્ત્રવિદુષાં લોકે શ્રેષ્ઠસ્ત્વમસિ વિશ્રુતઃ ।
ન ચ તે જાતુ લોકેઽસ્મિન્સુસૂક્ષ્મમપિ કિલ્બિષમ્ ॥

ત્વં પુનઃ સૂર્યસઙ્કાશઃ શ્વોભૂત ઉદિતે રવૌ ।
પ્રકાશે સર્વભૂતાનાં વિજેતા યુધિ શાત્રવાન્ ॥

અસમ્ભાવિતરૂપં હિ ત્વયિ કર્મ વિગર્હિતમ્ ।
શુક્લે રક્તમિવ ન્યસ્તં ભવેદિતિ મતિર્મમ ॥
અશ્વત્થામોવાચ ।

એવમેવ યથાઽત્થ ત્વમનુશાસસિ માતુલ ।
તૈસ્તુ પૂર્વમયં સેતુઃ સમન્તાદ્વિહ્વલીકૃતઃ ॥

પ્રત્યક્ષં ભૂમિપાલાનાં ભવતાં ચાપિ સન્નિધૌ ।
ન્યસ્તશસ્ત્રો મમ પિતા ધૃષ્ટદ્યુમ્નેન પાતિતઃ ॥

કર્ણશ્ચ પતિતે ચક્રે ઉત્થાસ્યન્રથિનાં વરઃ ।
ઉત્તમે વ્યસને મગ્નો હતો ગાણ્ડીવધન્વના ॥

તથા શાન્તનવો ભીષ્મો ન્યસ્તશસ્ત્રો નિરાયુધઃ ।
શિખણ્ડિનં પુરસ્કૃત્ય હતો ગાણ્ડીવધન્વના ॥

ભૂરિશ્રવા મહેષ્વાસસ્તથા પ્રાયગતો રણે ।
ક્રોશતાં બૂમિપાલાનાં યુયુધાનેન પાતિતઃ ॥

દુર્યોધનશ્ચ ભીમેન સમેત્ય ગદયા મૃધે ।
પશ્યતાં ભૂમિપાલાનામધર્મેણ નિપાતિતઃ ॥

એકાકી બહુભિસ્તત્ર પરિવાર્ય મહારથૈઃ ।
અધર્મેણ નરવ્યાઘ્રો ભીમસેનેન પાતિતઃ ॥

વિલાપો ભગ્નસક્થસ્ય યો મે રાજ્ઞઃ પરિશ્રુતઃ ।
વાદિકાનાં કથયતાં સ મે મર્માણિ કૃન્તતિ ॥

એવં ચાધાર્મિકાઃ પાપાઃ પાઞ્ચાલા ભિન્નસતવઃ ।
તાનેવં ભિન્નમર્યાદાન્કિં ભવાન્ન વિગર્હતિ ॥

પિતૃહન્તૄનહં હત્વા પાઞ્ચાલાન્નિશિ સૌપ્તિકે ।
કામં કીટઃ પતઙ્ગો વા જન્મ પ્રાપ્ય ભવામિ વૈ ॥

ત્વરે ચાહમનેનાદ્ય યદિદં મે ચિકીર્ષિતમ્ ।
તસ્ય મે ત્વરમાણસ્ય કુતો નિદ્રા કુતઃ સુખમ્ ॥

ન સ જાતઃ પુમાઁલ્લોકે કશ્ચિન્ન સ ભવિષ્યતિ ।
યો મે વ્યાવર્તયેદેતાં વધે તેષાં કૃતાં મતિમ્ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

એવમુક્ત્વા મહારાજ દ્રોણપુત્રઃ પ્રતાપવાન્ ।
એકાન્તે યોજયિત્વાઽશ્વાન્પ્રાયાદભિમુખઃ પરાન્ ॥

તમબ્રૂતાં મહાત્માનૌ ભોજશારદ્વતાવુભૌ ।
કિમયં સ્યન્દનો યુક્તઃ કિં ચ કાર્યં ચિકીર્ષિતમ્ ॥

એકસામર્થપ્રયાતૌ સ્વસ્ત્વયા સહ નરર્ષભ ।
સમદુઃખસુખૌ ચાપિ તસ્માચ્છંસિતુમર્હસિ ॥

અશ્વત્થામા તું સઙ્ક્રુદ્ધઃ પિતુર્વધમનુસ્મરન્ ।
તાભ્યાં તથ્યં તથાઽચખ્યૌ યદસ્યાત્મચિકીર્ષિતમ્ ॥

હત્વા શતસહસ્રાણિ યોધાનાં નિશિતૈઃ શરૈઃ ।
ન્યસ્તશસ્ત્રો મમ પિતા ધૃષ્ટદ્યુમ્નેન પાતિતઃ ॥

તં તથૈવ વધિષ્યામિ ન્યસ્તવર્માણમદ્ય વૈ ।
પુત્રં પાઞ્ચાલરાજસ્ય પાપં પાપેન કર્મણા ॥

તથા વિનિહતઃ પાપઃ પાઞ્ચાલ્યઃ પશુવન્મયા ।
શસ્ત્રેણ વિજિતાઁલ્લોકાન્નાપ્નુયાદિતિ મે મતિઃ ॥

ક્ષિપ્રં સન્નદ્વકવચૌ સખઙ્ગાવાત્તકાર્મુકૌ ।
મામેવાદ્ય પ્રતીક્ષેતાં રથવર્યૌ પરન્તપૌ ॥

ઇત્યુક્ત્વા રથમાસ્થાય પ્રાયાદભિમુખઃ પરાન્ ।
તમન્વગાત્કૃપો રાજન્કૃતવર્મા ચ સાત્વતઃ ॥

તે પ્રયાતા વ્યરોચન્ત પરાનભિમુખાસ્ત્રયઃ ।
હૂયમાના યથા યજ્ઞે સમિદ્ધા હવ્યવાહનાઃ ॥

યયુશ્ચ શિબિરં તેષાં સમ્પ્રસુપ્તજનં વિભો ।
દ્વારદેશમનુપ્રાપ્ય દ્રૌણિસ્તસ્થૌ મહારથઃ ॥