મહાભારત · અધ્યાય 10.10

તસ્યાં રાત્ર્યાં વ્યતીતાયાં ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્ય સારથિઃ ।
ગત્વા શશંસ પાણ્ડુભ્યઃ સૌપ્તિકે કદનં કૃતમ્ ॥
સૂત ઉવાચ ।

દ્રૌપદેયા હતા રાજન્દ્રુપદસ્વાત્મજૈઃ સહ ।
પ્રમત્તા નિશિ વિશ્વસ્તાઃ સ્વપન્તઃ શિબિરે સ્વકે ॥

ગૌતમેન નૃશંસેન ભોજેન કૃતવર્મણા ।
અશ્વત્થાન્ના ચ પાપેન હતં વઃ શિબિરં નિશિ ॥

એતૈર્નરગજાશ્વાનાં પ્રાસશક્તિપરશ્વયૈઃ ।
સહસ્રામિ વિકૃન્દ્ભિર્નિઃ શેષં શિબિરં કૃતમ્ ॥

xxxxxxવિહગફલભારનતસ્ય હ । xxxxxxxમહતો વનસ્યેવ પરશ્વથૈઃ ।
xxxxxxxx સુમહાઞ્શબ્દો બલસ્ય તવ ભારત ॥

મહમેકોઽબશિષ્ટસ્તુ તસ્માત્સૈન્યામહીપતે ।
મુક્તઃ કથઞ્ચિદ્ધર્માત્મન્વ્યગ્રાચ્ચ કૃતવર્મણઃ ॥

તચ્છ્રુત્વા વાક્યમશિવં કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ ।
પપાત મહ્યાં ધર્માત્મા પુત્રશોકસમન્વિતઃ ॥

પતન્તં તમતિક્રમ્ય પરિજગ્રાહ સાત્યકિઃ ।
ભીમસેનોઽર્જુનશ્ચૈવ માદ્રીપુત્રૌ ચ પાણ્ડવૌ ॥

લબ્ધચેતાસ્તુ કૌન્તેયઃ શોકવિહ્વલયા ગિરા ।
જિત્વા શત્રૂઞ્જિતઃ પશ્ચાત્પર્યદેવયદાર્તવત્ ॥

અગમ્યા ગતિરર્થાનાં કર્મણામીશ્વરસ્ય ચ । દુર્વિદા ગતિરર્થાનામપિ યે દિવ્યચક્ષુષઃ ।
જીયમાના જયન્ત્યન્યે જયમાના વયં જિતાઃ ॥

હત્વા ભ્રાતૄન્વયસ્યાંશ્ચ પિતૄન્પુત્રાન્સુહૃદ્ગણાન્ ।
બન્ધૂનમાત્યાન્પૌત્રાંશ્ચ જિત્વા સર્વાઞ્જિતા વયમ્ ॥

અનર્થો હ્યર્થસઙ્કાશસ્તથાઽનર્થોઽર્થદર્શનઃ ।
જયોઽયમજયાકારો જયસ્તસ્માત્પરાજયઃ ॥

યજ્જિત્વા તપ્યતે પશ્ચાદાપન્ન ઇવ દુર્મતિઃ ।
કથં મન્યેત વિજયં તતો જિતતરઃ પરૈઃ ॥

યેષામર્થાય પાપં સ્યાદ્વિજયસ્ય સુહૃદ્વધૈઃ ।
નિર્જિતૈરપ્રમત્તૈર્હિ વિજિતા જિતકાશિનઃ ॥

કર્ણિનાલીકદંષ્ટ્રસ્ય સ્વઙ્ગજિહ્વસ્ય સંયુગે ।
ચાપવ્યાત્તાસ્યરૌદ્રસ્ય જ્યાતલસ્વનનાદિનઃ ॥

ક્રુદ્ધસ્ય નરસિંહસ્ય સઙ્ગ્રામેષ્વપલાયિનઃ ।
યે વ્યમુઞ્ચન્ત કર્ણસ્ય પ્રમાદાત્ત ઇમે હતાઃ ॥

રથહદં શરવર્ષોર્મિમન્તં રત્નાચિતં વાહનયોધબૃન્દમ્ ।
શક્ત્યૃષ્ટિમીનધ્વજનાગનક્રં શરાસનાવર્તમહેષુફેનમ્ ॥

સઙ્ગ્રામચન્દ્રોદયવેગવેલં દ્રોણાર્ણવં જ્યાતલનેમિઘોષમ્ ।
યે તેરુરુચ્ચાવચશસ્ત્રનૌભિ-- સ્તે રાજપુત્રા નિહતાઃ પ્રમાદાત્ ॥

ન હિ પ્રમાદાત્પરમસ્તિ કશ્ચ-- દ્વધો નરાણામિહ જીવલોકે ।
પ્રમત્તમર્થા હિ નરં સમન્તા-- ત્ત્યજન્ત્યનર્થાશ્ચ સમાવિશન્તિ ॥

ધ્વજોત્તમાગ્રોચ્છ્રિતધૂમકેતું શરાર્ચિષં દીપ્તમહાપતાકમ્ ।
મહાધનુર્જ્યાતલનેમિઘોષં તનુત્રનાનાવિધશસ્ત્રહોમમ્ ॥

મહાચમૂકક્ષદવાભિપન્નં મહાહવે ભીષ્મમહાદવાગ્નિમ્ ।
યે તેરુરુચ્ચાવચશસ્ત્રવેગૈ-- સ્તે રાજપુત્રા નિહતાઃ પ્રમાદાત્ ॥

ન હિ પ્રમત્તેન નરેણ શક્ય-- માપ્તું વસુ શ્રીર્વિપુલં યશો વા ।
પશ્યાપ્રમાદેન નિહત્ય શત્રૂ-- ન્સર્વાન્મહેન્દ્રં સુખમેધમાનમ્ ॥

ઇન્દ્રોપમાન્પાર્થિવપુત્રપૌત્રા-- ન્પશ્યાવિશેષેણ હતાન્પ્રમાદાત્ ।
તીર્ત્વા સમુદ્રં જણિજઃ સમૃદ્વા । મગ્નાઃ કુનદ્યામિવ સીદમાનાઃ ॥

અમર્ષિતૈર્યે નિહતા નરેન્દ્રા નિઃસંશયં તે ત્રિદિવં પ્રપન્નાઃ ।
કૃષ્ણાં તુ શોચામિ કથં નુ સાધ્વી શોકાર્ણવં સા વિષહિષ્યતીતિ ॥

ભાતૃંશ્ચ પુત્રાંશ્ચ હતાન્નિશમ્ય પાઞ્ચાલસરાજં પિતરં ચ વૃદ્વમ્ ।
ધ્રુવં વિસઞ્જ્ઞા પતિતા પૃથિવ્યાં સા શોષ્યતે શોકકૃશાઙ્ગયષ્ટિઃ ॥

તચ્છોકજં દુઃખમપારયન્તી કથં ભવિષ્યત્યુચિતા સુખાનામ્ ।
રોરૂયતે જ્ઞાતિવધાભિતપ્તા પ્રદહ્વમાનેવ હુતાશનેન ॥

ઇત્યેવમાર્તઃ પરિદેવયન્સ રાજાજ કુરૂણાં નકુલં બભાષે ।
ગચ્છાન્યૈનામિહ મન્દભાગ્યાં સમાતૃપક્ષામિતિ રાજપુત્રીમ્ ॥

માદ્રીસુતસ્તત્પરિગૃહ્ય વાક્યં ધર્મેણ ધર્મપ્રથમસ્ય રાજ્ઞઃ ।
યયૌ રથેનાલયમાશુદેવ્યાઃ પાઞ્ચાલરાજસ્ય ચ યત્ર દારાઃ ॥

પ્રસ્થાપ્ય માદ્રીસુતમાજમીઢઃ શોકાર્દિતસ્તૈઃ સહિતઃ સુહૃદ્ભિઃ ।
રોરૂયમાણઃ પ્રયયૌ સુતાના-- માયોધનં ભૂતગણાનુકીર્ણમ્ ॥

સ તત્પ્રવિશ્યાશિવમુગ્રરૂપં દદર્શ પુત્રાન્સુહૃદઃ સખીંશ્ચ ।
ભૂમૌ શયાનાન્રુધિરાર્દ્રગાત્રા-- ન્વિભિન્નદેહાન્પ્રહૃતોત્તમાઙ્ગાન્ ॥

સ તાંસ્તુ દૃષ્ટ્વા ભૃશમાર્તરૂપો યુધિષ્ઠિરો ધર્મભૃતાં વરિષ્ઠઃ ।
ઉચ્ચૈઃ પ્રચુક્રોશ ચ કૌરવાગ્ર્યઃ પપાત ચોર્વ્યાં સગણો વિસઞ્જ્ઞઃ ॥