મહાભારત · અધ્યાય 1.86

કતરસ્ત્વનયોઃ પૂર્વં દેવાનામેતિ સામ્યતામ્ ।
ઉભયોર્ધાવતો રાજન્સૂર્યાચન્દ્રમસોરિવ ॥
યયાતિરુવાચ ।

અનિકેતો ગૃહસ્થેષુ કામવૃત્તેષુ સંયતઃ ।
ગ્રામ એવ વસન્ભિક્ષુસ્તયોઃ પૂર્વતરં ગતઃ ॥

અપ્રાપ્ય દીર્ઘમાયુસ્તુ યઃ પ્રાપ્તો વિકૃતિં ચરેત્ ।
તપ્યતે યદિ તત્કૃત્વા ચરેત્સોઽન્યત્તપસ્તતઃ ॥

પાપાનાં કર્મણાં નિત્યં બિભીયાદ્યસ્તુ માનવઃ ।
સુખમપ્યાચરન્નિત્યં સોઽત્યન્તં સુખમેધતે ॥

યદ્વૈ નૃશંસં તદસત્યમાહુ- ર્યઃ સેવતે ધર્મમનર્થબુદ્ધિઃ ।
અસ્વોઽપ્યનીશશ્ચ તથૈવ રાજં- સ્તદાર્જવં સ સમાધિસ્તદાર્યમ્ ॥
અષ્ટક ઉવાચ ।

કેનાસિ હૂતઃ પ્રહિતોઽસિ રાજ- ન્યુવા સ્રગ્વી દર્શનીયઃ સુવર્ચાઃ ।
કુતઋ આયાતઃ કતરસ્યાં દિશિ ત્વ- મુતાહોસ્વિત્પાર્થિવં સ્થાનમસ્તિ ॥
યયાતિરુવાચ ।

ઇમં ભૌમં નરકં ક્ષીણપુણ્યઃ પ્રવેષ્ટુમુર્વીં ગગનાદ્વિપ્રહીણઃ ।
વિદ્વાંશ્ચૈવં મતિમાનાર્યબુદ્ધિ- ર્મમાભવત્કર્મલોક્યં ચ સર્વમ્ । ઉક્ત્વાઽહં વઃ પ્રપતિષ્યામ્યનન્તરં ત્વરન્તિ માં લોકપા બ્રાહ્મણા યે ॥

સતાં સકાશે તુ વૃતઃ પ્રપાત- સ્તે સઙ્ગતા ગુણવન્તશ્ચ સર્વે ।
શક્રાચ્ચ લબ્ધો હિ વરો મયૈષ પતિષ્યતા ભૂમિતલં નરેન્દ્ર ॥
અષ્ટક ઉવાચ ।

પૃચ્છામિ ત્વાં મા પ્રપત પ્રપાતં યદિ લોકાઃ પાર્થિવ સન્તિ મેઽત્ર ।
યદ્યન્તરિક્ષે યદિ વા દિવિ સ્થિતાઃ ક્ષેત્રજ્ઞં ત્વાં તસ્ય ધર્મસ્ય મન્યે ॥
યયાતિરુવાચ ।

યાવત્પૃથિવ્યાં વિહિતં ગવાશ્વં સહારણ્યૈઃ પશુભિઃ પાર્વતૈશ્ચ ।
તાવલ્લોકા દિવિ તે સંસ્થિતા વૈ તથા વિજાનીહિ નરેન્દ્રસિંહ ॥
અષ્ટક ઉવાચ ।

તાંસ્તે દદામિ મા પ્રપત પ્રપાતં યે મે લોકા દિવિ રાજેન્દ્ર સન્તિ ।
યદ્યન્તરિક્ષે યદિ વા દિવિ શ્રિતા- સ્તાનાક્રમ ક્ષિપ્રમપેતમોહઃ ॥
યયાતિરુવાચ ।

નાસ્મદ્વિધોઽબ્રાહ્મણો બ્રહ્મવિચ્ચ પ્રતિગ્રહે વર્તતે રાજમુખ્ય ।
યથા પ્રદેયં સતતં દ્વિજેભ્ય- સ્તથાઽદદં પૂર્વમહં નરેન્દ્ર ॥

નાબ્રાહ્મણઃ કૃપણો જાતુ જીવે- દ્યા ચાપ્યસ્યાઽબ્રાહ્મણી વીરપત્ની ।
સોઽહં નૈવાકૃતપૂર્વં ચરેયં વિધિત્સમાનઃ કિમુ તત્ર સાધુઃ ॥
પ્રતર્દન ઉવાચ ।

પૃચ્છામિ ત્વાં સ્પૃહણીયરૂપ પ્રતર્દનોઽહં યદિ મે સન્તિ લોકાઃ ।
યદ્યન્તરિક્ષે યદિ વા દિવિ શ્રિતાઃ ક્ષેત્રજ્ઞં ત્વાં તસ્ય ધર્મસ્ય મન્યે ॥
યયાતિરુવાચ ।

સન્તિ લોકા બહવસ્તે નરેન્દ્ર અપ્યેકૈકઃ સપ્તસપ્તાપ્યહાનિ ।
મધુચ્યુતો ઘૃતપૃક્તા વિશોકા- સ્તે નાન્તવન્તઃ પ્રતિપાલયન્તિ ॥
પ્રતર્દન ઉવાચ ।

તાંસ્તે દદાનિ મા પ્રપત પ્રપાતં યે મે લોકાસ્તવ તે વૈ ભવન્તુ ।
યદ્યન્તરિક્ષે યદિ વા દિવિ શ્રિતા- સ્તાનાક્રમ ક્ષિપ્રમપેતમોહઃ ॥
યયાતિરુવાચ ।

ન તુલ્યતેજાઃ સુકૃતં કામયેત યોગક્ષેમં પાર્થિવ પાર્થિવઃ સન્ ।
દૈવાદેશાદાપદં પ્રાપ્ય વિદ્વાં- શ્ચરેન્નૃશંસં ન હિ જાતુ રાજા ॥

ધર્મ્યં માર્ગં યતમાનો યશસ્યં કુર્યાન્નૃપો ધર્મમવેક્ષમાણઃ ।
ન મદ્વિધો ધર્મબુદ્ધિઃ પ્રજાન- ન્કુર્યાદેવં કૃપણં માં યથાઽત્થ ॥

કુર્યાદપૂર્વં ન કૃતં યદન્યૈ- ર્વિધિત્સમાનઃ કિમુ તત્ર સાધુ ।
ધર્માધર્મૌ સુવિનિશ્ચિત્ય સમ્ય- ક્કાર્યાકાર્યેષ્વપ્રમત્તશ્ચરેદ્યઃ ॥

સ વૈ ધીમાન્સત્યસન્ધઃ કૃતાત્મા રાજા ભવેલ્લોકપાલો મહિમ્ના ।
યદા ભવેત્સંશયો ધર્મકાર્યે કામાર્થૌ વા યત્ર વિન્દન્તિ સમ્યક્ ॥

કાર્યં તત્ર પ્રથમં ધર્મકાર્યં યન્નો વિરુધ્યાદર્થકામૌ સ ધર્મઃ
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।
બ્રુવાણમેવં નૃપતિં યયાતિં નૃપોત્તમો વસુમાનબ્રવીત્તમ્ ॥