મહાભારત · અધ્યાય 1.85

ચરન્ગૃહસ્થઃ કથમેતિ ધર્મા- ન્કથં ભિક્ષુઃ કથમાચાર્યકર્મા ।
વાનપ્રસ્થઃ સત્પથે સન્નિવિષ્ટો બહૂન્યસ્મિન્સમ્પ્રતિ વેદયન્તિ ॥
યયાતિરુવાચ ।

આહૂતાધ્યાયી ગુરુકર્મસ્વચોદ્યઃ પૂર્વોત્થાયી ચરમં ચોપશાયી ।
મૃદુર્દાન્તો ધૃતિમાનપ્રમત્તઃ સ્વાધ્યાશીલઃ સિધ્યતિ બ્રહ્મચારી ॥

ધર્માગતં પ્રાપ્ય ધનં યજેત દદ્યાત્સદૈવાતિથીન્ભોજયેચ્ચ ।
અનાદદાનશ્ચ પરૈરદત્તં સૈષા ગૃહસ્થોપનિષત્પુરાણી ॥

સ્વવીર્યજીવી વૃજિનાન્નિવૃત્તો દાતા પરેભ્યો ન પરોપતાપી ।
તાદૃઙ્મુનિઃ સિદ્ધિમુપૈતિ મુખ્યાં વસન્નરણ્યે નિયતાહારચેષ્ટઃ ॥

અશિલ્પજીવી ગુણવાંશ્ચૈવ નિત્યં જિતેન્દ્રિયઃ સર્વતો વિપ્રયુક્તઃ ।
અનોકશાયી લઘુરલ્પપ્રસાર- શ્ચરન્દેશાનેકચરઃ સ ભિક્ષુઃ ॥

રાત્ર્યા યયા વાઽભિજિતાશ્ચ લોકા ભવન્તિ કામાભિજિતાઃ સુખાશ્ચ ।
તામેવ રાત્રિં પ્રયતેત વિદ્વા- નરણ્યસંસ્થો ભવિતું યતાત્મા ॥

દશૈવ પૂર્વાન્દશ ચાપરાંશ્ચ જ્ઞાતીનથાત્માનમથૈકવિંશમ્ ।
અરણ્યવાસી સુકૃતે દધાતિ વિમુચ્યારણ્યે સ્વશરીરધાતૂન્ ॥
અષ્ટક ઉવાચ ।

કતિસ્વિદેવ મુનયઃ કતિ મૌનાનિ ચાપ્યુત ।
ભવન્તીતિ તદાચક્ષ્વ શ્રોતુમિચ્છામહે વયમ્ ॥
યયાતિરુવાચ ।

અરણ્યે વસતો યસ્ય ગ્રામો ભવતિ પૃષ્ઠતઃ ।
ગ્રામે વા વસતોઽરણ્યં સ મુનિઃ સ્યાજ્જનાધિપ ॥
અષ્ટક ઉવાચ ।

કથંસ્વિદ્વસતોઽરણ્યે ગ્રામો ભવતિ પૃષ્ઠતઃ ।
ગ્રામે વા વસતોઽરણ્યં કથં ભવતિ પૃષ્ઠતઃ ॥
યયાતિરુવાચ ।

ન ગ્રામ્યમુપયુઞ્જીત ય આરણ્યો મુનિર્ભવેત્ ।
તથાસ્ય વસતોઽરણ્યે ગ્રામો ભવતિ પૃષ્ઠતઃ ॥

અનગ્નિરનિકેતશ્ચાપ્યગોત્રચરણો મુનિઃ ।
કૌપીનાચ્છાદનં યાવત્તાવદિચ્છેચ્ચ ચીવરમ્ ॥

યાવત્પ્રાણાભિસન્ધાનં તાવદિચ્છેચ્ચ ભોજનમ્ ।
તથાઽસ્ય વસતો ગ્રામેઽરણ્યં ભવતિ પૃષ્ઠતઃ ॥

યસ્તુ કામાન્પરિત્યજ્ય ત્યક્તકર્મા જિતેન્દ્રિયઃ ।
આતિષ્ઠેચ્ચ મુનિર્મૌનં સ લોકે સિદ્ધિમાપ્નુયાત્ ॥

ધૌતદન્તં કૃત્તનખં સદા સ્નાતમલઙ્કૃતમ્ ।
અસિતં સિતકર્માણં કસ્તમર્હતિ નાર્ચિતુમ્ ॥

તપસા કર્શિતઃ ક્ષામઃ ક્ષીણમાંસાસ્થિશોણિતઃ ।
સ ચ લોકમિમં જિત્વા લોકં વિજયતે પરમ્ ॥

યદા ભવતિ નિર્દ્વન્દ્વો મુનિર્મૌનં સમાસ્થિતઃ ।
અથ લોકમિમં જિત્વા લોકં વિજયતે પરમ્ ॥

આસ્યેન તુ યદાઽહારં ગોવન્મૃગયતે મુનિઃ ।
અથાસ્ય લોકઃ સર્વોઽયં સોઽમૃતત્વાય કલ્પતે ॥

સામાન્યધર્મઃ સર્વેષાં ક્રોધો લોભો દ્રુહાઽક્ષમા । વિહાય મત્સરં શાઠ્યં દર્પં દમ્ભં ચ પૈશુનમ્ ।
ક્રોધં લોભં મમત્વં ચ યસ્ય નાસ્તિ સ ધર્મવિત્ ॥
અષ્ટક ઉવાચ ।

નિત્યાશનો બ્રહ્મચારી ગૃહસ્થો વનગો મુનિઃ ।
નાધર્મમશનાત્પ્રાપ્યેત્કથં બ્રૂહીહ પૃચ્છતે ॥
યયાતિરુવાચ ।

અષ્ટૌ ગ્રાસા મુનેઃ પ્રોક્તાઃ ષોડશારણ્યવાસિનઃ ।
દ્વાત્રિંશત્તુ ગૃહસ્થસ્ય અમિતં બ્રહ્મચારિણઃ ॥

ઇત્યેવં કારણૈર્જ્ઞેયમષ્ટકૈતચ્છુભાશુભમ્ ॥