મહાભારત · અધ્યાય 1.81

સ્વર્ગતઃ સ તુ રાજેન્દ્રો નિવસન્દેવવેશ્મનિ ।
પૂજિતસ્ત્રિદશૈઃ સાધ્યૈર્મરુદ્ભિર્વસુભિસ્તથા ॥

દેવલોકં બ્રહ્મલોકં સઞ્ચરન્પુણ્યકૃદ્વશી ।
અવસત્પૃથિવીપાલો દીર્ઘકાલમિતિ શ્રુતિઃ ॥

સ કદાચિન્નૃપશ્રેષ્ઠો યયાતિઃ શક્રમાગમત્ ।
કથાન્તે તત્ર શક્રેણ સ પૃષ્ટઃ પૃથિવીપતિઃ ॥
શક્ર ઉવાચ ।

યદા સ પૂરુસ્તવ રૂપેણ રાજ- ઞ્જરાં ગૃહીત્વા પ્રચચાર ભૂમૌ ।
તદા ચ રાજ્યં સમ્પ્રદાયૈવ તસ્મૈ ત્વયા કિમુક્તઃ કથયેહ સત્યમ્ ॥
યયાતિરુવાચ ।

ગઙ્ગાયમુનયોર્મધ્યે કૃત્સ્નોયં વિષયસ્તવ ।
મધ્યે પૃથિવ્યાસ્ત્વં રાજા ભ્રાતરોઽન્ત્યાધિપાસ્તવ ॥

ન ચ કુર્યાન્નરો દૈન્યં શાઠ્યં ક્રોધં તથૈવ ચ ।
જૈહયં ચ મત્સરં વૈરં સર્વત્રેદં ન કારયેત્ ॥

માતરં પિતરં જ્યેષ્ઠં વિદ્વાંસં ચ તપોધનમ્ ।
ક્ષમાવન્તં ચ રાજેન્દ્ર નાવમન્યેત બુદ્ધિમાન્ ॥

ળશક્તસ્તુ ક્ષમતે નિત્યમશક્તઃ ક્રુધ્યતે નરઃ ।
દુર્જનઃ સુજનં દ્વેષ્ટિ દુર્બલો બલવત્તરમ્ ॥

રૂપવન્તમરૂપી ચ ધનવન્તં ચ નિર્ધનઃ ।
અકર્મી કર્મિણં દ્વેષ્ટિ ધાર્મિકં ચ નધાર્મિકઃ ॥

નિર્ગુણો ગુણવન્તં ચ પુત્રૈતત્કલિલક્ષણમ્ ।
વિપરીતં ચ રાજેન્દ્ર એતેષુ કૃતલક્ષણમ્ ॥

બ્રાહ્મણો વાથ વા રાજા વૈશ્યો વા શૂદ્ર એવ વા ।
પ્રશસ્તેષુ પ્રસક્તાશ્ચેત્પ્રશસ્યન્તે યશસ્વિનઃ ॥

તસ્માત્પ્રશસ્તે રાજેન્દ્ર નરઃ સક્તમના ભવેત્ ।
અલોકજ્ઞા હ્યપ્રશસ્તા ભ્રાતરસ્તે હ્યબુદ્ધયઃ ॥

અન્ત્યાધિપતયઃ સર્વે હ્યભવન્ગુરુશાસનાત્ ।
ઇન્દ્ર ઉવાચ ।
ત્વં હિ ધર્મવિદો રાજન્કત્થસે ધર્મસુત્તમમ્ ।
કથયસ્વ પુનર્મેઽદ્ય લોકવૃત્તાન્તમુત્તમમ્ ॥
યયાતિરુવાચ

અક્રોધનઃ ક્રોધનેભ્યો વિશિષ્ટ- સ્તથા તિતિક્ષુરતિતિક્ષોર્વિશિષ્ટઃ ।
અમાનુષેભ્યો માનુષાશ્ચ પ્રધાના વિદ્વાંસ્તથૈવાવિદુષઃ પ્રધાનઃ ॥

આક્રુશ્યમાનો નાકોશેન્મન્યુરેવ તિતિક્ષતઃ ।
આક્રોષ્ટારં નિર્દહતિ સુકૃતં ચાસ્ય વિન્દતિ ॥

નારુન્તુદઃ સ્યાન્ન નૃશંસવાદી ન હીનતઃ પરમભ્યાદદીત ।
યયાઽસ્ય વાચા પર ઉદ્વિજેત ન તાં વદેદ્રુશતીં પાપલોક્યામ્ ॥

અરુન્તુદં પુરુષં તીક્ષ્ણવાચં વાક્કણ્ટકૈર્વિતુદન્તં મનુષ્યન્ ।
વિદ્યાદલક્ષ્મીકતમં જનાનાં મુખે નિબદ્ધાં નિરૃતિં વહન્તમ્ ॥

સદ્ભિઃ પુરસ્તાદભિપૂજિતઃ સ્યા- ત્સદ્ભિસ્તથા પૃષ્ઠતો રક્ષિતઃ સ્યાત્ ।
સદાઽસતામતિવાદાંસ્તિતિક્ષે- ત્સતાં વૃત્તં ચાદદીતાર્યવૃત્તઃ ॥

વાક્સાયકા વદનાન્નિષ્પતન્તિ યૈરાહતઃ શોચતિ રાત્ર્યહાનિ ।
પરસ્ય યે મર્મસુ સમ્પતન્તિ તાન્પણ્ડિતો નાવસૃજેત્પરેષુ ॥

નહીદૃશં સંવનનં ત્રિષુ લોકેષુ વિદ્યતે ।
દયા મૈત્રી ચ ભૂતેષુ દાનં ચ મધુરા ચ વાક્ ॥

તસ્માત્સાન્ત્વં સદા વાચ્યં ન વાચ્યં પરુષં ક્વચિત્ ।
પૂજ્યાન્સમ્પૂજયેદ્દદ્યાન્ન ચ યાચેત્કદાચન ॥