મહાભારત · અધ્યાય 1.78
જરાં પ્રાપ્ય યયાતિસ્તુ સ્વપુરં પ્રાપ્ય ચૈવ હિ ।
પુત્રં જ્યેષ્ઠં વરિષ્ઠં ચ યદુમિત્યબ્રવીદ્વચઃ ॥
યયાતિરુવાચ ।
જરાવલી ચ માં તાત પલિતાનિ ચ પર્યગુઃ ।
કાવ્યસ્યોશનસઃ શાપાન્ન ચ તૃપ્તોઽસ્મિ યૌવને ॥
ત્વં યદો પ્રતિપદ્યસ્વ પાપ્માનં જરયા સહ ।
યૌવનેન ત્વદીયેન ચરેયં વિષયાનહમ્ ॥
પૂર્ણે વર્ષસહસ્રે તુ પુનસ્તે યૌવનં ત્વહમ્ ।
દત્ત્વા સ્વં પ્રતિપત્સ્યામિ પાપ્માનં જરયા સહ ॥
યદુરુવાચ ।
જરાયાં બહવો દોષાઃ પાનભોજનકારિતાઃ ।
તસ્માજ્જરાં ન તે રાજન્ગ્રહીષ્ય ઇતિ મે મતિઃ ॥
સિતશ્મશ્રુર્નિરાનન્દો જરયા શિથિલીકૃતઃ ।
વલીસઙ્ગતગાત્રસ્તુ દુર્દર્શો દુર્બલઃ કૃશઃ ॥
અશક્તઃ કાર્યકરણે પરિભૂતઃ સ યૌવતૈઃ ।
સહોપજીવિભિશ્ચૈવ તાં જરાં નાભિકામયે ॥
સન્તિ તે બહવઃ પુત્રા મત્તઃ પ્રિયતરા નૃપ ।
જરાં ગ્રહીતું ધર્મજ્ઞ તસ્માદન્યં વૃણીષ્વ વૈ ॥
યયાતિરુવાચ ।
યત્ત્વં મે હૃદયાજ્જાતો વયઃ સ્વં ન પ્રયચ્છસિ ।
તસ્માદરાજ્યભાક્તાત પ્રજા તવ ભવિષ્યતિ ॥
પ્રત્યાખ્યાતસ્તુ રાજા સ તુર્વસું પ્રત્યુવાચ હ । તુર્વસો પ્રતિપદ્યસ્વ પાપ્માનં જરયા સહ ।
યૌવનેન ચરેયં વૈ વિષયાંસ્તવ પુત્રક ॥
પૂર્ણે વર્ષસહસ્રે તુ પુનર્દાસ્યામિ યૌવનમ્ ।
સ્વં ચૈવ પ્રતિપત્સ્યામિ પાપ્માનં જરયા સહ ॥
તુર્વસુરુવાચ ।
ન કામયે જરાં તાત કામભોગપ્રણાશિનીમ્ ।
બલરૂપાન્તકરણીં બુદ્ધિપ્રાણપ્રણાશિનીમ્ ॥
યયાતિરુવાચ ।
યત્ત્વં મે હૃદયાજ્જાતો વયઃ સ્વં ન પ્રયચ્છસિ ।
તસ્માત્પ્રજા સમુચ્છેદં તુર્વસો તવ યાસ્યતિ ॥
સન્કીર્ણાચારધર્મેષુ પ્રતિલોમચરેષુ ચ ।
પિશિતાશિષુ ચાન્ત્યેષુ મૂઢ રાજા ભવિષ્યસિ ॥
ગુરુદારપ્રસક્તેષુ તિર્યગ્યોનિગતેષુ ચ ।
પશુધર્મેષુ પાપેષુ મ્લેચ્છેષુ ત્વં ભવિષ્યસિ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।
એવં સ તુર્વસું શપ્ત્વા યયાતિઃ સુતમાત્મનઃ ।
શર્મિષ્ઠાયાઃ સુતં દ્રુહ્યુમિદં વચનમબ્રવીત્ ॥
યયાતિરુવાચ ।
દ્રુહ્યો ત્વં પ્રતિપદ્યસ્વ વર્ણરૂપવિનાશિનીમ્ ।
જરાં વર્ષસહસ્રં મે યૌવનં સ્વં દદસ્વ ચ ॥
પૂર્ણે વર્ષસહસ્રે તુ પુનર્દાસ્યામિ યૌવનમ્ ।
સ્વં ચાદાસ્યામિ ભૂયોઽહં પાપ્માનં જરયા સહ ॥
દ્રુહ્યુરુવાચ ।
ન ગજં ન રથં નાશ્વં જીર્ણો ભુઙ્ક્તે ન ચ સ્ત્રિયમ્ ।
વાગ્ભઙ્ગશ્ચાસ્ય ભવતિ તાં જરાં નાભિકામયે ॥
યયાતિરુવાચ ।
યત્ત્વં મે હૃદયાજ્જાતો વયઃ સ્વં ન પ્રયચ્છસિ ।
તસ્માદ્દ્રુહ્યો પ્રિયઃ કામો ન તે સમ્પત્સ્યતે ક્વચિત્ ॥
યત્રાશ્વરથમુખ્યાનામશ્વાનાં સ્યાદ્ગતં ન ચ ।
હસ્તિનાં પીઠકાનાં ચ ગર્દભાનાં તથૈવ ચ ॥
બસ્તાનાં ચ ગવાં ચૈવ શિબિકાયાસ્તથૈવ ચ । ઉડુપપ્લવસન્તારો યત્ર નિત્યં ભવિષ્યતિ ।
યયાતિરુવાચ ।
અનો ત્વં પ્રતિપદ્યસ્વ પાપ્માનં જરયા સહ ।
એકં વર્ષસહસ્રં તુ ચરેયં યૌવનેન તે ॥
અનુરુવાચ ।
જીર્ણઃ શિશુવદાદત્તે કાલેઽન્નમશુચિર્યથા ।
ન જુહોતિ ચ કાલેઽગ્નિં તાં જરાં નાભિકામયે ॥
યયાતિરુવાચ ।
યત્ત્વં મે હૃદયાજ્જાતો વયઃ સ્વં ન પ્રયચ્છસિ ।
જરાદોષસ્ત્વયા પ્રોક્તસ્તસ્માત્ત્વં પ્રતિલપ્સ્યસે ॥
પ્રજાશ્ચ યૌવનપ્રાપ્તા વિનશિષ્યન્ત્યનો તવ ।
અગ્નિપ્રસ્કન્દનપરસ્ત્વં ચાપ્યેવં ભવિષ્યસિ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।
પ્રત્યાખ્યાતશ્ચતુર્ભિશ્ચ શપ્ત્વા તાન્યદુપૂર્વકાન્ ।
પૂરોઃ સકાશમગમન્મત્ત્વા પૂરુમલઙ્ઘનમ્ ॥
યયાતિરુવાચ ।
પૂરો ત્વં મે પ્રિયઃ પુત્રસ્ત્વં વરીયાન્ભવિષ્યસિ ।
જરા વલી ચ માન્તાત પલિતાનિ ચ પર્યગુઃ ॥
કાવ્યસ્યોશનસઃ શાપાન્ન ચ તૃપ્તોઽસ્મિ યૌવને । પૂરો ત્વં પ્રતિપદ્યસ્વ પાપ્માનં જરયા સહ ।
કઞ્ચિત્કાલં ચરેયં વૈ વિષયાન્વયસાતવ ॥
પૂર્ણે વર્ષસહસ્રે તુ પુનર્દાસ્યામિ યૌવનમ્ ।
સ્વં ચૈવ પ્રતિપત્સ્યામિ પાપ્માનં જરયા સહ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।
એવમુક્તઃ પ્રત્યુવાચ પૂરુઃ પિતરમજ્જસા ।
યદાત્થ માં મહારાજ તત્કરિષ્યામિ તે વચઃ ॥
ગુરોર્વૈ વચનં પુણ્યં સ્વર્ગ્યમાયુષ્કરં નૃણામ્ ।
ગુરુપ્રસાદાત્ત્રૈલોક્યમન્વશાસચ્છતક્રતુઃ ॥
ગુરોરનુમતં પ્રાપ્ય સર્વાન્કામાનમાપ્નુયાત્ ।
યાવદિચ્છસિ તાવચ્ચ ધારયિષ્યામિ તે જરામ્ ॥
પ્રતિપત્સ્યામિ તે રાજન્પાપ્માનં જરયા સહ ।
ગૃહાણ યૌવનં મત્તશ્ચર કામાન્યથેપ્સિતાન્ ॥
જરયાહં પ્રતિચ્છન્નો વયોરૂપધરસ્તવ ।
યૌવનં ભવતે દત્ત્વા ચરિષ્યામિ યથાત્થમામ્ ॥
યયાતિરુવાચ ।
પૂરો પ્રીતોઽસ્મિ તે વત્સ પ્રીતશ્ચેદં દદામિ તે ।
સર્વકામસમૃદ્ધા તે પ્રજા રાજ્યે ભવિષ્યતિ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।
એવમુક્ત્વા યયાતિસ્તુ સ્મૃત્વા કાવ્યં મહાતપાઃ ।
સન્ક્રામયામાસ જરાં તદા પૂરૌ મહાત્મનિ ॥
મૂળ પાઠ: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0