મહાભારત · અધ્યાય 1.31
કોઽપરાધો મહેન્દ્રસ્ય કઃ પ્રમાદશ્ચ સૂતજ ।
તપસા વાલખિલ્યાનાં સમ્ભૂતો ગરુડઃ કથમ્ ॥
કશ્યપસ્ય દ્વિજાતેશ્ચ કથં વૈ પક્ષિરાટ્ સુતઃ ।
અધૃષ્ટઃ સર્વભૂતાનામવધ્યસ્ચાભવત્કથમ્ ॥
કથં ચ કામચારી સ કામવીર્યશ્ચ ખેચરઃ ।
એતદિચ્છામ્યહં શ્રોતું પુરાણે યદિ પઠ્યતે ॥
સૌતિરુવાચ ।
વિષયોઽયં પુરાણસ્ય યન્માં ત્વં પરિપૃચ્છસિ ।
શૃણુ મે વદતઃ સર્વમેતત્સન્ક્ષેપતોં દ્વિજ ॥
યજતઃ પુત્રકામસ્ય કશ્યપસ્ય પ્રજાપતેઃ ।
સાહાય્યમૃષયો દેવા ગન્ધર્વાશ્ચ દદુઃ કિલ ॥
તત્રેધ્માનયને શક્રો નિયુક્તઃ કશ્યપેન હ ।
મુનયો વાલખિલ્યાશ્ચ યે ચાન્યે દેવતાગણાઃ ॥
શક્રસ્તુ વીર્યસદૃશમિધ્યભારં ગિરિપ્રભમ્ ।
સમુદ્યમ્યાનયામાસ નાતિકૃચ્છ્રાદિવ પ્રભુઃ ॥
અથાપશ્યદૃષીન્હ્રસ્વાનઙ્ગુષ્ઠોદરવર્ષ્મણઃ ।
પલાશવર્તિકામેકાં વહતઃ સંહતાન્પથિ ॥
પ્રલીનાન્સ્વેષ્વિવાઙ્ગેષુ નિરાહારાંસ્તપોધનાન્ ।
ક્લિશ્યમાનાન્મન્દબલાન્ગોષ્પદે સમ્પ્લુતોદકે ॥
તાન્સર્વાન્વિસ્મયાવિષ્ટો વીર્યોન્મત્તઃ પુરન્દરઃ ।
અપહાસ્યાભ્યગાચ્છીઘ્રં લમ્બયિત્વાઽવમન્ય ચ ॥
તેઽથ રોષસમાવિષ્ટાઃ સુભૃશં જાતમન્યવઃ ।
આરેભિરે મહત્કર્મ તદા શક્રભયન્કરમ્ ॥
જુહુવુસ્તે સુતપસો વિધિવજ્જાતવેદસમ્ ।
મન્ત્રૈરુચ્ચાવચૈર્વિપ્રા યેન કામેન તચ્છૃણુ ॥
કામવીર્યઃ કામગમો દેવરાજભયપ્રદઃ ।
ઇન્દ્રોઽન્યઃ સર્વદેવાનાં ભવેદિતિ યતવ્રતાઃ ॥
ઇન્દ્રાચ્છતગુણઃ શૌર્યે વીર્યે ચૈવ મનોજવઃ ।
તપસો નઃ ફલેનાદ્ય દારુણઃ સમ્ભવિત્વિતિ ॥
તદ્બુદ્ધ્વા ભૃશસન્તપ્તો દેવરાજઃ શતક્રતુઃ ।
જગામ શરણં તત્ર કશ્યપં સંશિતવ્રતમ્ ॥
તચ્છ્રુત્વા દેવરાજસ્ય કશ્યપોઽથ પ્રજાપતિઃ ।
વાલખિલ્યાનુપાગમ્ય કર્મસિદ્ધિમપૃચ્છત ॥
કશ્યપ ઉવાચ ।
કેન કામેન ચારબ્ધં ભવદ્ભિર્હોમકર્મ ચ ।
યાથાતથ્યેન મે બ્રૂત શ્રોતું કૌતૂહલં હિ મે ॥
વાલખિલ્યા ઊચુઃ ।
અવજ્ઞાતાઃ સુરેન્દ્રેણ મૂઢેનાકૃતબુદ્ધિના ।
ઐશ્વર્યમદમત્તેન સદાચારાન્નિરસ્યતા ॥
તદ્વિઘાતાર્થમારમ્ભો વિધિવત્તસ્ય કશ્યપ ॥
સૌતિરુવાચ ।
એવમસ્ત્વિતિ તં ચાપિ પ્રત્યૂચુઃ સત્યવાદિનઃ ।
તાન્કશ્યપ ઉવાચેદં સાન્ત્વપૂર્વં પ્રજાપતિઃ ॥
અયમિન્દ્રસ્ત્રિભુવને નિયોગાદ્બ્રહ્મણઃ કૃતઃ ।
ઇન્દ્રાર્થે ચ ભવન્તોઽપિ યત્નવન્તસ્તપોધનાઃ ॥
ન મિથ્યા બ્રહ્મણો વાક્યં કર્તુમર્હથ સત્તમાઃ ।
ભવતાં હિ ન મિથ્યાઽયં સન્કલ્પો વૈ ચિકીર્ષિતઃ ॥
ભવત્વેષ પતત્રીણામિન્દ્રોઽતિબલસત્ત્વવાન્ ।
પ્રસાદઃ ક્રિયતામસ્ય દેવરાજસ્ય યાચતઃ ॥
સૌતિરુવાચ ।
એવમુક્તાઃ કશ્યપેન વાલખિલ્યાસ્તપોધનાઃ ।
પ્રત્યૂચુરભિસમ્પૂજ્ય મુનિશ્રેષ્ઠં પ્રજાપતિમ્ ॥
વાલખિલ્યા ઊચુઃ ।
ઇન્દ્રાર્થોઽયં સમારમ્ભઃ સર્વેષાં નઃ પ્રજાપતે ।
અપત્યાર્થં સમારમ્ભો ભવતશ્ચાયમીપ્સિતઃ ॥
તદિદં સફલં કર્મ ત્વયૈવ પ્રતિગૃહ્યતામ્ ।
તથા ચૈવં વિધત્સ્વાત્ર યથા શ્રેયોઽનુપશ્યસિ ॥
સૌતિરુવાચ ।
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ દેવી દાક્ષાયણી શુભા ।
વિનતા નામ કલ્યાણી પુત્રકામા યશસ્વિની ॥
તપસ્તપ્ત્વા વ્રતપરા સ્નાતા પુંસવને શુચિઃ ।
ઉપચક્રામ ભર્તારં તામુવાચાથ કશ્યપઃ ॥
આરમ્ભઃ સફલો દેવિ ભવિતા યસ્ત્વયેપ્સિતઃ ।
જનયિષ્યસિ પુત્રૌ દ્વૌ વીરૌ ત્રિભુવનેશ્વરૌ ॥
તપસા વાલખિલ્યાનાં મમ સન્કલ્પતસ્તથા ।
ભવિષ્યતો મહાભાગૌ પુત્રૌ ત્રૈલોક્યપૂજિતૌ ॥
ઉવાચ ચૈનાં ભગવાન્કશ્યપઃ પુનરેવ હ ।
ધાર્યતામપ્રમાદેન ગર્ભોઽયં સુમહોદયઃ ॥
એકઃ સર્વપતત્રીણામિન્દ્રત્વં કારયિષ્યતિ ।
લોકસમ્ભાવિતો વીરઃ કામરૂપો વિહઙ્ગમઃ ॥
સૌતિરુવાચ ।
શતક્રતુમથોવાચ પ્રીયમાણઃ પ્રજાપતિઃ ।
ત્વત્સહાયૌ મહાવીર્યૌ ભ્રાતરૌ તે ભવિષ્યતઃ ॥
નૈતાભ્યાં ભવિતા દોષઃ સકાશાત્તે પુરન્દર ।
વ્યેતુ તે શક્ર સન્તાપસ્ત્વમેવેન્દ્રો ભવિષ્યસિ ॥
ન ચાપ્યેવં ત્વયા ભૂયઃ ક્ષેપ્તવ્યા બ્રહ્મવાદિનઃ ।
ન ચાવમાન્યા દર્પાત્તે વાગ્વજ્રા ભૃશકોપનાઃ ॥
સૌતિરુવાચ ।
એવમુક્તો જગામેન્દ્રો નિર્વિશઙ્કસ્ત્રિવિષ્ટપમ્ ।
વિનતા ચાપિ સિદ્ધાર્થા બભૂવ મુદિતા તથા ॥
જનયામાસ પુત્રૌ દ્વાવરુણં ગરુડં તથા ।
વિકલાઙ્ગોઽરુણસ્તત્ર ભાસ્કરસ્ય પુરઃસરઃ ॥
પતત્ત્રીણાં ચ ગરુડમિન્દ્રત્વેનાભ્યષિઞ્ચત ।
તસ્યૈતત્કર્મ સુમહચ્છ્રૂયતાં ભૃગુનન્દન ॥
મૂળ પાઠ: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0