મહાભારત · અધ્યાય 1.30

સ્પષ્ટમાત્રા તુ પદ્ભ્યાં સા ગરુડેન બલીયસા ।
અભજ્યત તરોઃ શાખા ભગ્નાં ચૈકામધારયત્ ॥

તાં ભઙ્ક્ત્વા સ મહાશાખાં સ્મયમાનો વિલોકયન્ ।
અથાત્રં લમ્બતોઽપશ્યદ્વાલખિલ્યાનધોમુખાન્ ॥

ઋષયો હ્યત્ર લમ્બન્તે ન હન્યામિતિ તાનૃષીન્ ।
તપોરતાંલ્લમ્બમાનાન્બ્રહ્મર્ષીનભિવીક્ષ્ય સઃ ॥

હન્યાદેતાન્સમ્પતન્તી શાખેત્યથ વિચિન્ત્ય સઃ ।
નખૈર્દૃઢતરં વીરઃ સન્ગૃહ્ય ગજકચ્છપૌ ॥

સ તદ્વિનાશસન્ત્રાસાદભિપત્ય સ્વગાધિપઃ ।
શાખામાસ્યેન જગ્રાહ તેષામેવાન્વવેક્ષયા ॥

અતિદૈવં તુ તત્તસ્ય કર્મ દૃષ્ટ્વા મહર્ષયઃ ।
વિસ્મયોત્કમ્પહૃદયા નામ ચક્રુર્મહાખગે ॥

ગુરું ભારં સમાસાદ્યોડ્ડીન એષ વિહઙ્ગમઃ ।
ગરુડસ્તુ ખગશ્રેષ્ઠસ્તસ્માત્પન્નગભોજનઃ ॥

તતઃ શનૈઃ પર્યપતત્પક્ષૈઃ શૈલાન્પ્રકમ્પયન્ ।
એવં સોઽભ્યપતદ્દેશાન્બહૂન્સગજકચ્છપઃ ॥

દયાર્થં વાલખિલ્યાનાં ન ચ સ્થાનમવિન્દત ।
સ ગત્વા પર્વતશ્રેષ્ઠં ગન્ધમાદનમઞ્જસા ॥

દદર્શ કશ્યપં તત્ર પિતરં તપસિ સ્થિતમ્ ।
દદર્શ તં પિતા ચાપિ દિવ્યરૂપં વિહઙ્ગમમ્ ॥

તેજોવીર્યબલોપેતં મનોમારુતરંહસમ્ ।
શૈલશૃઙ્ગપ્રતીકાશં બ્રહ્મદણ્ડમિવોદ્યતમ્ ॥

અચિન્ત્યમનભિધ્યેયં સર્વભૂતભયન્કરમ્ ।
મહાવીર્યધરં રૌદ્રં સાક્ષાદગ્નિમિવોદ્યતમ્ ॥

અપ્રધૃષ્યમજેયં ચ દેવદાનવરાક્ષસૈઃ ।
ભેત્તારં ગિરિશૃઙ્ગાણાં સમુદ્રજલશોષણમ્ ॥

લોકસંલોડનં ઘોરં કૃતાન્તસમદર્શનમ્ । તમાગતમભિપ્રેક્ષ્ય ભગવાન્કશ્યપસ્તદા ।
વિદિત્વા ચાસ્યં સન્કલ્પમિદં વચનમબ્રવીત્ ॥
કશ્યપ ઉવાચ ।

પુત્ર મા સાહસં કાર્ષીર્મા સદ્યો લપ્સ્યસે વ્યથામ્ ।
મા ત્વાં દહેયુઃ સન્ક્રુદ્ધા વાલખિલ્યા મરીચિપાઃ ॥
સૌતિરુવાચ ।

તતઃ પ્રસાદયામાસ કશ્યપઃ પુત્રકારણાત્ ।
વાલખિલ્યાન્મહાભાગાંસ્તપસા હતકલ્મષાન્ ॥
કશ્યપ ઉવાચ ।

પ્રજાહિતાર્થમારમ્ભો ગરુડસ્ય તપોધનાઃ ।
ચિકીર્ષતિ મહત્કર્મ તદનુજ્ઞાતુમર્હથ ॥
સૌતિરુવાચ ।

એવમુક્તા ભગવતા મુનયસ્તે સમભ્યયુઃ ।
મુક્ત્વા શાખાં ગિરિં પુણ્યં હિમવન્ત તપોઽર્થિનઃ ॥

તતસ્તેષ્વપયાતેષુ પિતરં વિનતાસુતઃ ।
શાખાવ્યાક્ષિપ્તવદનઃ પર્યપૃચ્છત કશ્યપમ્ ॥

ભગવન્ક્વ વિમુઞ્ચામિ તરોઃ શાખામિમામહમ્ ।
વર્જિતં માનુષૈર્દેશમાખ્યાતુ ભગવાન્મમ ॥
સૌતિરુવાચ ।

તતો નિઃપુરુષં શૈલં હિમસંરુદ્ધકન્દરમ્ ।
અગમ્યં મનસાપ્યન્યૈસ્તસ્યાચખ્યૌ સ કશ્યપઃ ॥

તં પર્વતં મહાકુક્ષિમુદ્દિશ્ય સ મહાખગઃ ।
જવેનાભ્યપતત્તાર્ક્ષ્યઃ સશાખાગજકચ્છપઃ ॥

ન તાં વધ્રી પરિણહેચ્છતચર્મા મહાતનુમ્ ।
શાખિનો મહતીં શાખાં યાં પ્રગૃહ્ય યયૌ ખગઃ ॥

સ તતઃ શતસાહસ્રં યોજનાન્તરમાગતઃ ।
કાલેન નાતિમહતા ગરુડઃ પતગેશ્વરઃ ॥

સ તં ગત્વા ક્ષણેનૈવ પર્વતં વચનાત્પિતુઃ ।
અમુઞ્ચન્મહતીં શાખાં સસ્વનં તત્ર ખેચરઃ ॥

પક્ષાનિલહતશ્ચાસ્ય પ્રાકમ્પત સ શૈલરાટ્ ।
મુમોચ પુષ્પવર્ષં ચ સમાગલિતપાદપ ॥

શૃઙ્ગાણિ ચ વ્યશીર્યન્ત ગિરેસ્તસ્ય સમન્તતઃ ।
મણિકાઞ્ચનચિત્રાણિ શોભયન્તિ મહાગિરિમ્ ॥

શાખિનો બહવશ્ચાપિ શાખયાઽભિહતાસ્તયા ।
કાઞ્ચનૈઃ કુસુમૈર્ભાન્તિ વિદ્યુત્વન્ત ઇવામ્બુદાઃ ॥

તે હેમવિકચા ભૂમૌ યુતાઃ પર્વતધાતુભિઃ ।
વ્યરાજઞ્છાખિનસ્તત્ર સૂર્યાંશુપ્રતિરઞ્જિતાઃ ॥

તતસ્તસ્ય ગિરેઃ શૃઙ્ગમાસ્થાય સ ખગોત્તમઃ ।
ભક્ષયામાસ ગરુડસ્તાવુભૌ ગજકચ્છપૌ ॥

તાવુભૌ ભક્ષયિત્વા તુ સ તાર્ક્ષ્યઃ કૂર્મકુઞ્જરૌ ।
તતઃ પર્વતકૂટાગ્રાદુત્પપાત મહાજવઃ ॥

પ્રાવર્તન્તાથ દેવાનામુત્પાતા ભયશંસિનઃ ।
ઇન્દ્રસ્ય વજ્રં દયિતં પ્રજજ્વાલ ભયાત્તતઃ ॥

સધૂમા ન્યપતત્સાર્ચિર્દિવોલ્કા નભસશ્ચ્યુતા ।
તથા વસૂનાં રુદ્રાણામાદિત્યાનાં ચ સર્વશઃ ॥

સાધ્યાનાં મરુતાં ચૈવ યે ચાન્યે દેવતાગણાઃ ।
સ્વં સ્વં પ્રહરણં તેષાં પરસ્પરમુપાદ્રવત્ ॥

અભૂતપૂર્વં સન્ગ્રામે તદા દેવાસુરેઽપિ ચ ।
વવુર્વાતાઃ સનિર્ઘાતાઃ પેતુરુલ્કાઃ સહસ્રશઃ ॥

નિરભ્રમેવ ચાકાશં પ્રજગર્જ મહાસ્વનમ્ ।
દેવાનામપિ યો દેવઃ સોઽપ્યવર્ષત શોણિતમ્ ॥

મમ્લુર્માલ્યાનિ દેવાનાં નેશુસ્તેજાંસિ ચૈવ હિ ।
ઉત્પાતમેઘા રૌદ્રાશ્ચ વવૃષુઃ શોણિતં બહુ ॥

રજાંસિ મુકુટાન્યેષામુત્થિતાનિ વ્યધર્ષયન્ । તતસ્ત્રાસસમુદ્વિગ્નઃ સહ દેવૈઃ શતક્રતુઃ ।
ઉત્પાતાન્દારુણાન્પશ્યન્નિત્યુવાચ બૃહસ્પતિમ્ ॥

કિમર્થં ભગવન્ઘોરા ઉત્પાતાઃ સહસોત્થિતાઃ ।
ન ચ શત્રું પ્રપશ્યામિ યુધિ યો નઃ પ્રધર્ષયેત્ ॥
બૃહસ્પતિરુવાચ ।

તવાપરાધાદ્દેવેન્દ્ર પ્રમાદાચ્ચ શતક્રતો ।
તપસા વાલખિલ્યાનાં મહર્ષીણાં મહાત્મનામ્ ॥

કશ્યપસ્ય મુનેઃ પુત્રો વિનતાયાશ્ચ ખેચરઃ ।
હર્તું સોમમભિપ્રાપ્તો બલવાન્કામરૂપધૃક્ ॥

સમર્થો બલિનાં શ્રેષ્ઠો હર્તું સોમં વિહન્ગમઃ ।
સર્વં સમ્ભાવયામ્યસ્મિન્નસાધ્યમપિ સાધયેત્ ॥
સૌતિરુવાચ ।

શ્રુત્વૈતદ્વચનં શક્રઃ પ્રોવાચામૃતરક્ષિણઃ ।
મહાવીર્યબલઃ પક્ષી હર્તું સોમમિહોદ્યતઃ ॥

યુષ્માન્સમ્બોધયામ્યેષ ગૃહીત્વાવરણાયુધાન્ ।
પરિવાર્યામૃતં સર્વે યૂયં મદ્વચનાદિહ ॥

રક્ષધ્વં વિબુધા વીરા યથા ન સ હરેદ્બલાત્ ।
અતુલં હિ બલં તસ્ય બૃહસ્પતિરુવાચ હ ॥
સૌતિરુવાચ ।

તચ્છ્રુત્વા વિબુધા વાક્યં વિસ્મિતા યત્નમાસ્થિતાઃ ।
પરિવાર્યામૃતં તસ્થૂર્વજ્રી ચેન્દ્રઃ પ્રતાપવાન્ ॥

ધારયન્તો વિચિત્રાણિ કાઞ્ચનાનિ મનસ્વિનઃ ।
કવચાનિ મહાર્હાણિ વૈદૂર્યવિકૃતાનિ ચ ॥

ચર્માણ્યપિ ચ ગાત્રેષુ ભાનુમન્તિ દૃઢાનિ ચ ।
વિવિધાનિ ચ શસ્ત્રાણિ ઘોરરૂપાણ્યનેકશઃ ॥

શિતતીક્ષ્ણાગ્રધારાણિ સમુદ્યમ્ય સુરોત્તમઃ ।
સવિસ્ફુલિઙ્ગજ્વાલાનિ સધૂમાનિ ચ સર્વશઃ ॥

ચક્રાણિ પરઘાંશ્ચૈવ ત્રિશૂલાનિ પરશ્વધાન્ । શક્તીશ્ચ વિવિધાસ્તીક્ષ્ણાઃ કરવાલાંશ્ચ નિર્મલાન્ ।
સ્વદેહરૂપાણ્યાદાય ગદાશ્ચોગ્રપ્રદર્શનાઃ ॥

તૈઃ શસ્ત્રૈર્ભાનુમદ્ભિસ્તે દિવ્યાભરણભૂષિતાઃ ।
ભાનુમન્તઃ સુરગણાસ્તસ્થુર્વિગતકલ્મષાઃ ॥

અનુપમબલવીર્યતેજસો ધૃતમનસઃ પરિરક્ષણેઽમૃતસ્ય ।
અસુરપુરવિદારણાઃ સુરા જ્વલનસમિદ્ધવપુઃપ્રકાશિનઃ ॥

ઇતિ સમરવરં સુરાઃ સ્થિતાસ્તે પરિઘસહસ્રશતૈઃ સમાકુલમ્ ।
વિગલિતમિવ ચામ્બરાન્તરં તપનમરીચિવિકાશિતં બભાસે ॥