મહાભારત · અધ્યાય 1.259

મન્દપાલોઽઞપિ કૌરવ્યં ચિન્તયામાસ પુત્રકાન્ ।
ઉક્ત્વાઽપિ ચ સ તિગ્માંશું નૈવ શર્માધિગચ્છતિ ॥

સ તપ્યમાનઃ પુત્રાર્થે લપિતામિદમબ્રવીત્ ।
કથં નુ શક્તાઃ શરણે લપિતે મમ પુત્રકાઃ ॥

વર્ધમાને હુતવહે વાતે ચાશુ પ્રવાયતિ ।
અસમર્થા વિમોક્ષાય ભવિષ્યન્તિ મમાત્મજાઃ ॥

કથં ત્વશક્તા ત્રાણાય માતા તેષાં તપસ્વિની ।
ભવિષ્યતિ હિ શોકાર્તા પુત્રત્રાણમપશ્યતી ॥

કથમુડ્ડીયનેઽશક્તાન્પતને ચ મમાત્મજાન્ ।
સન્તપ્યમાના બહુધા વાશમાના પ્રધાવતી ॥

જરિતારિઃ કથં પુત્રઃ સારિસૃક્કઃ કથં ચ મે ।
સ્તમ્બમિત્રઃ કથં દ્રોણઃ કથં સા ચ તપસ્વિની ॥

લાલપ્યમાનં તમૃષૈં મન્દપાલં તથા વને ।
લપિતા પ્રત્યુવાચેદં સાસૂયમિવ ભારત ॥

ન તે પુત્રેષ્વવેક્ષાઽસ્તિ યાનૃષીનુક્તવાનસિ ।
તેજસ્વિનો વીર્યવન્તો ન તેષાં જ્વલનાદ્ભયમ્ ॥

ત્વયાઽગ્નૌ તે પરીતાશ્ચ સ્વયં હિ મમ સન્નિધૌ ।
શ્રુતં તથા ચેતિ જ્વલનેન મહાત્મના ॥

પલો ન તાં વાચમુક્ત્વા મિથ્યા કરિષ્યતિ ।
ન્ધુકૃત્યે ન તેન તે સ્વસ્થ માનસમ્ ॥

તામેવ તુ મમામિત્રાં ચિન્તયન્પરિતપ્યસે ।
ધ્રુવં મયિ ન તે સ્નેહો યથા તપયં પુરાઽભવત્ ॥

નહિ પક્ષવતા ન્યાય્યં નિઃ હેન સુહૃજ્જને ।
પીડ્યમાન ઉપદ્રષ્ટું શક્તેના મા કથઞ્ચન ॥

ગચ્છ ત્વં જરિતામેવ યદર્થં પરિતપ્યસે ।
ચરિષ્યામ્યહમપ્યેકા યથા પુરુષાશ્રિતા ॥
મન્દપાલ ઉવાચ ।

નાહમેવં ચરે લોકે યથા ત્વમભિમન્યસે ।
અપત્યહેતોર્વિચરે તચ્ચ કૃચ્છ્રગતં મમ ॥

ભૂતં હિત્વા ચ ભાવ્યર્થે યોઽવલમ્બેત્સ મન્દધીઃ ।
અવમન્યેત તં લોકો યથેચ્છસિ તથા કુરુ ॥

એષ હિ પ્રજ્વલન્નગ્નિર્લેલિહાની મહીરુહાન્ ।
આવિગ્ને હૃદિ સન્તાપં જનયત્યશિવં મમ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

ભર્તુર્હિ વાક્યં સા શ્રુત્વા લપિતા દુઃખિતાઽભવત્ । સાન્ત્વયામાસ ચ પુનઃ પતિ પતિપરાયણા ॥

તસ્માદ્દેશાદતિક્રાન્તે જ્વલને જરિતા પુનઃ ।
જગામ પુત્રકાનેન જરિતા પુત્રગૃદ્ધિની ॥

સા તાન્કુશલિનઃ સર્વાન્વિમુક્તાઞ્જાતવેદસઃ ।
રોરૂયમાણાન્દદૃશે વને પુત્રાન્નિરામયાન્ ॥

અશ્રૂણિ મુમુચે તેષાં દર્શનાત્સા પુનઃપુનઃ ।
ન શ્રદ્ધેયં તતસ્તેષાંર્શનં વૈ પુનઃપુનઃ ॥

ઇતિ મત્વાઽબ્રવીદ્વાકજરિતા પુત્રગૃદ્ધિની । એકાકશશ્ચ પુત્રાંસ્તન્ત્ર્શમાનાન્વપદ્યત ॥

જરિતા તુ પરિષ્વજ્યુત્રસ્નેહાચ્ચુચુમ્બ હ ॥

તતોઽભ્યગચ્છત્સહસમન્દપાલોઽપિ ભારત ।
અથ તે સર્વ એવૈનં ભ્યનન્દંસ્તદા સુતાઃ ॥

ગુરુત્વાન્મન્દપાલસ્તપસશ્ચ વિશેષતઃ ।
અભિવાદામહે સર્વે તપક્ષાઃ પ્રસાદતઃ ॥

એવમુક્તવતાં તેષાં તનન્દ્ય મહાતપાઃ । પરિષ્વજ્ય તતો મૂ ઉપાઘ્રાય ચ બલકાન્ ।
પુત્રાન્સ્વયં સમાહૂયતઃ પ્રોવાચ ગૌતમઃ ॥

લાલપ્યમાનમેકૈકંરિતાં ચ પુનઃપુનઃ ।
ન ચૈવોચુસ્તદા કિન્તમૃષિં સાધ્વસાધુ વા ॥
મન્દપાલ ઉવાચ ।

જ્યેષ્ઠઃ સુતસ્તે કત કતમસ્તસ્ય ચાનુજઃ ।
મધ્યમઃ કતમશ્ચૈવ યાન્કતમશ્ચ તે ॥

એવં બ્રુવન્તં દુઃખાકં મા ન પ્રતિભાષસે । કૃતવાનસ્મિ હવ્યાનૈવ શાન્તિમિતો લભે ।
એવમુક્ત્વા તુ તાં મન્દપાલસ્તદાઽસ્પૃશત્ ॥
જરિતોવાચ ।

કિં નુ જ્યેષ્ઠેન તે કિમનન્તરજેન તે ।
કિં વા મધ્યમજાતેન કિં કનિષ્ઠેન વા પુનઃ ॥

યાં ત્વં માં સર્વતો હીનામુત્સૃજ્યાસિ ગતઃ પુરા ।
તામેવ લપિતાં ગચ્છ તરુણીં ચારુહાસિનીમ્ ॥
મન્દપાલ ઉવાચ ।

ન સ્ત્રીણાં વિદ્યતે કિઞ્ચિદમુત્ર પુરુષાન્તરાત્ ।
સાપત્નકમૃતે લોકે નાન્યદર્થવિનાશનમ્ ॥

વૈરાગ્નિદીપનં ચૈવ ભૃશુદ્વેગકારિ ચ ।
સુવ્રતા ચાપિ કલ્યાણી સર્વભૂતેષુ વિશ્રુતા ॥

અરુન્ધતી મહાત્માનં વસિષ્ઠં પર્યશઙ્કત ।
વિશુદ્ધભાવમત્યન્તં સદા પ્રિયહિતે રતમ્ ॥

સપ્તર્ષિમધ્યગં વીરમવમેને ચ તં મુનિમ્ । અપધ્યાનેન સા તેન ધૂમારુણસમપ્રભા ।
લક્ષ્યાઽલક્ષ્યા નાભિરૂપા નિમિત્તમિવ પશ્યતિ ॥

અપત્યહેતોઃ સમ્પ્રાપ્તં તથા ત્વમપિ મામિહ ।
ઇષ્ટમેવં ગતે હિ ત્વં સા તથૈવાદ્ય વર્તતે ॥

ન હિ ભાર્યેતિ વિશ્વાસઃ કાર્યઃ પુંસા કથઞ્ચન ।
ન હિ કાર્યમનુધ્યાતિ નારી પુત્રવતી સતી ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તતસ્તે સર્વ એવૈનં પુત્રાઃ સમ્યગુપાસતે ।
સ ચ તાનાત્મજાન્સર્વાનાશ્વાસયિતુમુદ્યતઃ ॥