મહાભારત · અધ્યાય 1.258

પુરતઃ કૃચ્છ્રકાલસ્ય ધીમાઞ્જાગર્તિ પુરુષઃ ।
સ કૃચ્છ્રકાલં સમ્પ્રાપ્ય વ્યથાં નૈવૈતિ કર્હિચિત્ ॥

યસ્તુ કૃચ્છ્રમનુપ્રાપ્તં વિચેતા નાવબુધ્યતે ।
સકૃચ્છ્રકાલે વ્યથિતો ન શ્રેયો વિન્દતે મહત્ ॥
સારિસૃક્વ ઉવાચ ।

ધીરસ્ત્વમસિ મેધાવી પ્રાણકૃચ્છ્રમિદં ચ નઃ ।
પ્રાજ્ઞઃ શૂરો બહૂનાં હિ ભવત્યેકો ન સંશયઃ ॥
સ્તમ્બમિત્ર ઉવાચ ।

જ્યેષ્ઠસ્તાતો ભવતિ વૈ જ્યેષ્ઠો મુઞ્ચતિ કૃચ્છ્રતઃ ।
જ્યેષ્ઠશ્ચેન્ન પ્રજાનાતિ નીયાન્કિં કરિષ્યતિ ॥
દ્રોણ ઉવાચ ।

હિરણ્યરેતાસ્ત્વરિતો જલન્નાયાતિ નઃ ક્ષયમ્ ।
સપ્તજિહ્વાનનઃ ક્રૂરો લિહાનો વિસર્પતિ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવં સમ્ભાષ્ય તેઽન્યોન્યં મન્દપાલસ્ય પુત્રકાઃ ।
તુષ્ટુવુઃ પ્રયતા ભૂત્વા યથાઽગ્નિં શૃણુ પાર્થિવ ॥
જરિતારિરુવાચ ।

આત્માઽસિ વાયોર્જ્વલન શરીરમસિ વીરુધામ્ ।
યોનિરાપશ્ચ તે શુક્રં યોનિસ્ત્વમસિ ચામ્ભસઃ ॥

ઊર્ધ્વં ચાધશ્ચ સર્પન્તિ પૃષ્ઠતઃ પાર્શ્વતસ્તથા ।
અર્ચિષસ્તે મહાવીર્ય રશ્યમઃ સવિતુર્યથા ॥
સારિસૃક્ક ઉવાચ ।

માતા પ્રણષ્ટા પિતરં ન વિદ્મઃ પક્ષા જાતા નૈ નો ધૂમકેતો ।
ન નસ્ત્રાતા વિદ્યતે વૈ ત્વદન્ય- સ્તસ્માદસ્માંસ્ત્રાહિ બાલાંસ્ત્વમગ્ને ॥

યદગ્ને તે શિવં રૂપં યે ચ તે સપ્ત હેતયઃ ।
તેન નઃ પરિપાહિ ત્વમાર્તાન્નઃ શરણૈષિણઃ ॥

ત્વમેવૈકસ્તપસે જપ્તવેદો નાન્યસ્તપ્તા વિદ્યતે ગોષુ દેવ ।
ઋષીનસ્માન્બાલકાન્પાલયસ્વ પરેણાસ્માન્પ્રેહિ વૈ હવ્યવાહ ॥
સ્તમ્બમિત્ર ઉવાચ ।

સર્વમગ્ને ત્વમેવૈકસ્ત્વયિ સર્વમિદં જગત્ ।
ત્વં ધારયસિ ભૂતાનિ ભુવનં ત્વં બિભર્ષિ ચ ॥

ત્વમગ્નિર્હવ્યવાહસ્ત્વં ત્વમેવ પરમં હવિઃ ।
મનીષિણસ્ત્વાં જાનન્તિ બહુધા ચૈકધાપિ ચ ॥

સૃષ્ટ્વા લોકાંસ્ત્રીનિમાન્હવ્યવાહ કાલે પ્રાપ્તે પચસિ પુનઃ સમિદ્ધઃ ।
ત્વં સર્વસ્ય ભુવનસ્ય પ્રસૂતિ- સ્ત્વમેવાગ્ને ભવસિ પુનઃ પ્રતિષ્ઠા ॥
દ્રોણ ઉવાચ ।

ત્વમન્નં પ્રાણિભિર્ભુક્તમન્તર્ભૂતો જગત્પતે ।
નિત્યપ્રવૃદ્ધઃ પચસિ ત્વયિ સર્વં પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥

સૂર્યો ભૂત્વા રશ્મિભિર્જાતવેદો ભૂમેરમ્ભો ભૂમિજાતાન્રસાંશ્ચ ।
વિશ્વાનાદાય પુનરુત્સૃજ્ય કાલે દૃષ્ટ્વા વૃષ્ટ્યા ભાવયસીહ શુક્ર ॥

ત્વત્ત એતાઃ પુનઃ શુક્ર વીરુધો હરિતચ્છદાઃ ।
જાયન્તે પુષ્કરિણ્યશ્ચ સુભદ્રશ્ચ મહોદધિઃ ॥

ઇદં વૈ સદ્મ તિગ્માંશો વરુણસ્ય પરાયણમ્ ।
શિવસ્ત્રાતા ભવાસ્માકં માઽસ્માનદ્ય વિનાશય ॥

પિઙ્ગાક્ષ લોહિતગ્રીવ કૃષ્ણવર્ત્મન્હુતાશન ।
પરેણ પ્રેહિ મુઞ્ચાસ્માન્સાગરસ્ય ગૃહાનિવ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવમુક્તો જાતવેદા દ્રોણેન બ્રહ્મવાદિના ।
દ્રોણમાહ પ્રતીતાત્મા મન્દપાલપ્રતિજ્ઞયા ॥
અગ્નિરુવાચ ।

ઋષિર્દ્રોણસ્ત્વમસિ વૈ બ્રહ્મૈતદ્વ્યાહૃતં ઈપ્સિતં તે કરિષ્યામિ ન ચ તે

મન્દપાલેન વૈ યૂયં મમ પૂર્વં નિવેદિતાઃ ।
વર્જયેઃ પુત્રકાન્મહ્યં દહન્દાવમિતિ સ્મ હ ॥

તસ્ય તદ્વચનં દ્રોણ ત્વયા યચ્ચેહ ભાષિતમ્ । ઉભયં મે ગરીયસ્તુ બ્રૂહિ કિં કરવાણિ તે ।
ભૃશં પ્રીતોઽસ્મિ ભદ્રં તે બ્રહ્મંસ્તોત્રેણ સત્તમ ॥
દ્રોણ ઉવાચ ।

ઇમે માર્જારકાઃ શુક્ર નિત્યમુદ્વેજયન્તિ નઃ ।
એતાન્કુરુષ્વ દગ્ધાંસ્ત્વં હુતાશન સબાન્ધવાન્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તથા તત્કૃતવાનગ્નિરભ્યનુજ્ઞાય શાર્ઙ્ગકાન્ ।
દદાહ ખાણ્ડવં દાવં સમિદ્ધો જનમેજય ॥