મહાભારત · અધ્યાય 1.198

પુનશ્ચૈવ મહાતેજા વિશ્વામિત્રજિઘાંસયા ।
અગ્નિં સમ્ભૃતવાન્ઘોરં શાક્તેયઃ સુમહાતપાઃ ॥

વાસિષ્ઠસમ્ભૃતશ્ચાગ્નિર્વિશ્વામિત્રહિતૈષિણા । તેજસા વહ્નિતુલ્યેન ગ્રસ્તઃ સ્કન્દેન ધીમતા ॥
અર્જુન ઉવાચ ।

રાજ્ઞા કલ્માષપાદેન ગુરૌ બ્રહ્મવિદાં વરે ।
કારણં કિં પુરસ્કૃત્ય ભાર્યા વૈ સન્નિયોજિતા ॥

જાનતા વૈ પરં ધર્મં વસિષ્ઠેન મહાત્મના ।
અગમ્યાગમનં કસ્માત્કૃતં તેન મહર્ષિણા ॥

અધર્મિષ્ઠં વસિષ્ઠેન કૃતં ચાપિ પુરા સખે ।
એતન્મે સંશયં સર્વં છેત્તુમર્હસિ પૃચ્છતઃ ॥
ગન્ધર્વ ઉવાચ ।

ધનઞ્જય નિબોધેયં યન્માં ત્વં પરિપૃચ્છસિ ।
વસિષ્ઠં પ્રતિ દુર્ધર્ષ તથા મિત્રસહં નૃપમ્ ॥

કથિતં તે મયા સર્વં યથા શપ્તઃ સ પાર્થિવઃ ।
શક્તિના ભરતશ્રેષ્ઠ વાસિષ્ઠેન મહાત્મના ॥

સ તુ શાપવશં પ્રાપ્તઃ ક્રોધપર્યાકુલેક્ષણઃ ।
નિર્જગામ પુરાદ્રાજા સહદારઃ પરન્તપઃ ॥

અરણ્યં નિર્જનં ગત્વા સદારઃ પરિચક્રમે ।
નાનામૃગગણાકીર્ણં નાનાસત્વસમાકુલમ્ ॥

નાનાગુલ્મલતાચ્છન્નં નાનાદ્રુમસમાવૃતમ્ ।
અરણ્યં ઘોરસન્નાદં શાપગ્રસ્તઃ પરિભ્રમન્ ॥

સ કદાચિત્ક્ષુધાવિષ્ટો મૃગયન્ભક્ષ્યમાત્મનઃ ।
દદર્શ સુપરિક્લિષ્ટઃ કસ્મિંશ્ચિન્નિર્જને વને ॥

બ્રાહ્મણં બ્રાહ્મણીં ચૈવ મિથુનાયોપસન્ગતૌ ।
તૌ તં વીક્ષ્ય સુવિત્રસ્તાવકૃતાર્થૌ પ્રધાવિતૌ ॥

તયોઃ પ્રદ્રવતોર્વિપ્રં જગ્રાહ નૃપતિર્બલાત્ ।
દૃષ્ટ્વા ગૃહીતં ભર્તારમથ બ્રાહ્મણ્યભાષત ॥

શૃણુ રાજન્મમ વચો યત્ત્વાં વક્ષ્યામિ સુવ્રત ।
આદિત્યવંશપ્રભવસ્ત્વં હિ લોકે પરિશ્રુતઃ ॥

અપ્રમત્તઃ સ્થિ ધર્મે ગુરુશુશ્રૂષણે રતઃ ।
શાપોપહત દુર્ધર્ષ ન પાપં કર્તુમર્હસિ ॥

ઋતુકાલે તુ સમ્પ્રાપ્તે ભર્તૃવ્યસનકર્શિતા ।
અકૃતાર્થા હ્યહં ભર્ત્રા પ્રસવાર્થં સમાગતા ॥

પ્રસીદ નૃપતિશ્રેષ્ઠ ભર્તાઽયં મે વિસૃજ્યતામ્ ।
એવં વિક્રોશમાનાયાસ્તસ્યાસ્તુ ન નૃશંસવત્ ॥

ભર્તારં ભક્ષયામાસ વ્યાઘ્રો મૃગમિવેપ્સિતમ્ ।
તસ્યાઃ ક્રોધાભિભૂતાયા યાન્યશ્રૂણ્યપતન્ભુવિ ॥

સોઽગ્નિઃ સમભવદ્દીપ્તસ્તં ચ દેશં વ્યદીપયત્ ।
તતઃ સા શોકસન્તપ્તા ભર્તૃવ્યસનકર્શિતા ॥

કલ્માષપાદં રાજર્ષિમશપદ્બ્રાહ્મણી રુષા ।
યસ્માન્મમાકૃતાર્થાયાસ્ત્વયા ક્ષુદ્ર નૃશંસવત્ ॥

પ્રેક્ષન્ત્યા ભક્ષિતો મેઽદ્ય પ્રિયો ભર્તા મહાયશાઃ ।
તસ્માત્ત્વમપિ દુર્બુદ્ધે મચ્છાપપરિવિક્ષતઃ ॥

પત્નીમૃતાવનુપ્રાપ્ય સદ્યસ્ત્યક્ષ્યસિ જીવિતમ્ । તેન પ્રસાદ્યમાના સા પ્રસાદમકરોત્તદા ।
યસ્ય ચર્ષેર્વસિષ્ઠસ્ય ત્વયા પુત્રા વિનાશિતાઃ ॥

તેન સન્ગમ્ય તે ભાર્યા તનયં જનયિષ્યતિ ।
સતે વંશકરઃ પુત્રો ભવિષ્યતિ નૃપાધમ ॥

એવં શપ્ત્વા તુ રાજાનં સા તમાઙ્ગિરસી શુભા ।
તસ્યૈવ સન્નિધૌ દીપ્તં પ્રવિવેશ હુતાશનમ્ ॥

વસિષ્ઠશ્ચ મહાભાગઃ સર્વમેતદવૈક્ષત ।
જ્ઞાનયોગેન મહતા તપસા ચ પરન્તપ ॥

મુક્તશાપશ્ચ રાજર્ષિઃ કાલેન મહતા તતઃ ।
ઋતુકાલેઽભિપતિતો મદયન્ત્યા નિવારિતઃ ॥

ન હિ સસ્માર સ નૃપસ્તં શાપં કામમોહિતઃ ।
દેવ્યાઃ સોઽથ વચઃ શ્રુત્વા સમ્ભ્રાન્તો નૃપસત્તમઃ ॥

તં શાપમનુસંસ્મૃત્ય પર્યતપ્યદ્ભૃશં તદા । એતસ્માત્કારણાદ્રાજા વસિષ્ઠં સન્યયોજયત્ ।
સ્વદારેષુ નરશ્રેષ્ઠ શાપદોષસમન્વિતઃ ॥