મહાભારત · અધ્યાય 1.168

યુધિષ્ઠિરવચઃ શ્રુત્વા કુન્તીમઙ્ગેઽધિરોપ્ય સા ।
ભીમાર્જુનાન્તરગતા યમાભ્યાં ચ પુરસ્કૃતા ॥

તિર્યગ્યુધિષ્ઠિરે યાતિ હિડિમ્બા ભીમગામિની ।
શાલિહોત્રસરો રમ્યમાસસાદ જલાર્થિની ॥

વનસ્પતિતલં ગત્વા પરિમૃજ્ય ગૃહં યથા ।
પાણ્ડવાનાં ચ વાસં સા કૃત્વા પર્ણમયં તથા ॥

આત્મનશ્ચ તથા કુન્ત્યા એકોદ્દેશે ચકાર સા ।
પાણ્ડવાસ્તુ તતઃ સ્નાત્વા શુદ્ધાઃ સન્ધ્યામુપાસ્ય ચ ॥

તૃષિતાઃ ક્ષુત્પિપાસાર્તા જલમાત્રેણ વર્તયન્ ।
શાલિહોત્રસ્તતો જ્ઞાત્વા ક્ષુધાર્તાન્પાણ્ડવાંસ્તદા ॥

મનસા ચિન્તયામાસ પાનીયં ભોજનં મહત્ ।
તતસ્તે પાણ્ડવાઃ સર્વે વિશ્રાન્તાઃ પૃથયા સહ ॥

યથા જતુગૃહે વૃત્તં રાક્ષસેન કૃતં ચ યત્ ।
કૃત્વા કથા બહુવિધાઃ કથાન્તે પાણ્ડુનન્દનમ્ ॥

કુન્તી રાજસુતા વાક્યં ભીમસેનમથાબ્રવીત્ ।
યથા પાણ્ડુસ્તથા માન્યસ્તવ જ્યેષ્ઠો યુધિષ્ઠિરઃ ॥

અહં ધર્મવિદાઽનેન માન્યા ગુરુતરા તવ ।
તસ્માત્પાણ્ડુહિતાર્થં મે યુવરાજ હિતં કુરુ ॥

નિકૃતા ધાર્તરાષ્ટ્રેણ પાપેનાકૃતબુદ્ધિના ।
દુષ્કૃતસ્ય પ્રતીકારં ન પશ્યામિ વૃકોદર ॥

તસ્માત્કતિપયાહેન યોગક્ષેમં ભવિષ્યતિ ।
ક્ષેમં દુર્ગમિમં વાસં વત્સ્યામ હિ યથા વયમ્ ॥

ઇદમન્યન્મહદુઃખં ધર્મકૃચ્છ્રં વૃકોદર ।
દૃષ્ટ્વૈવ ત્વાં મહાપ્રાજ્ઞ અનઙ્ગાભિપ્રચોદિતા ॥

યુધિષ્ઠિરં ચ માં ચૈવ વરયામાસ ધર્મતઃ ।
ધર્માર્થં દેહિ પુત્રં ત્વં સ નઃ શ્રેયઃ કરિષ્યતિ ॥

પ્રતિવાક્યં તુ નેચ્છામિ આવયોર્વચનં કુરુ ।
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।
તથેતિ તત્પ્રતિજ્ઞાય ભીમસેનોઽબ્રવીદિદમ્ ॥

શાસનં તે કરિષ્યામિ વેદશાસનમિત્યપિ ।
સમક્ષં ભ્રાતૃમધ્યે તુ તાં ચોવાચ સ રાક્ષસીમ્ ॥

શૃણુ રાક્ષસિ સત્યેન સમયં તે વદામ્યહમ્ । યાવત્કાલેન ભવતિ પુત્રસ્યોત્પાદનં શુભે ॥

તાવત્કાલં ચરિષ્યામિ ત્વયા સહ સુમધ્યમે ।
વિશેષતો મત્સકાશે મા પ્રકાશય નીચતામ્ ॥

ઉત્તમસ્ત્રીગુણોપેતા ભજેથા વરવર્ણિનિ ।
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।
સા તથેતિ પ્રતિજ્ઞાય હિડિમ્બા રાક્ષસી તથા ॥

ગતાઽહનિ નિવેશેષુ ભોજ્યં રાજાર્હમાનયત્ ।
સા કદાચિદ્વિહારાર્થં હિડિમ્બા કામરૂપિણી ॥

ભીમસેનમુપાદાય ઊર્ધ્વમાચક્રમં તદા ।
શૈલશૃઙ્ગેષુ રમ્યેષુ દેવતાયતનેષુ ચ ॥

મૃગપક્ષિવિઘૃષ્ટેષુ રમણીયેષુ સર્વેષુ ।
કૃત્વા સા પરમં રૂપં સર્વાભરણભૂષિતા ॥

સઞ્જલ્પન્તી સુમધુરં રમયામાસ પાણ્ડવમ્ ।
તથૈવ વનદુર્ગેષુ પર્વતદ્રુમસાનુષુ ॥

સરસ્તુ રમણીયેષુ પદ્મોત્પલવનેષુ ચ ।
નદીદ્વીપપ્રદેશેષુ વૈડૂર્યસિકતેષુ ચ ॥

દેવારણ્યેષુ પુણ્યેષુ તથા પર્વતસાનુષુ ।
સુતીર્થવનતોયાસુ તથા ગિરિનદીષુ ચ ॥

સાગરસ્ય પ્રદેશેષુ ભણિહેમયુતેષુ ચ ।
ગુહ્યકાનાં નિવાસેષુ કુલપર્વતસાનુષુ ॥

સર્વર્તુફલવૃક્ષેષુ માનસેષુ વનેષુ ચ ।
બિભ્રતી પરમં રૂપં રમયામાસ પાણ્ડવમ્ ॥

યથા સુમોદતે સ્વર્ગે સુકૃત્યપ્સરસા સહ ।
સુતરાં પરમપ્રીતસ્તથા રેમે મહાદ્યુતિઃ ॥

શુભં હિ જઘનં તસ્યાઃ સવર્ણમણિમેખલમ્ । ન તતર્પ તદા મૃદ્ગન્ભીમસેનો મુહુર્મુહુઃ ॥

રમયન્તી તતો ભીમં તત્રતત્ર મનોજવા ।
સા રેમે તેન સંહર્ષાત્તૃપ્યન્તી ચ મુહુર્મુહુઃ ॥

અહસ્સુ રમયન્તી સા નિશાકાલેષુ પાણ્ડવમ્ ।
આનીય વૈ સ્વકે ગેહે દર્શયામાસ માતરમ્ ॥

ભ્રાતૃભિઃ સહિતો નિત્યં સ્વપતે પાણ્ડવસ્તથા ।
કુન્ત્યાઃ પરિચરન્તી સા તસ્યાઃ પાર્શ્વેવસન્નિશાં ॥

કામાંશ્ચ મુખવાસાદીનાનયિષ્યતિ ભોજનમ્ ।
તસ્યાં રાત્ર્યાં વ્યતીતાયામાજગામ મહાવ્રતઃ ॥

પારાશર્યો મહાપ્રાજ્ઞો દિવ્યદર્શી મહાતપાઃ । તેઽભિવાદ્ય મહાત્માનં કૃષ્ણદ્વૈપાયનં શુભમ્ ।
તસ્થુઃ પ્રાઞ્જલયઃ સર્વે સસ્નુષા ચૈવ માધવી ॥
શ્રીવ્યાસ ઉવાચ ।

મયેદં મનસા પૂર્વં વિદિતં ભરતર્ષભાઃ ।
યથા સ્થિતૈરધર્મેણ ધાર્તરાષ્ટ્રૌર્વિવાસિતાઃ ॥

તદ્વિદિત્વાઽસ્મિ સમ્પ્રાપ્તશ્ચિકીર્ષ્વૈ પરં હિતમ્ ।
ન વિષાદો હિ વઃ કાર્યઃ સર્વમેતત્સુખાય વઃ ॥

સુહૃદ્વિયોજનં કર્મ પુરાકૃતમરિન્દમાઃ ।
તસ્ય સિદ્ધિરિયં પ્રાપ્તા મા શોચત પરન્તપાઃ ॥

સમાપ્તે દુષ્કૃતે ચૈવ યૂયં તે વૈ ન સંશયઃ ।
સ્વરાષ્ટ્રે વિહરિષ્યન્તો ભવિષ્યથ સબાન્ધવાઃ ॥

દીનતો બાલતશ્ચૈવ સ્નેહં કુર્વન્તિ બાન્ધવાઃ ।
તસ્માદભ્યધિકઃ સ્નેહો યુષ્માસુ મમ સમ્પ્રતિ ॥

સ્નેહપૂર્વં ચિકીર્ષામિ હિતં યત્તન્નિબોધત ।
વસતેહ પ્રતિચ્છન્ના મમાગમનકાઙ્ક્ષિણઃ ॥

એતદ્વૈ શાલિહોત્રસ્ય તપસા નિર્મિતં સરઃ ।
રમણીયમિદં તોયં ક્ષુત્પિપાસાશ્રમાપહમ્ ॥

કાર્યાર્થિનસ્તુ ષણ્માસાન્વિહરધ્વં યથાસુખમ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવં સ તાન્સમાશ્વાસ્ય વ્યાસઃ પાર્થાનરિન્દમાન્ ।
સ્નેહાચ્ચ સમ્પરિષ્વજ્ય કુન્તીમાશ્વાસયત્પ્રભુઃ ॥

સ્નુષે મા રોદ મા રોદેત્યેવં વ્યાસોઽબ્રવીદ્વચઃ ।
જીવપુત્રે સુતસ્તેઽયં ધર્મનિત્યો યુધિષ્ઠિરઃ ॥

પૃથિવ્યાં પાર્થૈવાન્સર્વાન્પ્રશાસિષ્યતિ ધર્મરાટ્ ।
ધર્મેણ જિત્વા પૃથિવીમખિલાં ધર્મકૃદ્વશી ॥

સ્થાપયિત્વા વશે સર્વાં સપર્વતવનાં શુભામ્ ।
ભીમસેનાર્જુનબલાદ્ભોક્ષ્યત્યયમસંશયમ્ ॥

પુત્રાસ્તવ ચ માદ્ર્યાશ્ચ પઞ્ચૈતે લોકવિશ્રુતાઃ ।
સ્વરાષ્ટ્રે વિહરિષ્યન્તિ સુખં સુમનસસ્તદા ॥

યક્ષ્યન્તિ ચ નરવ્યાઘ્રા વિજિત્ય પૃથિવીમિમામ્ ।
રાજસૂયાશ્વમેધાદ્યૈઃ ક્રતુભિર્ભૂરિદક્ષિણૈઃ ॥

અનુગૃહ્ય સુહૃદ્વર્ગં ધનેન ચ સુખેન ચ ।
પિતૃપૈતામહં રાજ્યમહારિષ્યન્તિ તે સુતાઃ ॥

સ્નુષા કમલપત્રાક્ષી નામ્ના કમલપાલિકા ।
વશવર્તિની તુ ભીમસ્ય પુત્રમેષા જનિષ્યતિ ॥

તેન પુત્રેણ કૃચ્છ્રેષુ ભવિષ્યથ ચ તારિતાઃ ।
ઇહ માસં પ્રતીક્ષધ્વમાગમિષ્યામ્યહં પુનઃ ॥

દેશકાલૌ વિદિત્વૈવં યાસ્યધ્વં પરમાં મુદમ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

સ તૈઃ પ્રાઞ્જલિભિઃ સર્વૈસ્તથેત્યુક્તો જનાધિપ ।
જગામ ભગવાન્વ્યાસો યથાગતમૃષિઃ પ્રભુઃ ॥