મહાભારત · અધ્યાય 1.167

સા તાનેવાપતત્તૂર્ણં ભગિની તસ્ય રક્ષસઃ ।
અબ્રુવાણા હિડિમ્બા તુ રાક્ષસી પાણ્ડવાન્પ્રતિ ॥

અભિવાદ્ય તતઃ કુન્તીં ધર્મરાજં ચ પાણ્ડવમ્ ।
અભિપૂજ્ય તતઃ સર્વાન્ભીમસેનમભાષત ॥

અહં તે દર્શાદેવ મન્મથસ્ય વશં ગતા ।
ક્રૂરં ભ્રાતૃવચો હિત્વા સા ત્વામેવાનિરુન્ધતી ॥

રાક્ષસે રૌદ્રસઙ્કાશે તવાપશ્યં વિચેષ્ટિતમ્ । અહં શુશ્રૂષુરિચ્છેયં તવ ગાત્રં નિષેવિતુમ્ ॥
ભીમસેન ઉવાચ ।

સ્મરન્તિ વૈરં રક્ષાંસિ માયામાશ્રિત્ય મોહિનીમ્ ।
હિડિમ્બે વ્રજ પન્થાનં ત્વમિમં ભ્રાતૃસેવિતમ્ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

ક્રુદ્ધોઽપિ પુરુષવ્યાઘ્ર ભીમ મા સ્મ સ્ત્રિયં વધીઃ ।
શરીરગુપ્ત્યભ્યધિકં ધર્મં ગોપાય પાણ્ડવ ॥

વધાભિપ્રાયમાયાન્તમવધીસ્ત્વં મહાબલમ્ ।
રક્ષસસ્તસ્ય ભગિની કિં નઃ ક્રુદ્ધા કરિષ્યતિ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

હિડિમ્બા તુ તતઃ કુન્તીમભિવાદ્ય કૃતાઞ્જલિઃ ।
યુધિષ્ઠિરં તુ કૌન્તેયમિદં વચનમબ્રવીત્ ॥

આર્યે જાનાસિ યદ્દુઃખમિહ સ્ત્રીણામનઙ્ગજમ્ ।
તદિદં મામનુપ્રાપ્તં ભીમસેનકૃતે શુભે ॥

સોઢં તત્પરમં દુઃખં મયા કાલપ્રતીક્ષયા ।
સોઽયમભ્યાગતઃ કાલો ભવિતા મે સુખોદયઃ ॥

મયા હ્યુત્સૃજ્ય સુહૃદઃ સ્વધર્મં સ્વજનં તથા ।
વૃતોઽયં પુરુષવ્યાઘ્રસ્તવ પુત્રઃ પતિઃ શુભે ॥

વીરેણાઽહં તથાઽનેન ત્વયા ચાપિ યશસ્વિની ।
પ્રત્યાખ્યાતા ન જીવામિ સત્યમેતદ્બ્રવીમિ તે ॥

યદર્હસિ કૃપાં કર્તું મયિ ત્વં વરવર્ણિનિ ।
મત્વા મૂઢેતિ તન્માં ત્વં ભક્તા વાઽનુગતેતિ વા ॥

ભર્ત્રાઽનેન મહાભાગે સંયોજય સુતેન હ । સમુપાદાય ગચ્છેયં યથેષ્ટં દેવરૂપિણમ્ ।
પુનશ્ચૈવાનયિષ્યામિ વિસ્રમ્ભં કુરુ મે શુભે ॥

અહં હિ સમયે લપ્સ્યે પ્રાગ્ભ્રાતુરપર્વજનાત્ ।
તતઃ સોઽભ્યપતદ્રાત્રૌ ભીમસેનજિઘાંસયા ॥

યથાયથા વિક્રમતે યથારિમધિતિષ્ઠતિ ।
તથાતથા સમાસાદ્ય પાણ્ડવં કામમોહિતા ॥

ન યાતુધાન્યહં ત્વાર્યે ન ચાસ્મિ રજનીચરી ।
ઈશા રક્ષસ્સ્વસા હ્યસ્મિ રાજ્ઞિ સાલકટઙ્કટી ॥

પુત્રેણ તવ સંયુક્તા યુવતિર્દેવવર્ણિની ।
સર્વાન્વોઽહમુપસ્થાસ્યે પુરસ્કૃત્ય વૃકોદરમ્ ॥

અપ્રમત્તા પ્રમત્તેષુ શુશ્રૂષુરસકૃત્ત્વહમ્ । વૃજિને તારયિષ્યામિ દાસીવચ્ચ નરર્ષભાઃ ॥

પૃષ્ઠેન વો વહિષ્યામિ વિમાનં સુકૃતાનિવ ।
યૂયં પ્રસાદં કુરુત ભીમસેનો ભજેત મામ્ ॥

એવં બ્રુવન્તી હ તથા પ્રત્યાખ્યાતા ક્રિયાં પ્રતિ ।
ભૂમ્યાં દુષ્કૃતિનો લોકાન્ગમિષ્યેઽહં ન સંશયઃ ॥

અહં હિ મનસા ધ્યાત્વા સર્વં વેત્સ્યામિ સર્વદા । આપન્નિસ્તરણે પ્રાણાન્ધારયિષ્યે ન કેનચિત્ ॥

સર્વમાવૃત્ય કર્તવ્યં ધર્મં સમનુપશ્યતા ।
આપત્સુ યો ધારયતિ સ વૈ ધર્મવિદુત્તમઃ ॥

વ્યસનં હ્યેવ ધર્મસ્ય ધર્મિણામાપદુચ્યતે ।
પુમ્યાત્પ્રાણાન્ધારયતિ પુણ્યં વૈ પ્રાણધારણમ્ ॥

યેન કેનાચરેદ્ધર્મં તસ્મિન્ગર્હા ન વિદ્યતે ।
મહતોઽત્ર સ્ત્રિયં કામાદ્વાધિતાં ત્રાહિ મામપિ ॥

ધર્માર્થકામમોક્ષેષુ દયાં કુર્વન્તિ સાધવઃ ।
તત્તુ ધર્મમિતિ પ્રાહુર્મુનયો ધર્મવત્સલાઃ ॥

દિવ્યજ્ઞાનેન જાનામિ વ્યતીતાનાગતાનહમ્ ।
તસ્માદ્વક્ષ્યામિ વઃ શ્રેય આસન્નં સર ઉત્તમમ્ ॥

અદ્યાસાદ્ય સરઃ સ્નાત્વા વિશ્રમ્ય ચ વનસ્પતૌ ।
શ્વઃ પ્રભાતે મહદ્ભૂતં પ્રાદુર્ભૂતં જગત્પતિમ્ ॥

વ્યાસં કમલપત્રાક્ષં દૃષ્ટ્વા શોકં વિહાસ્યથ ।
ધાર્તરાષ્ટ્રાદ્વિવાસં ચ દહનં વારણાવતે ॥

ત્રાણં ચ વિદુરાત્તુભ્યં વિદિતં જ્ઞાનચક્ષુષા ।
આવાસે શાલિહોત્રસ્ય સ વો વાસં વિધાસ્યતિ ॥

વર્ષવાતાતપસહો હ્યયં પુણ્યો વનસ્પતિઃ ।
પીતમાત્રે તુ પાનીયે ક્ષુત્પિપાસે વિનશ્યતઃ ॥

તપસા શાલિહોત્રેણ સરો વૃક્ષશ્ચ નિર્મિતઃ ।
કાદમ્બાઃ સારસા હંસાઃ કુરર્યઃ કુરરૈઃ સહ ॥

રુવન્તિ મધુરં ગીતં ગાન્ધર્વસ્વનમિશ્રિતમ્ ।
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।
તસ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા કુન્તી વચનમબ્રવીત્ ॥

યુધિષ્ઠિરં મહાપ્રાજ્ઞં સર્વધર્મવિશારદમ્ ।
કુન્ત્યુવાચ ।
ત્વં હિ ધર્મભૃતાં શ્રેષ્ઠો મયોક્તં શૃણુ ભારત ॥

રાક્ષસ્યેષા હિ વાક્યેન ધર્મં વદતિ સાધુ વૈ ।
ભાવેન દુષ્ટા ભીમં વૈ કિં કરિષ્યતિ રાક્ષસી ॥

ભજતાં પાણ્ડવં વીરમપત્યાર્થં યદીચ્છસિ ।
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।
એવમેતદ્યથાઽત્થ ત્વં હિડિમ્બે નાત્ર સંશયઃ ॥

સ્થાતવ્યં તુ ત્વયા ધર્મે યથા બ્રૂયાં સુમધ્યમે । નિત્યં કૃતાહ્નિકા સ્નાતા કૃતશૌચા સુરૂપિણી ॥

સ્નાતં કૃતાહ્નિકં ભદ્રે કૃતકૌતુકમઙ્ગલમ્ ।
ભીમસેનં ભજેથાસ્ત્વમુદિતે વૈ દિવાકરે ॥

અહસ્સુ વિહરાનેન યથાકામં મનોજવા ।
અયં ત્વાનયિતવ્યસ્તે ભીમસેનઃ સદા નિશિ ॥

પ્રાક્સન્ધ્યાતો વિમોક્તવ્યો રક્ષિતવ્યશ્ચ નિત્યશઃ ।
એવં રમસ્વ ભીમેન યાવદ્ગર્ભસ્ય વેદનમ્ ॥

એષ તે સમયો ભદ્રે શુશ્રૂષા ચાપ્રમત્તયા ।
નિત્યાનુકૂલયા ભૂત્વા કર્તવ્યં શોભનં ત્વયા ॥