મહાભારત · અધ્યાય 1.166

પ્રબુદ્ધાસ્તે હિડિમ્બાયા રૂપં દૃષ્ટ્વાતિમાનુષમ્ ।
વિસ્મિતાઃ પુરુષવ્યાઘ્રા બભૂવુઃ પૃથયા સહ ॥

તતઃ કુન્તી સમીક્ષ્યૈનાં વિસ્મિતા રૂપસમ્પદા ।
ઉવાચ મધુરં વાક્યં સાન્ત્વપૂર્વમિદં શૈનઃ ॥

કસ્ય ત્વં સુરગર્ભાભે કાવાઽસિ વરવર્ણિનિ ।
કેન કાર્યેણ સમ્પ્રાપ્તા કુતશ્ચાગમનં તવ ॥

યદિ વાઽસ્ય વનસ્ય ત્વં દેવતા યદિ વાઽપ્સરાઃ ।
આચક્ષ્વ મમ તત્સર્વં કિમર્થં ચેહ તિષ્ઠસિ ॥
હિડિમ્બોવાચ ।

યદેતત્પશ્યસિ વનં નીલમેઘનિં મહત્ ।
નિવાસો રાક્ષસસ્યૈષ હિડિમ્બસ્ય મમૈવ ચ ॥

તસ્ય માં રાક્ષસેન્દ્રસ્ય ભગિનીં વિદ્દિ ભામિનિ ।
ભ્રાત્રા સમ્પ્રેષિતામાર્યે ત્વાં સપુત્રાં જિઘાંસતા ॥

ક્રૂરબુદ્ધેરહં તસ્ય વચનાદાગતા ત્વિહ ।
અદ્રાક્ષં નવહેમાભં તવ પુત્રં મહાબલમ્ ॥

તતોઽહં સર્વભૂતાનાં ભાવે વિચરતા શુભે ।
ચોદિતા તવ પુત્રાર્થં મન્મથેન વશાનુગા ॥

તતો વૃતો મયા ભર્તા તવ પુત્રો મહાબલઃ ।
અપનેતું ચ યતિતો ન ચૈવ શકિતો મયા ॥

ચિરાયમાણાં માં જ્ઞાત્વા તતઃ સ પુરુષાદકઃ ।
સ્વયમેવાગતો હન્તુમિમાન્સર્વાંસ્તવાત્મજાન્ ॥

સ તેન મમ કાન્તેન તવ પુત્રેણ ધીમતા ।
બલાદિતો વિનિષ્પિષ્ય વ્યપનીતો મહાત્મના ॥

વિકર્ષન્તૌ મહાવેગૌ ગર્જમાનૌ પરસ્પરમ્ ।
પશ્યૈવં યુધિ વિક્રાન્તાવેતૌ ચ નરરાક્ષસૌ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તસ્યાઃ શ્રુત્વૈવ વચનમુત્પપાત યુધિષ્ઠિરઃ ।
અર્જુનો નકુલશ્ચૈવ સહદેવશ્ચ વીર્યવાન્ ॥

તૌ તે દદૃશુરાસક્તૌ વિકર્ષન્તૌ પરસ્પરમ્ ।
કાઙ્ક્ષમાણૌ જયં ચૈવ સિંહાવિવ બલોત્કટૌ ॥

અથાન્યોન્યં સમાશ્લિષ્ય વિકર્ષન્તૌ પુનઃપુનઃ ।
દાવાગ્નિધૂમસદૃશં ચક્રતુઃ પાર્થિવં રજઃ ॥

વસુધારેણુસંવીતૌ વસુધાધરસન્નિભૌ ।
બભ્રાજતુર્યથા શૈલૌ નીહારેણાભિસંવૃતૌ ॥

રાક્ષસેન તદા ભીમં ક્લિશ્યમાનં નિરીક્ષ્ય ચ ।
ઉવાચેદં વચઃ પાર્થઃ પ્રહસઞ્છનકૈરિવ ॥

ભીમ માભૈર્મહાબાહો ન ત્વાં બુધ્યામહે વયમ્ ।
સમેતં ભીમરૂપેણ રક્ષસા શ્રમકર્શિતાઃ ॥

સાહાય્યેઽસ્મિ સ્થિતઃ પાર્થ પાતયિષ્યામિ રાક્ષસમ્ ।
નકુલઃ સહદેવશ્ચ માતરં ગોપયિષ્યતઃ ॥
ભીમ ઉવાચ ।

ઉદાસીનો નિરીક્ષસ્વ ન કાર્યઃ સમ્ભ્રમસ્ત્વયા ।
ન જાત્વયં પુનર્જીવેન્મદ્બાહ્વન્તરમાગતઃ ॥

ભુજયોરન્તરં પ્રાપ્તો ભીમસેનસ્ય રાક્ષસઃ ।
અમૃત્વા પાર્થવીર્યેણ મૃતો મા ભૂદિતિ ધ્વનિઃ ॥

અયમસ્માંસ્તુ નો હન્યાજ્જાતુ પાર્થ રાક્ષસઃ । જીવન્તં ન પ્રમોક્ષ્યામિ મા ભૈષીર્ભરતર્ષભ ॥
અર્જુન ઉવાચ ।

પૂર્વરાત્રે પ્રયુક્તોઽસિ ભીમ ક્રૂરેણ રક્ષસા । ક્ષપા વ્યુષ્ટા ન ચેદાનીં સમાપ્તોસીન્મહારણઃ ॥

કિમેનન ચિરં ભીમ જીવતા પાપરક્ષસા ।
ગન્તવ્યે ન ચિરં સ્થાતુમિહ શક્યમરિન્દમ ॥

પુરા સંરજ્યતે પ્રાચી પુરા સન્ધ્યા પ્રવર્તતે ।
રૌદ્રે મુહૂર્તે રક્ષાંસિ પ્રબલાનિ ભવન્ત્યુત ॥

ત્વરસ્વ ભીમ મા ક્રીડ જહિ રક્ષો વિભીષણમ્ ।
પુરા વિકુરુતે માયાં ભુજયોઃ સારમર્પય ॥

માહાત્મ્યમાત્મનો વેત્થ નરાણાં હિતકામ્યયા ।
રક્ષો જહિ યથા શક્રઃ પુરા વૃત્રં મહાબલમ્ ॥

અથવા મન્યસે ભારં ત્વમિમં રાક્ષસં યુધિ ।
આતિષ્ઠે તવ સાહાય્યં શીઘ્રમેવ તુ હન્યતામ્ ॥

અથવા ત્વહમેવૈનં હનિષ્યામિ વૃકોદર । કૃતકર્મા પરિશ્રાન્તઃ સાધુ તાવદુપારમ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

અર્જુનેનૈવમુક્તસ્તુ ભીમો રોષાજ્જ્વલન્નિવ ।
બલમાહારયામાસ યદ્વાયોર્જગતઃ ક્ષયે ॥

તતસ્તસ્યામ્બુદાભસ્ય ભીમો રોષાત્તુ રક્ષસઃ ।
અત્ક્ષિપ્યાભ્રામયદ્દેહં તૂર્ણં શતગુણં તદા ॥

ઇતિ ચોવાચ સન્ક્રુદ્ધો ભ્રામયન્રાક્ષસીં તનુમ્ । ભીમસેનો મહાબાહુરભિગર્જન્મુહુર્મુહુઃ ॥
ભીમ ઉવાચ ।

નરમાંસૈર્વૃથા પુષ્ટો વૃથા વૃદ્ધો વૃથામતિઃ ।
વૃથામરણમર્હસ્ત્વં વૃથાદ્ય ન ભવિષ્યસિ ॥

ક્ષેમમદ્ય કરિષ્યામિ યથા વનમકણ્ટકમ્ ।
ન પુનર્માનુષાન્હત્વા ભક્ષયિષ્યસિ રાક્ષસ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

ઇત્યુક્ત્વા ભીમસેનસ્તં નિષ્પિષ્ય ધરણીતલે ।
બાહુભ્યામવપીડ્યાશુ પશુમારમમારયત્ ॥

સ માર્યમાણો ભીમેન નનાદ વિપુલં સ્વનમ્ ।
પૂરયંસ્તદ્વનં સર્વં જલાર્દ્રે ઇવ દુન્દુભિઃ ॥

બાહુભ્યાં યોક્ત્રયિત્વા તં બલવાન્પાણ્ડુનન્દનઃ ।
સમુદ્ધામ્ય શિરશ્ચાસ્ય સગ્રીવં તદપાહરત્ ॥

તતો ભિત્ત્વા શિરશ્ચાસ્ય સગ્રીવં તદુદાક્ષિપત્ ।
તસ્ય નિષ્કર્ણનયનં નિર્જિહ્વં રુધિરોક્ષિતમ્ ॥

પ્રાવિદ્ધં ભીમસેનેન શિરો વિદશનં બભૌ ।
પ્રસારિતભુજોદ્ધૃષ્ટો ભિન્નમાંસત્વગન્તરઃ ॥

કબન્ધભૂતસ્તત્રાસીદ્દનુર્વજ્રહતો તથા ।
હિડિમ્બં નિહતં દૃષ્ટ્વા સંહૃષ્ટાસ્તે તરસ્વિનઃ ॥

હિડિમ્બા સા ચ સમ્પ્રેક્ષ્ય નિહતં રાક્ષસં રણે ।
અદૃશ્યાશ્ચૈવ યે સ્વસ્સ્થાઃ સમેતાઃ સર્ષિચારણાઃ ॥

પૂજયન્તિ સ્મ તં હૃષ્ટાઃ સાધુસાધ્વિતિ પાણ્ડવમ્ ।
ભ્રાતરશ્ચાપિ સંહૃષ્ટા યુધિષ્ઠિરપુરોગમાઃ ॥

અપૂજયન્નરવ્યાઘ્રં ભીમસેનમરિન્દમમ્ । અભિપૂજ્ય મહાત્માનં ભીમં ભીમપરાક્રમમ્ ।
પુનરેવાર્જુનો વાક્યમુવાચેદં વૃકોદરમ્ ॥

અદૂરે નગરં મન્યે વનાદસ્માદહં વિભો ।
શીઘ્રં ગચ્છામ ભદ્રં તે ન નો વિદ્યાત્સુયોધનઃ ॥

તતઃ સર્વે તથેત્યુક્ત્વા માત્રા સહ મહારથાઃ ।
પ્રયયુઃ પુરુષવ્યાઘ્રા હિડિમ્બા ચૈવ રાક્ષસી ॥