મહાભારત · અધ્યાય 1.165

તાં વિદિત્વા ચિરગતાં હિડિમ્બો રાક્ષસેશ્વરઃ ।
અવતીર્ય દ્રુમાત્તસ્માદાજગામાશુ પાણ્ડવાન્ ॥

લોહિતાક્ષો મહાબાહુરૂર્ધ્વકેશો મહાનનઃ ।
મેઘસઙ્ઘાતવર્ષ્મા ચ તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રો ભયાનકઃ ॥

તલં તલેન સંહત્ય બાહૂ વિક્ષિપ્ય ચાસકૃત્ ।
ઉદ્વૃત્તનેત્રઃ સન્ક્રુદ્ધો દન્તાન્દન્તેષુ નિષ્કુષન્ ॥

કોઽદ્ય મે ભોક્તુકામસ્ય વિઘ્નં ચરતિ દુર્મતિઃ ।
ન બિભેતિ હિડિમ્બી ચ પ્રેષિતા કિમનાગતા ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તમાપતન્તં દૃષ્ટ્વૈ તથા વિકૃતદર્શનમ્ ।
હિડિમ્બોવાચ વિત્રસ્તા ભીમસેનમિદં વચઃ ॥

આપતત્યેષ દુષ્ટાત્મા સન્ક્રુદ્ધઃ પુરુષાદકઃ ।
સાઽહં ત્વાં ભ્રાતૃભિઃ સાર્ધં યદ્બ્રવીમિ તથા કુરુ ॥

અહં કામગમા વીર રક્ષોબલસમન્વિતા ।
આરુહેમાં મમ શ્રોણિં નેષ્યામિ ત્વાં વિહાયસા ॥

પ્રબોધયૈતાન્સંસુપ્તાન્માતરં ચ પરન્તપ ।
સર્વાનેવ ગમિષ્યાભિ ગૃહીત્વા વો વિહાયસા ॥
ભીમ ઉવાચ ।

મા ભૈસ્ત્વં પૃથુસુશ્રોણિ નૈષ કશ્ચિન્મયિ સ્થિતે ।
અહમેનં હનિષ્યામિ પશ્યન્ત્યાસ્તે સુમધ્યમે ॥

નાયં પ્રતિબલો ભીરુ રાક્ષસાપસદો મમ ।
સોઢું યુધિ પરિસ્પન્દમથવા સર્વરાક્ષસાઃ ॥

પશ્ય બાહૂ સુવૃત્તૌ મે હસ્તિહસ્તનિભાવિમૌ ।
ઊરૂ પરિઘસઙ્કાશૌ સંહતં ચાપ્યુરો મહત્ ॥

વિક્રમં મે યથેન્દ્રસ્ય સાઽદ્ય દ્રક્ષ્યસિ શોભને ।
માઽવમંસ્થાઃ પૃથુશ્રોણિ મત્વા મામિહ માનુષમ્ ॥
હિડિમ્બોવાચ ।

નાવમન્યે નરવ્યાઘ્ર ત્વામહં દેવરૂપિણમ્ ।
દૃષ્ટપ્રભાવસ્તુ મયા માનુષેષ્વેવ રાક્ષસઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તથા સઞ્જલ્પતસ્તસ્ય ભીમસેનસ્ય ભારત ।
વાચઃ શુશ્રાવ તાઃ ક્રુદ્ધો રાક્ષસઃ પુરુષાદકઃ ॥

અવેક્ષમાણસ્તસ્યાશ્ચ હિડિમ્બો માનુષં વપુઃ ।
સ્રગ્દામપૂરિતશિખાં સમગ્રેન્દુનિભાનનામ્ ॥

સુભ્રૂનાસાક્ષિકેશાન્તાં સુકુમારનખત્વચમ્ ।
સર્વાભરણસંયુક્તાં સુસૂક્ષ્મામ્બરધારિણીમ્ ॥

તાં તથા માનુષં રૂપં બિભ્રતીં સુમનોહરમ્ ।
પુંસ્કામાં શઙ્કમાનશ્ચ ચુક્રોધ પુરુષાદકઃ ॥

સન્ક્રુદ્ધો રાક્ષસસ્તસ્યા ભગિન્યાઃ કુરુસત્તમ ।
ઉત્ફાલ્ય વિપુલે નેત્રે તતસ્તામિદમબ્રવીત્ ॥

કો હિ મે ભોક્તુકામસ્ય વિઘ્નં ચરતિ દુર્મતિઃ ।
ન બિભેષિ હિડિમ્બે કિં મત્કોપાદ્વિપ્રમોહિતા ॥

ધિક્ત્વામસતિ પુંસ્કામે મમ વિપ્રિયકારિણિ ।
પૂર્વેષાં રાક્ષસેન્દ્રાણાં સર્વેષામયશસ્કરિ ॥

યાનિમાનાશ્રિતાઽકાર્ષીર્વિપ્રિયં સમુહન્મમ ।
એષ તાનદ્ય વૈ સર્વાન્હનિષ્યામિ ત્વયા સહ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવમુક્ત્વા હિડિમ્બાં સ હિડિમ્બો લોહિતેક્ષણઃ ।
વધાયાભિપપાતૈનાન્દન્તૈર્દન્તાનુપસ્પૃશન્ ॥

ગર્જન્તમેવં વિજને ભીમસેનોઽભિવીક્ષ્ય તમ્ ।
રક્ષન્પ્રબોધં ભ્રાતૄણાં માતુશ્ચ પરવીરહા ॥

તમાપતાન્તં સમ્પ્રેક્ષ્ય ભીમઃ પ્રહરતાં વરઃ ।
ભર્ત્સયામાસ તેજસ્વી તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ ચાબ્રવીત્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

ભીમસેનસ્તુ તં દૃષ્ટ્વા રાક્ષસં પ્રહસન્નિવ ।
ભગિનીં પ્રતિ સઙ્ક્રુદ્ધમિદં વચનમબ્રવીત્ ॥

કિં તે હિડિમ્બ એતૈર્વા સુખસુપ્તૈઃ પ્રબોધિતૈઃ ।
મામાસાદય દુર્બુદ્ધે તરસા ત્વં નરાશન ॥

મય્યેવ પ્રહરૈહિ ત્વં ન સ્ત્રિયં હન્તુમર્હસિ ।
વિશેષતોઽનપકૃતે પરેણાપકૃતે સતિ ॥

ન હીયં સ્વવશા બાલા કામયત્યદ્ય મામિહ ।
ચોદિતૈષા હ્યનઙ્ગેન શરીરાન્તરચારિણા ॥

ભગિની તવ દુર્વૃત્ત રક્ષસાં વૈ યશોહર ।
ત્વન્નિયોગેન ચૈવેયં રૂપં મમ સમીક્ષ્ય ચ ॥

કામયત્યદ્ય માં ભીરુસ્તવ નૈષાપરાધ્યતિ ।
અનઙ્ગેન કૃતે દોષે નેમાં ગર્હિતુમર્હસિ ॥

મયિ તિષ્ઠતિ દુષ્ટાત્મન્ન સ્ત્રિયં હન્તુમર્હસિ ।
સન્ગચ્છસ્વ મયા સાર્ધમેકેનૈકો નરાશન ॥

અહમેકો ગમિષ્યામિ ત્વામદ્ય યમસાદનમ્ । અદ્ય મદ્બલનિષ્પિષ્ટં શિરો રાક્ષસ દીર્યતામ્ ।
કુઞ્જરસ્યેવ પાદેન વિનિષ્પિષ્ટં બલીયસાઃ ॥

અદ્ય ગાત્રાણિ તે કઙ્કાઃ શ્યેના ગોમાયવસ્તથા ।
કર્ષન્તુ ભુવિ સંહૃષ્ટા નિહતસ્ય મયા મૃધે ॥

ક્ષણેનાદ્ય કરિષ્યેઽહમિદં વનમરાક્ષસમ્ ।
પુરા યદ્દૂષિતં નિત્યં ત્વયા ભક્ષયતા નરાન્ ॥

અદ્ય ત્વાં ભગિની રક્ષઃ કૃષ્યમાણં મયાઽસકૃત્ ।
દ્રક્ષ્યત્યદ્રિપ્રતીકાશં સિંહેનેવ મહાદ્વિપમ્ ॥

નિરાબાધાસ્ત્વયિ હતે મયા રાક્ષસપાંસન ।
વનમેતચ્ચરિષ્યન્તિ પુરુષા વનચારિણઃ ॥
હિડિમ્બ ઉવાચ ।

ગર્જિતેન વૃથા કિં તે કત્થિતેન ચ માનુષ ।
કૃત્વૈતત્કર્મણા સર્વં કત્થેયા મા ચિરં કૃથાઃ ॥

બલિનં મન્યસે યચ્ચાપ્યાત્માનં સપરાક્રમમ્ ।
જ્ઞાસ્યસ્યદ્ય સમાગમ્ય મયાત્માનં બલાધિકમ્ ॥

ન તાવદેતાન્હિંસિષ્યે સ્વપન્ત્વેતે યથાસુખમ્ ।
એષ ત્વામેવ દુર્બુદ્ધે નિહન્મ્યદ્યાપ્રિયંવદમ્ ॥

પીત્વા તવાસૃગ્ગાત્રેભ્યસ્તતઃ પશ્ચાદિમાનપિ ।
હનિષ્યામિ તતઃ પશ્ચાદિમાં વિપ્રિયકારિણીમ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવમુક્ત્વા તતો બાહું પ્રગૃહ્ય પુરુષાદકઃ ।
અભ્યદ્રવત સન્ક્રુદ્ધો ભીમસેનમરિન્દમમ્ ॥

તસ્યાભિદ્રવતસ્તૂર્ણં ભીમો ભીમપરાક્રમઃ ।
વેગેન પ્રહિતં બાહું નિજગ્રાહ હસન્નિવ ॥

નિગૃહ્ય તં બલાદ્ભીમો વિસ્ફુરન્તં ચકર્ષ હ ।
તસ્માદ્દેશાદ્ધનૂંષ્યષ્ટૌ સિંહઃ ક્ષુદ્રમૃગં યથા ॥

તતઃ સ રાક્ષસઃ ક્રુદ્ધઃ પાણ્ડવેન બલાર્દિતઃ ।
ભીમસેનં સમાલિઙ્ગ્ય વ્યનદદ્ભૈરવં રવમ્ ॥

પુનર્ભીમો બલાદેનં વિચકર્ષ મહાબલઃ ।
મા શબ્દઃ સુખસુપ્તાનાં ભ્રાતૄણાં મે ભવેદિતિ ॥

હસ્તે ગૃહીત્વા તદ્રક્ષો દૂરમન્યત્ર નીતવાન્ । પૃચ્છે ગૃહીત્વા તુણ્ડેન ગરુડઃ પન્નગં યથા ॥

અન્યોન્યં તૌ સમાસાદ્ય વિચકર્ષતુરોજસા ।
હિડિમ્બો ભીમસેનશ્ચ વિક્રમં ચક્રતુઃ પરમ્ ॥

બભઞ્જતુસ્તદા વૃક્ષાઁલ્લતાશ્ચાકર્ષતુસ્તદા ।
મત્તાવિવ ચં સંરબ્ધૌ વારણૌ ષષ્ટિહાયનૌ ॥

પાદપાનુદ્ધરન્તૌ તાવૂરુવેગેન વેગિતૌ ।
સ્ફોટયન્તૌ લતાજાલાન્યૂરુભ્યાં ગૃહ્ય સર્વશઃ ॥

વિત્રાસયન્તૌ તૌ શબ્દૈઃ સર્વતો મૃગપક્ષિણઃ ।
બલેન બલિનૌ મત્તાવન્યોન્યવધકાઙ્ક્ષિણૌ ॥

ભીમરાક્ષસયોર્યુદ્ધં તદાઽવર્તત દારુણમ્ ।
પુરા દેવાસુરે યુદ્ધે વૃત્રવાસવયોરિવ ॥

ભઙૂક્ત્વા વૃક્ષાન્મહાશાખાંસ્તાડયામાસતુઃ ક્રુધા ।
સાલતાલતમાલામ્રવટાર્જુનવિભીતકાન્ ॥

ન્યગ્રોધપ્લક્ષખર્જૂરપનસાનશ્મકણ્ટકાન્ ।
એતાનન્યાન્મહાવૃક્ષાનુત્ખાય તરસાઽખિલાન્ ॥

ઉત્ક્ષિપ્યાન્યોન્યરોષેણ તાડયામાસતૂ રણે ।
યદાઽભવદ્વનં સર્વં નિર્વૃક્ષં વૃક્ષસઙ્કુલમ્ ॥

તદા શિલાશ્ચ કુઞ્જાંશ્ચ વૃક્ષાન્કણ્ટકિનસ્તથા ।
તતસ્તૌ ગિરિશૃઙ્ગાણિ પર્વતાંશ્ચાભ્રલેલિહાન્ ॥

શૈલાંશ્ચ ગણ્ડપાષાણાનુત્ખાયાદાય વૈરિણૌ ।
ચિક્ષેપતુરુપર્યાજાવન્યોન્યં વિજયેષિણૌ ॥

તદ્વનં પરિતઃ પઞ્ચયોજનં નિર્મહીરુહમ્ ।
નિર્લતાગુલ્મપાષાણં નિર્મૃગં ચક્રતુર્ભૃશમ્ ॥

તયોર્યુદ્ધેન રાજેન્દ્ર તદ્વનં ભીમરક્ષસોઃ ।
મુહૂર્તેનાભવત્કૂમર્પૃષ્ઠવચ્છ્લક્ષ્ણમવ્યયમ્ ॥

ઊરુબાહુપરિક્લેશાત્કર્ષન્તાવિતરેતરમ્ ।
ઉત્કર્ષન્તૌ વિકર્ષન્તૌ પ્રકર્ષન્તૌ પરસ્પરમ્ ॥

તૌ સ્વનેન વિના રાજન્ગર્જન્તૌ ચ પરસ્પરમ્ ।
પાષાણસન્ઘટ્ટનિભૈઃ પ્રહારૈરભિજઘ્નતુઃ ॥

અન્યોન્યં ચ સમાલિઙ્ગ્ય વિકર્ષન્તૌ પરસ્પરમ્ । બાહુયુદ્ધમભૂદ્ધોરં બલિવાસવયોરિવ ।
યુદ્ધસંરમ્ભનિર્ગચ્છત્ફૂત્કારરવનિસ્વનમ્ ॥

તયોઃ શબ્દેન મહતા વિબુદ્ધાસ્તે નરર્ષભાઃ ।
સહ માત્રા ચ દદૃશુર્હિડિમ્બામગ્રતઃસ્થિતામ્ ॥