મહાભારત · અધ્યાય 1.164

તત્ર તેષુ શયાનેષુ હિડિમ્બો નામ રાક્ષસઃ ।
અવિદૂરે વનાત્તસ્માચ્છાલવૃક્ષં સમાશ્રિતઃ ॥

ક્રૂરો માનુષમાંસાદો મહાવીર્યપરાક્રમઃ ।
પ્રાવૃડ્જલધરશ્યામઃ પિઙ્ગાક્ષો દારુણાકૃતિઃ ॥

દષ્ટ્રાકરાલવદનઃ કરાલો ભીમદર્શનઃ ।
લમ્બસ્ફિગ્લમ્બજઠરો રક્તશ્મશ્રુશિરોરુહઃ ॥

મહાવૃક્ષગલસ્કન્ધઃ શઙ્કર્ણો વિભીષણઃ ।
યદૃચ્છયા તાનપશ્યત્પાણ્ડુપુત્રાન્મહારથાન્ ॥

વિરૂપરૂપઃ પિઙ્ગાક્ષઃ કરાલો ઘોરદર્શનઃ ।
પિશિતેપ્સુઃ ક્ષુધાર્તશ્ચ જિઘ્રન્ગન્ધં યદૃચ્છયા ॥

ઊર્ધ્વાઙ્ગુલિઃ સ કણ્ડૂયન્ધુન્વન્રૂક્ષાઞ્શિરોરુહાન્ ।
જૃમ્ભમાણો મહાવક્ત્રઃ પુનઃપુનરવેક્ષ્ય ચ ॥

હૃષ્ટો માનુષમાંસસ્ય મહાકાયો મહાબલઃ ।
આઘ્રાય માનુષં ગન્ધં ભગિનીમિદમબ્રવીત્ ॥

ઉપપન્નં ચિરસ્યાદ્ય ભક્ષ્યં મમ મનઃપ્રિયમ્ ।
જિઘ્રતઃ પ્રસ્રુતા સ્નેહાજ્જિહ્વા પર્યેતિ મે મુખાત્ ॥

અષ્ટૌ દંષ્ટ્રાઃ સુતીક્ષ્ણાગ્રાશ્ચિરસ્યાપાતદુઃસહાઃ ।
દેહેષુ મજ્જયિષ્યામિ સ્નિગ્ધેષુ પિશિતેષુ ચ ॥

આક્રમ્ય માનુષં કણ્ઠમાચ્છિદ્ય ધમનીમપિ ।
ઉષ્ણં નવં પ્રપાસ્યામિ ફેનલિં રુધિરં બહુ ॥

ગચ્છ જાનીહિ કે ત્વેતે શેરતે વનમાશ્રિતાઃ ।
માનુષો બલવાન્ગન્ધો ઘ્રાણં તર્પયતીવ મે ॥

હત્વૈતાન્માનુષાન્સર્વાનાનયસ્વ મમાન્તિકમ્ ।
અસ્મદ્વિષયસુપ્તેભ્યો નૈતેભ્યો ભયમસ્તિ તે ॥

એષામુત્કૃત્ય માંસાનિ માનુષાણાં યથેષ્ટતઃ ।
ભક્ષયિષ્યાવ સહિતૌ કુરુ પૂર્ણં વચો મમ ॥

ભક્ષયિત્વા ચ માંસાનિ માનુષાણાં પ્રકામતઃ ।
નૃત્યાવ સહિતાવાવાં દત્તતાલાવનેકશઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવમુક્તા હિડિમ્બા તુ હિડિમ્બેન મહાવને ।
ભ્રાતુર્વચનમાજ્ઞાય ત્વરમાણેવ રાક્ષસી ॥

આપ્લુત્યાપ્લુત્ય ચ તરૂનગચ્છત્પાણ્ડવાન્પ્રતિ । જગામ તત્ર યત્ર સ્મ શેરતે પાણ્ડવા વને ॥

દદર્શ તત્ર સા ગત્વા પાણ્ડવાન્પૃથયા સહ ।
શયાનાન્ભીમસેનં ચ જાગ્રતં ત્વપરાજિતમ્ ॥

ઉપાસ્યમાનાન્ભીમેન રૂપયૌવનશાલિનઃ ।
સુકુમારાંશ્ચ પાર્થાન્સા વ્યાયામેન ચ કર્શિતાન્ ॥

દુઃખેન સમ્પ્રયુક્તાંશ્ચ સહજ્યેષ્ઠાન્પ્રમાથિનઃ । રૌદ્રી સતી રાજપુત્રં દર્શનીયપ્રદર્શનમ્ ॥

દૃષ્ટ્વૈવ ભીમસેનં સા સાલસ્કન્ધમિવોદ્યતમ્ ।
રાક્ષસી કામયામાસ રૂપેણાપ્રતિમં ભુવિ ॥

અન્તર્ગતેન મનસા ચિન્તયામાસ રાક્ષસી ।
અયં શ્યામો મહાબાહુઃ સિંહસ્કન્ધો મહાદ્યુતિઃ ॥

કમ્બુગ્રીવઃ પુષ્કરાક્ષો ભર્તા યુક્તો ભવેન્મમ ।
નાહં ભ્રાતૃવચો જાતુ કુર્યાં ક્રૂરમસામ્પ્રતમ્ ॥

પતિસ્નેહોઽતિબલવાન્ન તથા ભ્રાતૃસૌહૃદમ્ ।
મુહૂર્તમિવ તૃપ્તિશ્ચ ભવેદ્ધાતુર્મમૈવ ચ ॥

હતૈરેતૈરહત્વા તુ મોદિષ્યે શાશ્વતીઃ સમાઃ ।
નિશ્ચિત્યેત્થં હિડિમ્બા સા ભીમં દૃષ્ટ્વા મહાભુજં ॥

ઉત્સૃજ્ય રાક્ષસં રૂપં માનુષં રૂપમાસ્થિતા । સા કામરૂપિણી રૂપં કૃત્વા મદનમોહિતા ॥

ઉપતસ્થે મહાત્માનં ભીમસેનમનિન્દિતા ।
ઇઙ્ગિતાકારકુશલા સોપાસર્પચ્છનૈઃ શનૈઃ ॥

વિનમ્યમાનેવ લતા દિવ્યાભરણભૂષિતા ।
શનૈઃ શનૈશ્ચ તાં ભીમઃ સમીપમુપસર્પતીમ્ ॥

હર્ષમાણાં તદા પશ્યત્તન્વીં પીનપયોધરામ્ ।
ચન્દ્રાનનાં પદ્મનેત્રાં નીલકુઞ્ચિતમૂર્ધજામ્ ॥

કૃષ્ણાં સુપાણ્ડુરૈર્દન્તૈર્બિમ્બોષ્ઠીં ચારુદર્શનામ્ ।
દૃષ્ટ્વા તાં રૂપસમ્પન્નાં ભીમો વિસ્મયમાગતઃ ॥

ઉપચારગુણૈર્યુક્તાં લલિતૈર્હાસસમ્મિતૈઃ ।
સમીપમુપસમ્પ્રાપ્ય ભીમં સાથ વરાનતા ॥

વચો વચનવેલાયાં ભીમં પ્રોવાચ ભામિની । લજ્જયા નમ્યમાનેવ સર્વાભરણભૂષિતા ॥

સ્મિતપૂર્વમિદં વાક્યં ભીમસેનમથાબ્રવીત્ ।
કુતસ્ત્વમસિ સમ્પ્રાપ્તઃ કશ્ચાસિ પુરુષર્ષભ ॥

ક ઇમે શેરતે ચેહ પુરુષા દેવરૂપિણઃ ।
કેયં વૈ બૃહતી શ્યામા સુકુમારી તવાનઘ ॥

શેતે વનમિદં પ્રાપ્ય વિશ્વસ્તા સ્વગૃહે યથા ।
નેદં જાનીથ ગહનં વનં રાક્ષસસેવિતમ્ ॥

વસતિ હ્યત્ર પાપાત્મા હિડિમ્બો નામ રાક્ષસઃ ॥

તેનાહં પ્રેષિતા ભ્રાત્રા દુષ્ટભાવેન રક્ષસા ।
બિભક્ષયિષતા માંસં યુષ્માકમમરોપમાઃ ॥

સાઽહં ત્વમભિસમ્પ્રેક્ષ્ય દેવગર્ભસમપ્રભમ્ ।
નાન્યં ભર્તારમિચ્છામિ સત્યમેતદ્બ્રવીમિ તે ॥

એતદ્વિજ્ઞાય ધર્મજ્ઞ યુક્તં મયિ સમાચર ।
કામોપહતચિત્તાં હિ ભજમાનાં ભજસ્વ મામ્ ॥

ત્રાસ્યામિ ત્વાં મહાબાહો રાક્ષસાત્પુરુષાદકાત્ ।
વત્સ્યાવો ગિરિદુર્ગેષુ ભર્તા ભવ મમાનઘ ॥

ઇચ્છામિ વીર ભદ્રં તે મા મે પ્રાણાન્વિહાસિષઃ । ત્વયા હ્યહં પરિત્યક્તા ન જીવેયમરિન્દમ ॥

અન્તરિક્ષચરી હ્યસ્મિ કામતો વિચરામિ ચ ।
અતુલામાપ્નુહિ પ્રીતિં તત્ર તત્ર મયા સહ ॥
ભીમસેન ઉવાચ ।

એષ જ્યેષ્ઠો મમ ભ્રાતા માન્યઃ પરમકો ગુરુઃ । અનિવિષ્ટો હિ તન્નાહં પરિવિદ્યાં કથઞ્ચન ॥

માતરં ભ્રાતરં જ્યેષ્ઠં કનિષ્ઠાનપરાનપિ ।
પરિત્યજેત કોન્વદ્ય પ્રભવન્નિહ રાક્ષસિ ॥

કો હિ સુપ્તાનિમાન્ભ્રાતૄન્દત્ત્વા રાક્ષસભોજનમ્ ।
માતરં ચ નરો ગચ્છેત્કામાર્ત ઇવ મદ્વિધઃ ॥
રાક્ષસ્યુવાચ ।

એકં ત્વાં મોક્ષયિષ્યામિ સહ માત્રા પરન્તપ ।
સોદરાનુત્સૃજૈનાંસ્ત્વમારોહ જઘનં મમ ॥
ભીમ ઉવાચ ।

નાહં જીવિતુમાશંસે ભ્રાતૄનુત્સૃજ્ય રાક્ષસિ ।
યથાશ્રદ્ધં વ્રજૈકા હિ વિપ્રિયં મે પ્રભાષસે ॥
રાક્ષસ્યુવાચ ।

યત્તે પ્રિયં તત્કરિષ્યે સર્વાનેતાન્પ્રબોધય ।
મોક્ષયિષ્યામ્યહં કામં રાક્ષસાત્પુરુષાદકાત્ ॥
ભીમસેન ઉવાચ ।

સુખસુપ્તાન્વને ભ્રાતૄન્માતરં ચૈવ રાક્ષસિ ।
ન ભયાદ્બોધયિષ્યામિ ભ્રાતુસ્તવ દુરાત્મનઃ ॥

ન હિ મે રાક્ષસા ભીરુ સોઢું શક્તાઃ પરાક્રમમ્ ।
ન મનુષ્યા ન ગન્ધર્વા ન યક્ષાશ્ચારુલોચને ॥

ગચ્છ વા તિષ્ઠ વા ભદ્રે યદ્વા પીચ્છસિ તત્કુરુ ।
તં વા પ્રેષય તન્વઙ્ગિ ભ્રાતરં પુરુષાદકમ્ ॥