મહાભારત · અધ્યાય 1.161

એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ યથાસમ્પ્રત્યયં કવિઃ ।
વિદુરઃ પ્રેષયામાસ તદ્વનં પુરુષં શુચિમ્ ॥

આત્મનઃ પાણ્ડવાનાં ચ વિશ્વાસ્યં જ્ઞાતપૂર્વકમ્ । ગઙ્ગાસન્તરણાર્થાય જ્ઞાતાભિજ્ઞાનવાચિકમ્ ॥

સ ગત્વા તુ યથોદ્દેશં પાણ્ડવાન્દદૃશે વને ।
જનન્યા સહ કૌરવ્યાનનયજ્જાહ્નવીતટમ્ ॥

વિદિતં તન્મહાબુદ્ધેર્વિદુરસ્ય મહાત્મનઃ ।
તતસ્ત્રસ્યાપિ ચારેણ ચેષ્ટિતં પાપચેતસઃ ॥

તતઃ પ્રવાસિતો વિદ્વાન્વિદુરેણ નરસ્તદા ।
પાર્થાનાં દર્શયામાસ મનોમારુતગામિનીમ્ ॥

સર્વવાતસહાં નાવં યન્ત્રયુક્તાં પતાકિનીમ્ ।
શિવે ભાગીરથીતીરે નરૈર્વિસ્રમ્ભિભિઃ કૃતામ્ ॥

તતઃ પુનરથોવાચ જ્ઞાપકં પૂર્વચોદિતમ્ ।
યુધિષ્ઠિર નિબોધેયં સઞ્જ્ઞાર્થં વચનં કવેઃ ॥

કક્ષઘ્નઃ શિશિરઘ્નશ્ચ મહાકક્ષે બિલૌકસઃ । ન હન્તીત્યેવમાત્માનં યો રક્ષતિ સ જીવતિ ।
બોદ્ધવ્યમિતિ યત્પ્રાહ વિદુરસ્તદિદં તથા ॥

તેન માં પ્રેષિતં વિદિધિ વિશ્વસ્તં સઞ્જ્ઞયાઽનયા । ભૂયશ્ચૈવાહ માં ક્ષત્તા વિદુરઃ સર્વતોઽર્થવિત્ ।
અધિક્ષિપન્ધાર્તરાષ્ટ્રં સભ્રાતૃકમુદારધીઃ ॥

કર્ણં દુર્યોધનં ચૈવ ભ્રાતૃભિઃ સહિતં રણે ।
શકુનિં ચૈવ કૌન્તેય વિજેતાઽસિ ન સંશયઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

પાણ્ડવાશ્ચાપિ ગત્વાથ ગઙ્ગાયાસ્તીરમુત્તમમ્ ।
નિષાદાધિપતિં વીરં દાશં પરમધાર્મિકમ્ ॥

દીપિકાભિઃ કૃતાલોકં માર્ગમાણં ચ પાણ્ડવાન્ ।
દદૃશુઃ પાણ્ડવેયાસ્તે નાવિકં ત્વરયાઽન્વિતમ્ ॥

નિષાદસ્તત્ર કૌન્તેયાનભિજ્ઞાનં ન્યવેદયત્ ।
વિદુરસ્ય મહાબુદ્ધેર્મ્લેચ્છભાષાદિ યત્તદા ॥
નાવિક ઉવાચ ।

વિદુરેણાસ્મિ સન્દિષ્ટો દત્ત્વા બહુ ધનં મહત્ ।
ગઙ્ગાતીરે નિવિષ્ટસ્ત્વં પાણ્ડવાંસ્તારયેતિ હ ॥

સોઽહં ચતુર્દશીમદ્ય ગઙ્ગાયા અવિદૂરતઃ ।
ચારેરન્વેષયામ્યસ્મિન્વને મૃગગણાન્વિતે ॥

પ્રભવન્તોઽથ ભદ્રં વો નાવમારુહ્ય ગમ્યતામ્ । યુક્તારિત્રપતાકાં ચ નિશ્છિદ્રાં મન્દિરોપમામ્ ॥

ઇયં વારિપથે યુક્તા નૌરપ્સુ સુખગામિની ।
મોચયિષ્યતિ વઃ સર્વાનસ્માદ્દેશાન્ન સંશયઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

અથ તાન્વ્યથિતાન્દૃષ્ટ્વા સહ માત્રા નરોત્તમાન્ ।
નાવમારોપ્ય ગઙ્ગાયાં પ્રસ્થિતાનબ્રવીત્પુનઃ ॥

વિદુરો મૂર્ધ્ન્યુપાઘ્રાય પરિષ્વજ્ય વચો મુહુઃ ।
અરિષ્ટં ગચ્છતાવ્યગ્રાઃ પન્થાનમિતિ ચાબ્રવીત્ ॥

ઇત્યુક્ત્વા સ તુ તાન્વીરાન્પુમાન્વિદુરચોદિતઃ ।
તારયામાસ રાજેન્દ્ર ગઙ્ગાં નાવા નરર્ષભાન્ ॥

તારયિત્વા તતો ગઙ્ગાં પારં પ્રાપ્તાંશ્ચ સર્વશઃ ।
જયાશિષઃ પ્રયુજ્યાથ યથાગતમગાદ્ધિ સઃ ॥

પાણ્ડવાશ્ચ મહાત્માનઃ પ્રતિસન્દિશ્ય વૈ કવેઃ ।
ગઙ્ગામુત્તીર્ય વેગેન જગ્મુર્ગૂઢમલક્ષિતાઃ ॥

તતસ્તે તત્ર તીર્ત્વા તુ ગઙ્ગામુત્તુઙ્ગવીચિકામ્ ।
જવેન પ્રયયુર્વીરા દક્ષિણાં દિશમાસ્થિતાઃ ॥

વિજ્ઞાય નિશિ પન્થાનં નક્ષત્રૈર્દક્ષિણામુખાઃ ।
વનાદ્વનાન્તરં રાજન્ગહનં પ્રતિપેદિરે ॥

શ્રાન્તાસ્તતઃ પિપાસાર્તાઃ ક્ષુધિતા ભયકાતરાઃ ।
પુનરૂચુર્મહાવીર્યં ભીમસેનમિદં વચઃ ॥

ઇતઃ કષ્ટતરં કિં નુ યદ્વયં ગહને વને । દિશશ્ચ ન પ્રજાનીમો ગન્તું ચૈતેન શક્નુમઃ ।
તં ચ પાપં ન જાનીમો દગ્ધો વાથ પુરોચનઃ ॥

કથં નુ વિપ્રમુચ્યેમ ભયાદસ્માદલક્ષિતાઃ ।
શીઘ્રમસ્માનુપાદાય તથૈવ વ્રજ ભારત ॥

ત્વં હિ નો બલવાનેકો યથા સતતગસ્તથા । ઇત્યુક્તો ધર્મરાજેન ભીમસેનો મહાબલઃ ।
આદાય કુન્તીં ભ્રાતૄંશ્ચ જગામાશુ સ પાવનિઃ ॥