મહાભારત · અધ્યાય 1.153

શ્રુત્વા પાણ્ડુસુતાન્વીરાન્બલોદ્રિક્તાન્મહૌજસઃ ।
ધૃતરાષ્ટ્રો મહીપાલશ્ચિન્તામગમદાતુરઃ ॥

તત આહૂય મન્ત્રજ્ઞં રાજશાસ્ત્રાર્થવિત્તમમ્ ।
કણિકં મન્ત્રિણાં શ્રેષ્ઠં ધૃતરાષ્ટ્રઽબ્રવીદ્વચઃ ॥

ઉત્સક્તાઃ પાણ્ડવા નિત્યં તેભ્યોઽસૂયે દ્વિજોત્તમ । તત્ર મે નિશ્ચિતતમં સન્ધિવિગ્રહકારણમ્ ।
કણિક ત્વં મમાચક્ષ્વ કરિષ્યે વચનં તવ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

દુર્યોધનોઽથ શકુનિઃ કર્ણદુઃશાસનાવપિ ।
કણિકં હ્યુપસન્ગૃહ્ય મન્ત્રિણં સૌબલસ્ય ચ ॥

પપ્રચ્છુર્ભરતશ્રેષ્ઠ પાણ્ડવાન્પ્રતિ નૈકધા ।
પ્રબુદ્ધાઃ પાણ્ડવા નિત્યં સર્વે તેભ્યસ્ત્રસામહે ॥

અનૂનં સર્વપક્ષાણાં યદ્ભવેત્ક્ષેમકારકમ્ ।
ભારદ્વાજ તદાચક્ષ્વ કરિષ્યામઃ કથં વયમ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

સ પ્રસન્નમનાસ્તેન પરિપૃષ્ટો દ્વિજોત્તમઃ ।
ઉવાચ વચનં તીક્ષ્ણં રાજશાસ્ત્રાર્થદર્શનમ્ ॥
કણિક ઉવાચ ।

શૃણુ રાજન્નિદં તત્ર પ્રોચ્યમાનં મયાનઘ ।
ન મેઽભ્યસૂયા કર્તવ્યા શ્રુત્વૈતત્કુરુસત્તમ ॥

નિત્યમુદ્યતદણ્ડઃ સ્યાન્નિત્યં વિવૃતપૌરુષઃ ।
અચ્છિદ્રશ્છિદ્રદર્શી સ્યાત્પરેષાં વિવરાનુગઃ ॥

નિત્યમુદ્યતદણ્ડાદ્ધિ ભઋશમુદ્વિજતે જનઃ ।
તસ્માત્સર્વાણિ કાર્યાણિ દણ્ડેનૈવ વિધારયેત્ ॥

નાસ્ય ચ્છિદ્રં પરઃ પશ્યેચ્છિદ્રેણ પરમન્વિયાત્ ।
ગૂહેત્કૂર્મ ઇવાઙ્ગાનિ રક્ષેદ્વિવરમાત્મનઃ ॥

નિત્યં ચ બ્રાહ્મણાઃ પૂજ્યા નૃપેણ હિતમિચ્છતા ।
સૃષ્ટો નૃપો હિ વિપ્રામાં પાલને દુષ્ટનિગ્રહે ॥

ઉભાબ્યાં વર્ધતે ધર્મો ધર્મવૃદ્ધ્યા જિતાવુભૌ ।
લોકશ્ચાયં પરશ્ચૈવ તતો ધર્મં સમાચરેત્ ॥

કૃતાપરાધં પુરુષં દૃષ્ટ્વા યઃ ક્ષમતે નૃપઃ ।
તેનાવમાનમાપ્નોતિ પાપં ચેહ પરત્ર ચ ॥

યો વિભૂતિમવાપ્યોચ્ચૈ રાજ્ઞો વિકુરુતેઽધમઃ ।
તમાનયિત્વા હત્વા ચ દદ્યાદ્ધીનાય તદ્ધનમ્ ॥

નો ચેદ્ધુરિ નિયુક્તા યે સ્થાસ્યન્તિ વશમાત્મનઃ ।
રાજા નિયુઞ્જ્યાત્પુરુષાનાપ્તાન્ધર્માર્થકોવિદાન્ ॥

યે નિયુક્તાસ્તથા કેચિદ્રાષ્ટ્રં વા યદિ વા પુરમ્ ।
ગ્રામં જનપદં વાપિ બાધેયુર્યદિ વા ન વા ॥

પરીક્ષણાર્થં વિસૃજેદાનતાંશ્છન્નરૂપિણઃ । પરીક્ષ્ય પાપકં જહ્યાદ્ધનમાદાય સર્વશઃ ॥

નાસમ્યક્કૃત્યકારી સ્યાદુપક્રમ્ય કદાચન ।
કણ્ટકો હ્યપિ દુશ્છિન્ન આસ્રાવં જનયેચ્ચિરમ્ ॥

વધમેવ પ્રશંસન્તિ શત્રૂણામપકારિણામ્ ।
સુવિદીર્ણં સુવિક્રાન્તં સુયુદ્ધં સુપલાયિતમ્ ॥

આપદ્યાપદિ કાલે કુર્વીત ન વિચારયેત્ ।
નાવજ્ઞેયો રિપુસ્તાત દુર્બલોઽપિ કથં ચન ॥

અલ્પોઽપ્યગ્નિર્વનં કૃત્સ્નં દહત્યાશ્રયસંશ્રયાત્ ।
અન્ધઃ સ્યાદન્ધવેલાયાં બાધિર્યમપિ ચાશ્રયેત્ ॥

કુર્યાત્તૃણમયં ચાપં શયીત મૃગશાયિકામ્ ।
સાન્ત્વાદિભિરુપાયૈસ્તુ હન્યાચ્છત્રું વશે સ્થિતં ॥

દયા ન તસ્મિન્કર્તવ્યા શરણાગત ઇત્યુત ।
નિરુદ્વિગ્નો હિ ભવતિ ન હતાજ્જાયતે ભયમ્ ॥

હન્યાદમિત્રં દાનેન તથા પૂર્વાપકારિણમ્ ।
હન્યાત્ત્રીન્પઞ્ચ સપ્તેતિ પરપક્ષસ્ય સર્વશઃ ॥

મૂલમેવાદિતશ્છિન્દ્યાત્પરપક્ષસ્ય નિત્યશઃ ।
તતઃ સહાયાંસ્તત્પક્ષાન્સર્વાંશ્ચ તદનન્તરમ્ ॥

છિન્નમૂલે હ્યધિષ્ઠાને સર્વે તજ્જીવિનો હતાઃ ।
કથં નુ શાખાસ્તિષ્ઠેરંશ્છિન્નમૂલે વનસ્પતૌ ॥

એકાગ્રઃ સ્યાદવિવૃતો નિત્યં વિવરદર્શકઃ ।
રાજન્નિત્યં સપત્નેષુ નિત્યોદ્વિગ્નઃ સમાચરેત્ ॥

અગ્ન્યાધાનેન યજ્ઞેન કાષાયેણ જટાજિનૈઃ ।
લોકાન્વિશ્વાસયિત્વૈવ તતો લુમ્પેદ્યથા વૃકઃ ॥

અઙ્કુશં શોચમિત્યાહુરર્થાનામુપધારણે ।
આનામ્ય ફલિતાં શાખાં પક્વં પક્વં પ્રશાતયેત્ ॥

ફલાર્થોઽયં સમારમ્ભો લોકે પુંસાં વિપશ્ચિતામ્ ।
વહેદમિત્રં સ્કન્ધેન યાવત્કાલસ્ય પર્યયઃ ॥

તતઃ પ્રત્યાગતે કાલે ભિન્દ્યાદ્ધૃટમિવાશ્મનિ ।
અમિત્રો ન વિમોક્તવ્યઃ કૃપણં બહ્વપિ બ્રુવન્ ॥

કૃપા ન તસ્મિન્કર્તવ્યા હન્યાદેવાપકારિણમ્ ।
હન્યાદમિત્રં સાન્ત્વેન તથા દાનેન વા પુનઃ ॥

તથૈવ ભેદદણ્ડાભ્યાં સર્વોપાયૈઃ પ્રશાતયેત્ ।
ધૃતરાષ્ટ્ર ઉવાચ ।
કથં સાન્ત્વેન દાનેન ભેદૈર્દણ્ડેન વા પુનઃ ॥

અમિત્રઃ શક્યતે હન્તું તન્મે બ્રૂહિ યથાતથમ્ ।
કણિક ઉવાચ ।
શૃણુ રાજન્યથા વૃત્તં વને નિવસતઃ પુરા ॥

જમ્બુકસ્ય મહારાજ નીતિશાસ્ત્રાર્થદર્શિનઃ ।
અથ કશ્ચિત્કૃતપ્રજ્ઞઃ શૃગાલઃ સ્વાર્થપણ્ડિતઃ ॥

સખિભિર્ન્યવસત્સાર્ધં વ્યાઘ્રાખુવૃકબભ્રુભિઃ ।
તેઽપશ્યન્વિપિને તસ્મિન્બલિનં મૃગયૂથપમ્ ॥

અશક્તા ગ્રહણે તસ્ય તતો મન્ત્રમમન્ત્રયન્ ।
જમ્બુક ઉવાચ ।
અસકૃદ્યતિતો હ્યેષ હન્તું વ્યાઘ્ર વને ત્વયા ॥

યુવા વૈ જવસમ્પન્નો બુદ્ધિશાલી ન શક્યતે ।
મૂષિકોઽસ્ય શયાનસ્ય ચરણૌ ભક્ષયત્વયમ્ ॥

અથૈનં ભક્ષિતૈઃ પાદૈર્વ્યાઘ્રો ગૃહ્ણાતુ વૈ તતઃ ।
તતો વૈ ભક્ષયિષ્યામઃ સર્વે મુદિતમાનસાઃ ॥

જમ્બુકસ્ય તુ તદ્વાક્યં તથા ચક્રઃ સમાહિતાઃ ।
મૂષિકાભક્ષિતૈઃ પાદૈર્મૃગં વ્યાઘ્રોઽવધીત્તદા ॥

દૃષ્ટ્વૈવાચેષ્ટમાનં તુ ભૂમૌ મૃગકલેવરમ્ ।
સ્નાત્વાઽગચ્છત ભદ્રં વોરક્ષામીત્યાહ જમ્બુકઃ ॥

શૃગાલવચનાત્તેઽપિ ગતાઃ સર્વે નદીં તતઃ ।
સ ચિન્તાપરમો ભૂત્વા તસ્થૌ તત્રૈવ જમ્બુકઃ ॥

અથાજગામ પૂર્વં તુ સ્નાત્વા વ્યાઘ્રો મહાબલઃ ।
દદર્શ જમ્બુકં ચૈવ ચિન્તાકુલિતમાનસમ્ ॥
વ્યાઘ્ર ઉવાચ ।

કિં શોચસિ મહાપ્રાજ્ઞ ત્વં નો બુદ્ધિમતાં વરઃ ।
અશિત્વા પિશિતાન્યદ્ય વિહરિષ્યામહે વયમ્ ॥
જમ્બુક ઉવાચ ।

શૃણુ મે ત્વં મહાબાહો યદ્વાક્યં મૂષિકોઽબ્રવીત્ ।
ધિગ્બલં મૃગરાજસ્ય મયાદ્યાયં મૃગો હતઃ ॥

મદ્બાહુબલમાશ્રિત્ય તૃપ્તિમદ્ય ગમિષ્યતિ ।
તસ્યૈવં ગર્જિતં શ્રુત્વા તતો ભક્ષ્યં ન રોચયે ॥
વ્યાઘ્ર ઉવાચ ।

બ્રવીતિ યદિ સ હ્યેવં કાલે હ્યસ્મિ પ્રબોધિતઃ ।
સ્વબાહુબલમાશ્રિત્ય હનિષ્યેઽહં વનેચરાન્ ॥

ખાદિષ્યે તત્ર માંસાનિ ઇત્યુક્ત્વા પ્રસ્થિતોવનમ્ ।
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ મૂષિકોઽપ્યાજગામ હ ॥

તમાગતમભિપ્રેક્ષ્ય શૃગાલોઽપ્યબ્રવીદ્વચઃ ।
શૃણુ મીષિક ભદ્રં તે નકુલો યદિહાબ્રવીત્ ॥

મૃગમાંસં ન ખાદેયં ગરમેતન્ન રોચતે ।
મૂષિકં ભક્ષયિષ્યામિ તદ્ભવાનનુમન્યતામ્ ॥

તચ્છ્રુત્વા મૂષિકો વાક્યં સન્ત્રસ્તઃ પ્રગતો બિલમ્ ।
તતઃ સ્નાત્વા સ વૈ તત્ર આજગામ વૃકો નપૃ ॥

તમાગતમિદં વાક્યમબ્રવીજ્જમ્બુકસ્તદા ।
મૃગરાજો હિ સન્ક્રુદ્ધો ન તે સાધુ ભવિષ્યતિ ॥

સકલત્રસ્ત્વિહાયાતિ કુરુષ્વ યદનન્તરમ્ ।
એવં સઞ્ચોદિતસ્તેન જમ્બુકેન તદા વૃકઃ ॥

તતોઽવલુમ્પનં કૃત્વા પ્રયાતઃ પિશિતાશનઃ ।
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ નકુલોઽપ્યાજગામ હ ॥

તમુવાચ મહારાજ નકુલં જમ્બુકો વને ।
સ્વબાહુબલમાશ્રિત્ય નિર્જિતાસ્તેઽન્યતો ગતાઃ ॥

મમ દત્વા નિયુદ્ધં ત્વં ભુઙ્ક્ષ્વ માંસં યથેપ્સિતમ્ ।
નકુલ ઉવાચ ।
મૃગરાજો વૃકશ્ચૈવ બુદ્ધિમાનપિ મૂષિકઃ ॥

નિર્જિતા યત્ત્વયા વીરાસ્તસ્માદ્વીરતરો ભવાન્ ।
ન ત્વયાપ્યુત્સહે યોદ્ધુમિત્યુક્ત્વા સોઽપ્યુપાગમત્ ॥
કણિક ઉવાચ ।

એવં તેષુ પ્રયાતેષુ જમ્બુકો હૃષ્ટમાનસઃ । ખાદતિ સ્મ તદા માંસમેકઃ સન્મન્ત્રનિશ્ચયાત્ ।
એવં સમાચરન્નિત્યં સુખમેધેત ભૂપતિઃ ॥

ભયેન ભેદયેદ્ભીરું શૂરમઞ્જલિકર્મણા ।
લુબ્ધમર્થપ્રદાનેન સમં ન્યૂનં તથૌજસા ॥

એવં તે કથિતં રાજન્ શૃણુ ચાપ્યપરં તથા ॥

પુત્રઃ સખા વા ભ્રાતા વા પિતા વા યદિ વા ગુરુઃ ।
રિપુસ્યાનેષુ વર્તન્તો હન્તવ્યા ભૂતિમિચ્છતા ॥

શપથેનાપ્યરિં હન્યાદર્થદાનેન વા પુનઃ । વિષેણ માયયા વાપિ નોપેક્ષેતે કથઞ્ચન ।
ઉભૌ ચેત્સંશયોપેતૌ શ્રદ્ધવાંસ્તત્ર વર્ધતે ॥

ગુરોરપ્યવલિપ્તસ્ય કાર્યાકાર્યમજાનતઃ ।
ઉત્પથં પ્રતિપન્નસ્ય ન્યાય્યં ભવતિ શાસનમ્ ॥

ક્રુદ્ધોઽપ્યક્રુદ્ધરૂપઃ સ્યાત્સ્મિતપૂર્વાભિભાષિતા । ન ચૈનં ક્રોધસન્દીપ્તં વિદ્યાત્કશ્ચિત્કથઞ્ચન ।
ન ચાપ્યન્યમપધ્વંસેત્કદાચિત્કોપસંયુતઃ ॥

પ્રહરિષ્યન્પ્રિયં બ્રૂયાત્પ્રહરન્નપિ ભારત ।
પ્રહૃત્ય ચ પ્રિયં બ્રૂયાચ્છોચન્નિવ રુદન્નિવ ॥

આશ્વાસયેચ્ચાપિ પરં સાન્ત્વધર્માર્થવૃત્તિભિઃ ।
અથ તં પ્રહરેત્કાલે તથા વિચલિતં પથિ ॥

અપિ ઘોરાપરાધસ્ય ધર્મમાશ્રિત્ય તિષ્ઠતઃ ।
સ હિ પ્રચ્છાદ્યતે દોષઃ શૈલો મેઘૈરિવાસિતૈઃ ॥

યઃ સ્યાદનુપ્રાપ્તવધસ્તસ્યાગારં પ્રદીપયેત્ ।
અધનાન્નાસ્તિકાંશ્ચોરાન્વિષકર્મસુ યોજયેત્ ॥

પ્રત્યુત્થાનાસનાદ્યેન સમ્પ્રદાનેન કેનચિત્ ।
અતિવિશ્રબ્ધઘાતી સ્યાત્તીક્ષ્ણન્દષ્ટ્રો નિમગ્નકઃ ॥

અશઙ્કિતેભ્યઃ શઙ્કેત શઙ્કિતેભ્યશ્ચ સર્વશઃ ।
અશઙ્ક્યાદ્ભયમુત્પન્નમપિ મૂલં નિકૃન્તતિ ॥

ન વિશ્વસેદવિશ્વસ્તે વિશ્વસ્તે નાતિવિશ્વસેત્ ।
વિશ્વાસાદ્ભયમુત્પન્નં મૂલાન્યપિ નિકૃન્તતિ ॥

ચારઃ સુવિહિતઃ કાર્ય આત્મનશ્ચ પરસ્ય વા ।
પાષણ્ડાંસ્તાપસાદીંશ્ચ પરરાષ્ટ્રેષુ યોજયેત્ ॥

ઉદ્યાનેષુ વિહારેષુ દેવતાયતનેષુ ચ ।
પાનાગારેષુ રથ્યાસુ સર્વતીર્થેષુ ચાપ્યથ ॥

ચત્વરેષુ ચ કૂપેષુ પર્વતેષુ વનેષુ ચ ।
સમવાયેષુ સર્વેષુ સરિત્સુ ચ વિચારયેત્ ॥

વાચા ભૃશં વિનીતઃ સ્યાદ્ધૃદયેન તથા ક્ષુરઃ ।
સ્મિતપૂર્વાભિભાષી સ્યાત્સૃષ્ટો રૌદ્રસ્ય કર્મણઃ ॥

અઞ્જલિઃ શપથઃ સાન્ત્વં શિરસા પાદવન્દનમ્ ।
આશાકરણમિત્યેવં કર્તવ્યં ભૂતિમિચ્છતા ॥

સુપુષ્પિતઃ સ્યાદફલઃ ફલવાન્સ્યાદ્દુરારુહઃ ।
આમઃ સ્યાત્પક્વસઙ્કાશો નચ જીર્યેત કર્હિચિત્ ॥

ત્રિવર્ગે ત્રિવિધા પીડા હ્યનુબન્ધાસ્તથૈવ ચ ।
અનુબન્ધાઃ શુભા જ્ઞેયાઃ પીડાસ્તુ પરિવર્જયેત્ ॥

ધર્મં વિચરતઃ પીડા સાપિ દ્વાભ્યાં નિયચ્છતિ ।
અર્થં ચાપ્યર્થલુબ્ધસ્ય કામં ચાતિપ્રવર્તિનઃ ॥

અગર્વિતાત્મા યુક્તશ્ચ સાન્ત્વયુક્તોઽનસૂયિતા ।
અવેક્ષિતાર્થઃ શુદ્ધાત્મા મન્ત્રયીત દ્વિજૈઃ સહા ॥

કર્મણા યેન કેનૈવ મૃદુના દારુણેન ચ ।
ઉદ્ધરેદ્દીનમાત્માનં સમર્થો ધર્મમાચરેત્ ॥

ન સંશયમનારુહ્ય નરો ભદ્રાણિ પશ્યતિ ।
સંશયં પુનરારુહ્ય યદિ જીવતિ પશ્યતિ ॥

યસ્ય બુદ્ધિઃ પરિભવેત્તમતીતેન સાન્ત્વયેત્ ।
અનાગતેન દુર્બુદ્ધિં પ્રત્યુત્પન્નેન પણ્ડિતમ્ ॥

યોઽરિણા સહ સન્ધાય શયીત કૃતકૃત્યવત્ ।
સ વૃક્ષાગ્રે યથા સુપ્તઃ પતિતઃ પ્રતિબુધ્યતે ॥

મન્ત્રસંવરણે યત્નઃ સદા કાર્યોઽનસૂયતા ।
આકારમભિરક્ષેત ચારેણાપ્યનુપાલિતઃ ॥

ન રાત્રૌ મન્ત્રયેદ્વિદ્વાન્ન ચ કૈશ્ચિદુપાસિતઃ ।
પ્રાસાદાગ્રે શિલાગ્રે વા વિશાલે વિજનેપિ વા ॥

સમન્તાત્તત્ર પશ્યદ્ભિઃ સહાપ્તૈરેવ મન્ત્રયેત્ ।
નૈવ સંવેશયેત્તત્ર મન્ત્રવેશ્મનિ શારિકામ્ ॥

શુકાન્વા શારિકા વાપિ બાલમૂર્ખજડાનપિ ।
પ્રવિષ્ટાનપિ નિર્વાસ્ય મન્ત્રયેદ્ધાર્મિકૈર્દ્વિજૈઃ ॥

નીતિજ્ઞૈર્ન્યાયશાસ્ત્રજ્ઞૈરિતિહાસે સુનિષ્ઠિતૈઃ ।
રક્ષાં મન્ત્રસ્ય નિશ્છિદ્રાં મન્ત્રાન્તે નિશ્ચયેત્સ્વયમ્ ॥

વીરોપવર્ણિતાત્તસ્માદ્ધર્માર્થાભ્યામથાત્મના ।
એકેન વાથ વિપ્રેણ જ્ઞાતબુદ્ધિર્વિનિશ્ચયેત્ ॥

તૃતીયેન ન ચાન્યેન વ્રજેન્નિશ્ચયમાત્મવાન્ ।
ષટ્કર્ણશ્છિદ્યતે મન્ત્ર ઇતિ નીતિષુ પઠ્યતે ॥

નિઃસૃતો નાશયેન્મન્ત્રો હસ્તપ્રાપ્તામપિ શ્રિયમ્ । સ્વમતં ચ પરેષાં ચ વિચાર્ય ચ પુનઃપુનઃ ।
ગુણવદ્વાક્યમાદદ્યાન્નૈવ તૃપ્યેદ્વિચક્ષણઃ ॥

નાચ્છિત્વા પરમર્માણિ નાકૃત્વા કર્મ દારુણમ્ ।
નાહત્વા મત્સ્યઘાતીવ પ્રાપ્નોતિ મહતીં શ્રિયમ્ ॥

કર્શિતં વ્યાધિતં ક્લિન્નમપાનીયમઘાસકમ્ ।
પરિવિશ્વસ્તમન્દં ચ પ્રહર્તવ્યમરેર્બલમ્ ॥

નાર્થિકોઽર્થિનમભ્યેતિ કૃતાર્થે નાસ્તિ સઙ્ગતમ્ ।
તસ્માત્સર્વાણિ સાધ્યાનિ સાવશેષાણિ કારયેત્ ॥

સન્ગ્રહે વિગ્રહે ચૈવ યત્નઃ કાર્યોઽનસૂયતા ।
ઉત્સાહશ્ચાપિ યત્નેન કર્તવ્યો ભૂતિમિચ્છતા ॥

નાસ્ય કૃત્યાનિ બુધ્યેરન્મિત્રાણિ રિપવસ્તથા ।
આરબ્ધાન્યેવ પશ્યેરન્સુપર્યવસિતાન્યપિ ॥

ભીતવત્સંવિધાતવ્યં યાવદ્ભયમનાગતમ્ ।
આગતં તુ ભયં દૃષ્ટ્વા પ્રહર્તવ્યમભીતવત્ ॥

દૈવેનોપહતં શત્રુમનુગૃહ્ણાતિ યો નરઃ ।
સ મૃત્યુમુપગૃહ્ણાતિ ગર્ભમશ્વતરી યથા ॥

અનાગતં હિ બુધ્યેત યચ્ચ કાર્યં પુરઃ સ્થિતમ્ ।
ન તુ બુદ્ધિક્ષયાત્કિઞ્ચિદતિક્રામેત્પ્રયોજનમ્ ॥

ઉત્સાહશ્ચાપિ યત્નેન કર્તવ્યો ભૂતિમિચ્છતા । વિભજ્ય દેશકાલૌ ચ દૈવં ધર્માદયસ્ત્રયઃ ।
નૈઃશ્રેયસૌ તુ તૌ જ્ઞેયૌ દેશકાલાવિતિ સ્થિતિઃ ॥

તાલવત્કુરુતે મૂલં બાલઃ શત્રુરુપેક્ષિતઃ ।
ગહનેઽગ્નિરિવોત્સૃષ્ટઃ ક્ષિપ્રં સઞ્જાયતે મહાન્ ॥

અગ્નિસ્તોકમિવાત્માનં સન્ધુક્ષયતિ યો નરઃ ।
સ વર્ધમાનો ગ્રસતે મહાન્તમપિ સઞ્ચયમ્ ॥

આદાવેવ દદાનીતિ પ્રિયં બ્રૂયાન્નિરર્થકમ્ ॥

આશાં કાલવતીં કુર્યાત્કાલં વિઘ્નેન યોજયેત્ ।
વિઘ્નં નિમિત્તતો બ્રૂયાન્નિમિત્તં વાઽપિ હેતુતઃ ॥

ક્ષુરો ભૂત્વા હરેત્પ્રાણાન્નિશિતઃ કાલસાધનઃ ।
પ્રતિચ્છન્નો લોમહારી દ્વિષતાં પરિકર્તનઃ ॥

પાણ્ડવેષુ યથાન્યાયમન્યેષુ ચ કુરૂદ્વહ ।
વર્તમાનો ન મજ્જેસ્ત્વં તથા કૃત્યં સમાચર ॥

સર્વકલ્યાણસમ્પન્નો વિશિષ્ટ ઇતિ નિશ્ચયઃ ।
તસ્માત્ત્વં પાણ્ડુપુત્રેભ્યો રક્ષાત્માનં નરાધિપ ॥

ભ્રાતૃવ્યા બલવન્તસ્તે પાણ્ડુપુત્રા નરાધિપ ।
પશ્ચાત્તાપો યથા ન સ્યાત્તથા નીતિર્વિધીયતામ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવમુક્ત્વા સમ્પ્રતસ્થે કણિકઃ સ્વગૃહં તતઃ ।
ધૃતરાષ્ટ્રોઽપિ કૌરવ્યઃ શોકાર્તઃ સમપદ્યત ॥