મહાભારત · અધ્યાય 1.145

કુરુરાજે હિ રઙ્ગસ્થે ભીમે ચ બલિનાં વરે ।
પક્ષપાતકૃતસ્નેહઃ સ દ્વિધેવાભવજ્જનઃ ॥

જય હે કુરુરાજેતિ જય હે ભીમ ઇત્યુત ।
પુરુષાણાં સુવિપુલાઃ પ્રણાદાઃ સહસોત્થિતાઃ ॥

તતઃ ક્ષુબ્ધાર્ણવનિભં રઙ્ગમાલોક્ય બુદ્ધિમાન્ ।
ભારદ્વાજઃ પ્રિયં પુત્રમશ્વત્થામાનમબ્રવીત્ ॥

વારયૈતૌ મહાવીર્યૌ કૃતયોગ્યાવુભાવપિ ।
મા ભૂદ્રઙ્ગપ્રકોપોઽયં ભીમદુર્યોધનોદ્ભવઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તત ઉત્થાય વેગેન અશ્વત્થામા ન્યવારયત્ । ગુરોરાજ્ઞા ભીમ ઇતિ ગાન્ધારે ગુરુશાસનમ્ ।
અલં શિક્ષાકૃતં વેગમલં સાહસમિત્યુત ॥

તતસ્તાવુદ્યતગતૌ ગુરુપુત્રેણ વારિતૌ ।
યુગાન્તાનિલસન્ક્ષુબ્ધૌ મહાવેલાવિવાર્ણવૌ ॥

તતો રઙ્ગાઙ્ગણગતો દ્રોણો વચનમબ્રવીત્ ।
નિવાર્ય વાદિત્રગણં મહામેઘનિભસ્વનમ્ ॥

યો મે પુત્રાત્પ્રિયતરઃ સર્વશસ્ત્રવિશારદઃ ।
ઐન્દ્રિરિન્દ્રાનુજસમઃ સ પાર્થો દૃશ્યતામિતિ ॥

આચાર્યવચનેનાથ કૃતસ્વસ્ત્યયનો યુવા ।
બદ્ધગોધાઙ્ગુલિત્રાણઃ પૂર્ણતૂણઃ સકાર્મુકઃ ॥

કાઞ્ચનં કવચં બિભ્રત્પ્રત્યદૃશ્ય ફાલ્ગુનઃ ।
સાર્કઃ સેન્દ્રાયુધતડિત્સસન્ધ્ય ઇવ તોયદઃ ॥

તતઃ સર્વસ્ય રઙ્ગસ્ય સમુત્પિઞ્જલકોઽભવત્ ।
પ્રાવાદ્યન્ત ચ વાદ્યાનિ સશઙ્ખાનિ સમન્તતઃ ॥
પ્રેક્ષકા ઊચુઃ ।

એષ કુન્તીસુતઃ શ્રીમાનેષ મધ્યમપાણ્ડવઃ ।
એષ પુત્રો મહેન્દ્રસ્ય કુરૂણામેષ રક્ષિતા ॥

એષોઽસ્ત્રવિદુષાં શ્રેષ્ઠ એષ ધર્મભૃતાં વરઃ ।
એષ શીલવતાં ચાપિ શીલજ્ઞાનનિધિઃ પરઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

ઇત્યેવં તુમુલા વાચઃ શુશ્રુવુઃ પ્રેક્ષકેરિતાઃ ।
કુન્ત્યાઃ પ્રસ્રવસંયુક્તૈરસ્રૈઃ ક્લિન્નમુરોઽભવત્ ॥

તેન શબ્દેન મહતા પૂર્ણશ્રુતિરથાબ્રવીત્ ।
ધૃતરાષ્ટ્રો નરશ્રેષ્ઠો વિદુરં હૃષ્ટમાનસઃ ॥

ક્ષત્તઃ ક્ષુબ્ધાર્ણવનિભઃ કિમેષ સુમહાસ્વનઃ ।
સહસૈવોત્થિતો રઙ્ગે ભિન્દન્નિવ નભસ્તલમ્ ॥
વિદુર ઉવાચ ।

એષ પાર્થો મહારાજ ફાલ્ગુનઃ પાણ્ડુનન્દનઃ ।
અવતીર્ણઃ સકવચસ્તત્રૈવ સુમિહાસ્વનઃ ॥
ધૃતરાષ્ટ્ર ઉવાચ ।

ધન્યોઽસ્મ્યનુગૃહીતોઽસ્મિ રક્ષિતોઽસ્મિ મહામતે ।
પૃથારણિસમુદ્ભૂતૈસ્ત્રિભિઃ પાણ્ડવવહ્નિભિઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તસ્મિન્પ્રમુદિતે રઙ્ગે કથઞ્ચિત્પ્રત્યુપસ્થિતે ।
દર્શયામાસ બીભત્સુરાચાર્યાયાસ્ત્રલાઘવમ્ ॥

આગ્નેયેનાસૃજદ્વહ્નિં વારુણેનાસૃજત્પયઃ ।
વાયવ્યેનાસૃજદ્વહ્નિં પાર્જન્યેનાસૃજદ્ધનાન્ ॥

ભૌમેન પ્રાસૃજદ્ભૂમિં પાર્વતેનાસૃજદ્ગિરીન્ ।
અન્તર્ધાનેન ચાસ્ત્રેણ પુનરન્તર્હિતોઽભવત્ ॥

ક્ષણાત્પ્રાંશુઃ ક્ષણાદ્ધ્રસ્વઃ ક્ષણાચ્ચ રથધૂર્ગતઃ ।
ક્ષણેન રથમધ્યસ્થઃ ક્ષણેનાવતરન્મહીમ્ ॥

સુકુમારં ચ સૂક્ષ્મં ચ ગુરુ ચાપિ ગુરુપ્રિયઃ ।
સૌષ્ઠવેનાભિસંયુક્તઃ સોઽવિધ્યદ્વિવિધૈઃ શરૈઃ ॥

ભ્રમતશ્ચ વરાહસ્ય લોહસ્ય પ્રમુખે સમમ્ ।
પઞ્ચબાણાનસન્ક્તાન્સમ્મુમોચૈકબાણવત્ ॥

ગવ્યે વિષાણકોશે ચ ચલે રજ્જ્વવલમ્બિનિ ।
નિચખાન મહાવીર્યઃ સાયકાનેકવિંશતિમ્ ॥

ઇત્યેવમાદિ સુમહત્ખડ્ગે ધનુષિ ચાનઘ ।
ગદાયાં શસ્ત્રકુશલો મણ્ડલાનિ હ્યદર્શયત્ ॥

તતઃ સમાપ્તભૂયિષ્ઠે તસ્મિન્કર્મણિ ભારત ।
મન્દીભૂતે સમાજે ચ વાદિત્રસ્ય ચ નિઃસ્વને ॥

દ્વારદેશાત્સમુદ્ભૂતો માહાત્મ્યબલસૂચકઃ ।
વજ્રનિષ્પેષસદૃશઃ શુશ્રુવે ભુજનિઃસ્વનઃ ॥

દીર્યન્તે કિં નુ ગિરયઃ કિંસ્વિદ્ભૂમિર્વિદીર્યતે ।
કિંસ્વિદાપૂર્યતે વ્યોમ જલધારાઘનૈર્ઘનૈઃ ॥

રઙ્ગસ્યૈવં મતિરભૂત્ક્ષણેન વસુધાધિપ ।
દ્વારં ચાભિમુખાઃ સર્વે બભૂવુઃ પ્રેક્ષકાસ્તદા ॥

પઞ્ચભિર્ભ્રાતૃભિઃ પાર્થૈર્દ્રોણઃ પરિવૃતો વભૌ ।
પઞ્ચતારેણ સંયુક્તઃ સાવિત્રેણેવ ચન્દ્રમાઃ ॥

અશ્વત્થામ્ના ચ સહિતં ભ્રાતૄણાં શતમૂર્જિતમ્ ।
દુર્યોધનમમિત્રઘ્નમુત્થિતં પર્યવારયત્ ॥

સ તૈસ્તદા ભ્રાતૃભિરુદ્યતાયુધૈ- ર્ગદાગ્રપાણિઃ સમવસ્થિતૈર્વૃતઃ ।
બભૌ યથા દાનવસન્ક્ષયે પુરા પુનન્દરો દેવગણૈઃ સમાવૃતઃ ॥