મહાભારત · અધ્યાય 1.144

કૃતાસ્ત્રાન્ધાર્તરાષ્ટ્રાંશ્ચ પાણ્ડુપુત્રાંશ્ચ ભારત ।
દૃષ્ટ્વા દ્રોણોઽબ્રવીદ્રાજન્ધૃતરાષ્ટ્રં જનેશ્વરમ્ ॥

કૃપસ્ય સોમદત્તસ્ય વાહ્લીકસ્ય ચ ધીમતઃ ।
ગાઙ્ગેયસ્ય ચ સાન્નિધ્યે વ્યાસસ્ય વિદુરસ્ય ચ ॥

રાજન્સમ્પ્રાપ્તવિદ્યાસ્તે કુમારાઃ કુરુસત્તમ ।
તે દર્શયેયુઃ સ્વાં શિક્ષાં રાજન્નનુમતે તવ ॥

તતોઽબ્રવીન્મહારાજઃ પ્રહૃષ્ટેનાન્તરાત્મના ।
ધૃતરાષ્ટ્ર ઉવાચ ।
ભારદ્વાજ મહત્કર્મ કૃતં તે દ્વિજસત્તમ ॥

યદાનુમન્યસે કાલં યસ્મિન્દેશે યથાયથા ।
તથાતથા વિધાનાય સ્વયમાજ્ઞાપયસ્વ મામ્ ॥

સ્પૃહયામ્યદ્ય નિર્વેદાન્પુરુષાણાં સચક્ષુષામ્ ।
અસ્ત્રહેતોઃ પરાક્રાન્તાન્યે મે દ્રક્ષ્યન્તિ પુત્રકાન્ ॥

ક્ષત્તર્યદ્ગુરુરાચાર્યો બ્રવીતિ કુરુ તત્તથા ।
ન હીદૃશં પ્રિયં મન્યે ભવિતા ધર્મવત્સલ ॥

તતો રાજાનમામન્ત્ર્ય વિદુરાનુમતોપિ હિ ।
ભારદ્વાજો મહાપ્રાજ્ઞો માપયામાસ મેદિનીમ્ ॥

સમામવૃક્ષાં નિર્ગુલમામુદક્પ્રવણસંસ્થિતામ્ ।
તસ્યાં ભૂમૌ બલિં ચક્રે તિથૌ નક્ષત્રપૂજિતે ॥

અવઘુષ્ટં પુરં ચાપિ તદર્થં ભરતર્ષભ ।
રઙ્ગભૂમૌ સુવિપુલં શાસ્ત્રદૃષ્ટં યથાવિધિ ॥

પ્રેક્ષાગારં સુવિહિતં ચક્રસ્તે તસ્ય શિલ્પિનઃ ।
રક્ષાં સર્વાયુધોપેતાં સ્ત્રીણાં ચૈવ નરર્ષભ ॥

મઞ્ચાંશ્ચ કારયામાસુર્યત્ર જાનપદા જનાઃ ।
વિપુલાનુચ્છ્રયોપેતાઞ્શિબિકાશ્ચ મહાધનાઃ ॥

તસ્મિંસ્તતોઽહનિ પ્રાપ્તે રાજા સસચિવસ્તદા । સાન્તઃપુરઃ સહામાત્યો વ્યાસસ્યાનુમતે તદા ।
ભીષ્મં પ્રમુખતઃ કૃત્વા કૃપં ચાચાર્યસત્તમમ્ ॥

બાહ્લીકં સોમદત્તં ચ ભૂરિશ્રવસમેવ ચ ।
કુરૂનન્યાંશ્ચ સચિવાનાદાય નગરાદ્બહિઃ ॥

રઙ્ગભૂમિં સમાસાદ્ય બ્રાહ્મણૈઃ સહિતો નૃપઃ ॥

મુક્તાજાલપરિક્ષિપ્તં વૈદૂર્યમમિશોભિતમ્ ।
શાતકુમ્ભમયં દિવ્યં પ્રેક્ષાગારમુપાગમત્ ॥

ગાન્ધારી ચ મહાભાગા કુન્તી ચ જયતાં વર ।
સ્ત્રિયશ્ચ રાજ્ઞઃ સર્વાસ્તાઃ સપ્રેષ્યાઃ સપરિચ્છદાઃ ॥

હર્ષાદારુરુહુર્મઞ્ચાન્મેરું દેવસ્ત્રિયો યથા ।
બ્રાહ્મણક્ષત્રિયાદ્યં ચ ચાતુર્વર્ણ્યં પુરાદ્દ્રુતમ્ ॥

દર્શનેપ્સુઃ સમભ્યાગાત્કુમારાણાં કૃતાસ્ત્રતામ્ ।
ક્ષણેનૈકસ્થતાં તત્ર દર્શનેપ્સુર્જગામ હ ॥

પ્રવાદિતૈશ્ચ વાદિત્રૈર્જનકૌતૂહલેન ચ ।
મહાર્ણવ ઇવ ક્ષુબ્ધઃ સમાજઃ સોઽભવત્તદા ॥

તતઃ શુક્લામ્બરધરઃ શુક્લયજ્ઞોપવીતવાન્ ।
શુક્લકેશઃ સિતશ્મશ્રુઃ શુક્લાલ્યાનુલેપનઃ ॥

રઙ્ગમધ્યં તદાચાર્યઃ સપુત્રઃ પ્રવિવેશ હ ।
નભો જલધરૈર્હીનં સાઙ્ગારક ઇવાંશુમાન્ ॥

વ્યાસસ્યાનુમતે ચક્રે બલિં બલવતાં વરઃ ।
બ્રાહ્મણાંસ્તુ સુમન્ત્રજ્ઞાન્કારયામાસ મઙ્ગલમ્ ॥

સુવર્ણમણિરત્નાનિ વસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ । પ્રદદૌ દક્ષિણાં રાજા દ્રોણાય ચ કૃપાય ચ ॥

સુખપુણ્યાહઘોષસ્ય પુણ્યસ્ય સમનન્તરમ્ ।
વિવિશુર્વિવિધં ગૃહ્ય શસ્ત્રોપકરણં નરાઃ ॥

તતો બદ્ધાઙ્ગુલિત્રાણા બદ્ધકક્ષ્યા મહારથાઃ ।
બદ્ધથૂણાઃ સધનુષો વિવિશુર્ભરતર્ષભાઃ ॥

રઙ્ગમધ્યે સ્થિતં દ્રોણમભિવાદ્ય નરર્ષભાઃ ।
ચક્રુઃ પૂજાં યથાન્યાયં દ્રોણસ્ય ચ કૃપસ્ય ચ ॥

આશીર્ભિશ્ચ પ્રયુક્તાભિઃ સર્વે સંહૃષ્ટમાનસાઃ ।
અભિવાદ્ય પુનઃ શસ્ત્રાન્બલિપુષ્પૈઃ સમર્ચિતાન્ ॥

રક્તચન્દનસમ્મિશ્રૈઃ સ્વયમર્ચન્તિ કૌરવાઃ ।
રક્તચન્દનદિગ્ધાશ્ચ રક્તમાલ્યાનુધારિણઃ ॥

સર્વે રક્તપતાકાશ્ચ સર્વે રક્તાન્તલોચનાઃ ।
દ્રોણેન સમનુજ્ઞાતા ગૃહ્ય શસ્ત્રં પરન્તપાઃ ॥

ધનૂંષિ પૂર્વ સન્ગૃહ્ય તપ્તકાઞ્ચનભૂષિતાઃ ।
સજ્યાનિ વિવિધાકારાઃ શરૈઃ સન્ધાય કૌરવા ॥

જ્યાઘોષં તલઘોષં ચ કૃત્વા ભૂતાન્યમોહયન્ ॥

અનુજ્યેષ્ઠં ચ તે તત્ર યુધિષ્ઠિરપુનરોગમાઃ ।
ચક્રુરસ્ત્રં મહાવીર્યાઃ કુમારાઃ પરમાદ્ભુતમ્ ॥

કેષાઞ્ચિત્તત્ર માલ્યેષુ શરા નિપતિતા નૃપ ।
કેષાઞ્ચિત્પુષ્પમુકુટે નિપતન્તિ સ્મ સાયકાઃ ॥

કેચિલ્લક્ષ્યાણિ વિવિધૈર્બાણૈરાહિતલક્ષણૈઃ । બિભિદુર્લાઘવોત્સૃષ્ટૈર્ગુરૂણિ ચ લઘૂનિ ચ ॥

કેચિચ્છરાક્ષેપભયાચ્છિરાંસ્યવનનામિરે ।
મનુજા ધૃષ્ટમપરે વીક્ષાઞ્ચક્રુઃ સુવિસ્મિતાઃ ॥

તે સ્મ લક્ષ્યાણિ બિભિદુર્બાણૈર્નામાઙ્કશોભિતૈઃ ।
વિવિધૈર્લાઘવોત્સૃષ્ટૈરુહ્યન્તો વાજિભિર્દ્રુતમ્ ॥

તત્કુમારબલં તત્ર ગૃહીતશરકાર્મુકમ્ ।
ગન્ધર્વનગરાકારં પ્રેક્ષ્ય તે વિસ્મિતાભવન્ ॥

સહસા ચુક્રુશુશ્ચાન્યે નરાઃ શતસહસ્રશઃ ।
વિસ્મયોત્ફુલ્લનયનાઃ સાધુસાધ્વિતિ ભારત ॥

કૃત્વા ધનુષિ તે માર્ગાન્રથચર્યાસુ ચાસકૃત્ ।
ગજપૃષ્ઠેઽશ્વપૃષ્ઠે ચ નિયુદ્ધે ચ મહાબલાઃ ॥

ગૃહીતખડ્ગચર્માણસ્તતો ભૂયઃ પ્રહારિણઃ ।
ત્સરુમાર્ગાન્યથોદ્દિષ્ટાંશ્ચેરુઃ સર્વાસુ ભૂમિષુ ॥

લાઘવં સૌષ્ઠવં શોભાં સ્થિરત્વં દૃઢમુષ્ટિતામ્ ।
દદૃશુસ્તત્ર સર્વેષાં પ્રયોગં ખડ્ગચર્મણોઃ ॥

અથ તૌ નિત્યસંહૃષ્ટૌ સુયોધનવૃકોદરૌ ।
અવતીર્ણૌ ગદાહસ્તાવેકશૃઙ્ગાવિવાચલૌ ॥

બદ્ધકક્ષ્યૌ મહાબાહૂ પૌરુષે પર્યવસ્થિતૌ ।
બૃંહન્તૌ વાસિતાહેતોઃ સમદાવિવ કુઞ્જરૌ ॥

તૌ પ્રદક્ષિણસવ્યાનિ મણ્ડલાનિ મહાબલૌ ।
ચેરતુર્મણ્ડલગતૌ સમદાવિવ કુઞ્જરૌ ॥

વિદુરો ધૃતરાષ્ટ્રાય ગાન્ધાર્યાઃ પાણ્ડવારણિઃ ।
ન્યવેદયેતાં તત્સર્વં કુમારાણાં વિચેષ્ટિતમ્ ॥