મહાભારત · અધ્યાય 1.138

તતસ્તે મન્ત્રયામાસુર્દુર્યોધનપુરોગમાઃ ।
પ્રાણવાન્વિક્રમી ચાપિ શૌર્યે ચ મહતિ સ્થિતઃ ॥

સ્પર્ધતે ચાપિ સતતમસ્માનેવ વૃકોદરઃ ।
તં તુ સુપ્તં પુરોદ્યાને જલે શૂલે ક્ષિપામહે ॥

તતો જલવિહારાર્થં કારયામાસ ભારત । પ્રમાણકોટ્યામુદ્દેશે સ્થલં કિઞ્ચિદુપેત્ય હ ॥

ભક્ષ્યં ભોજ્યં ચ પેયં ચ ચોષ્યં લેહ્યમથાપિ ચ ।
ઉપપાદિતં નરૈસ્તત્ર કુશલૈઃ સૂદકર્મણિ ॥

ન્યવેદયંસ્તત્પુરુષા ધાર્તરાષ્ટ્રાય વૈ તદા ।
તતો દુર્યોધનસ્તત્ર પાણ્ડવાનાહ દુર્મતિઃ ॥

ગઙ્ગાં ચૈવાનુયાસ્યામ ઉદ્યાનવનશોભિતામ્ ।
સહિતા ભ્રાતરઃ સર્વે જલક્રીડામવાપ્નુમઃ ॥

એવમસ્ત્વિતિ તં ચાપિ પ્રત્યુવાચ યુધિષ્ઠિરઃ ।
તે રથૈર્નગરાકારૈર્દેશજૈશ્ચ ગજોત્તમૈઃ ॥

નિર્યયુર્નગરાચ્છૂરાઃ કૌરવાઃ પાણ્ડવૈઃ સહ ।
ઉદ્યાનવનમાસાદ્ય વિસૃજ્ય ચ મહાજનમ્ ॥

વિશન્તિ સ્મ તદા વીરાઃ સિંહા ઇવ ગિરેર્ગુહામ્ ।
ઉદ્યાનમભિપશ્યન્તો ભ્રાતરઃ સર્વ એવ તે ॥

ઉપસ્થાનગૃહૈઃ શુભ્રૈર્વલભીભિશ્ચ શોભિતમ્ ।
ગવાક્ષકૈસ્તથા જાલૈર્યન્ત્રૈઃ સાઞ્ચારિકૈરપિ ॥

સમ્માર્જિતં સૌધકારૈશ્ચિત્રકારૈશ્ચ ચિત્રિતમ્ ।
દીર્ઘિકાભિશ્ચ પૂર્ણાભિસ્તથા પુષ્કરિણીષુ ચ ॥

જલં તચ્છુશુભે ચ્છન્નં ફુલ્લૈર્જલરુહૈસ્તથા ।
ઉપચ્છન્ના વસુમતી તથા પુષ્પૈર્યથર્તુકૈઃ ॥

તત્રોપવિષ્ટાસ્તે સર્વે પાણ્ડવાઃ કૌરવાશ્ચ હ ।
ઉપચ્છન્નાન્બહૂન્કામાંસ્તે ભુઞ્જન્તિ તતસ્તતઃ ॥

અથોદ્યાનવરે તસ્મિંસ્તથા ક્રીડાગતાશ્ચતે ।
પરસ્પરસ્ય વક્ત્રેષુ દદુર્ભક્ષ્યાંસ્તતસ્તતઃ ॥

તતો દુર્યોધનઃ પાપસ્તદ્ભક્ષ્યે કાલકૂટકમ્ ।
વિષં પ્રક્ષેપયામાસ ભીમસેનજિઘાંસયા ॥

સ્વયમુત્થાય ચૈવાથ હૃદયેન ક્ષુરોપમઃ ।
સ વાચાઽમૃતકલ્પશ્ચ ભ્રાતૃવચ્ચ સુહૃદ્યથા ॥

સ્વયં પ્રક્ષિપતે ભક્ષ્યં બહુ ભીમસ્ય પાકૃત્ ।
પ્રભક્ષિતં ચ ભીમેન તં વૈ દોષમજાનતા ॥

તતો દુર્યોધનસ્તત્ર હૃદયેન હસન્નિવ ।
કૃતકૃત્યમીવાત્માનં મન્યતે પુરુષાધમઃ ॥

તતસ્તે સહિતાઃ સર્વે જલક્રીડામકુર્વત ।
પાણ્ડવા ધાર્તરાષ્ટ્રાશ્ચ તદા મુદિતમાનસાઃ ॥

વિહારાવસથેષ્વેવ વીરા વાસમરોચયન્ ।
ભીમસ્તુ બલવાન્ભુક્ત્વા વ્યાયામાભ્યધિકં જલે ॥

વાહયિત્વા કુમારાંસ્તાઞ્જલક્રીડાગતાંસ્તદા ।
પ્રમાણકોટ્યાં વાસાર્થી સુષ્વાપાવાપ્ય તત્સ્થલમ્ ॥

શીતં વાતં સમાસાદ્ય શ્રાન્તો મદવિમોહિતઃ ।
વિષેણ ચ પરીતાઙ્ગો નિશ્ચેષ્ટઃ પાણ્ડુનન્દનઃ ॥

તતો બદ્ધ્વા લતાપાશૈર્ભીમં દુર્યોધનઃ સ્વયમ્ ।
શૂલાન્યપ્સુ નિખાયાશુ પ્રાદેશાભ્યન્તરાણિ ચ ॥

લતાપાશૈર્દૃઢં બદ્ધં સ્થલાજ્જલમપાતયત્ ।
સશેષત્વાન્ન સમ્પ્રાપ્તો જલે શૂલિનિ પાણ્ડવઃ ॥

પપાત યત્ર તત્રાસ્ય શૂલં નાસીદ્યદૃચ્છયા । સ નિઃસઞ્જ્ઞો જલસ્યાન્તમવાગ્વૈ પાણ્ડવોઽવિશત્ ।
આક્રામન્નાગભવને તદા નાગકુમારકાન્ ॥

તતઃ સમેત્ય બહુભિસ્તદા નાગૈર્મહાવિષૈઃ ।
અદશ્યત ભૃશં ભીમો મહાદંષ્ટ્રૈર્વિપોલ્બણૈઃ ॥

તતોઽસ્ય દશ્યમાનસ્ય તદ્વિષં કાલકૂટકમ્ ।
હતં સર્પવિષેણૈવ સ્થાવરં જઙ્ગમેન તુ ॥

દંષ્ટ્રાશ્ચ દંષ્ટ્રિણાં તેષાં મર્મસ્વપિ નિપાતિતાઃ ।
ત્વચં નૈવાસ્ય બિભિદુઃ સારત્વાત્પૃથુવક્ષસઃ ॥

તતઃ પ્રબુદ્ધઃ કૌન્તેયઃ સર્વં સઞ્છિદ્ય બન્ધનમ્ ।
પોથયામાસ તાન્સર્પાન્કેચિદ્ભીતાઃ પ્રદુદ્રુવુઃ ॥

હતાવશેષા ભીમેન સર્વે વાસુકિમભ્યયુઃ ।
ઊચુશ્ચ સર્પરાજાનં વાસુકિં વાસવોપમમ્ ॥

અયં નરો વૈ નાગરેન્દ્ર હ્યપ્સુ બદ્ધ્વા પ્રવેશિતઃ ।
યથા ચ નો મતિર્વ્રીર વિષપીતો ભવિષ્યતિ ॥

નિશ્ચેષ્ટોઽસ્માનનુપ્રાપ્તઃ સ ચ દષ્ટોઽન્વબુધ્યત ।
સસઞ્જ્ઞશ્ચાપિ સંવૃત્તશ્છિત્ત્વા બન્ધનમાશુ નઃ ॥

પોથયન્તં મહાબાહું ત્વં વૈ તં જ્ઞાતુમર્હસિ ।
તતો વાસુકિરભ્યેત્ય નાગૈરનુગતસ્તદા ॥

પશ્યતિ સ્મ મહાબાહું ભીમં ભીમપરાક્રમમ્ ।
આર્યકેણ ચ દૃષ્ટઃ સ પૃથાયા આર્યકેમ ચ ॥

તદા દૌહિત્રદૌહિત્રઃ પરિષ્વક્તઃ સુપીડિતમ્ ।
સુપ્રીતશ્ચાભવત્તસ્ય વાસુકિઃ સ મહાયશાઃ ॥

અબ્રવીત્તં ચ નાગેન્દ્રઃ કિમસ્ય ક્રિયતાં પ્રિયમ્ ।
ધનૌઘો રત્નનિચયો વસુ ચાસ્ય પ્રદીયતામ્ ॥

એવમુક્તસ્તદા નાગો વાસુકિં પ્રત્યભાષત ।
યદિ નાગેન્દ્ર તુષ્ટોઽસિ કિમસ્ય ધનસઞ્ચયૈઃ ॥

રસં પિબેત્કુમારોઽયં ત્વયિ પ્રીતે મહાબલઃ ।
બલં નાગસહસ્રસ્ય યસ્મિન્કુણ્ડે પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥

યાવત્પિબતિ બાલોઽયં તાવદસ્મૈ પ્રદીયતામ્ ।
એવમસ્ત્વિતિ તં નાગં વાસુકિઃ પ્રત્યભાષત ॥

તતો ભીમસ્તદા નાગૈઃ કૃતસ્વસ્ત્યયનઃ શુચિઃ ।
પ્રાઙ્મુખશ્ચોપવિષ્ટશ્ચ રસં પિબતિ પાણ્ડવઃ ॥

એકોચ્છ્વાસાત્તતઃ કુણ્ડં પિબતિ સ્મ મહાબલઃ ।
એવમષ્ટૌ સ કુણ્ડાનિ હ્યપિબત્પાણ્ડુનન્દનઃ ॥

તતસ્તુ શયને દિવ્યે નાગદત્તે મહાભુજઃ ।
અશેત ભીમસેનસ્તુ યથાસુખમરિન્દમઃ ॥