મહાભારત · અધ્યાય 1.139

દુર્યોધનસ્તુ પાપાત્મા ભીમમાશીવિષહદે ।
પ્રક્ષિપ્ય કૃતકૃત્યં સ્વમાત્માનં મન્યતે તદા ॥

પ્રભાતાયાં રજન્યાં ચ પ્રવિવેશ પુરં તતઃ । બ્રુવાણો ભીમસેનસ્તુ યાતો હ્યગ્રત એવ નઃ ॥

યુધિષ્ઠિરસ્તુ ધર્માત્મા હ્યવિદન્પાપમાત્મનિ ।
સ્વેનાનુમાનેન પરં સાધું સમનુપશ્યતિ ॥

સોઽભ્યુપેત્ય તદા પાર્થો માતરં ભ્રાતૃવત્સલઃ ।
અભિવાદ્યાબ્રવીત્કુન્તીમમ્બ ભીમ ઇહાગતઃ ॥

ક્વ ગતો ભવિતા માતર્નેહ પશ્યામિ તં શુભે ।
ઉદ્યાનાનિ વનં ચૈવ વિચિતાનિ સમન્તતઃ ॥

તદર્થં ન ચ તં વીરં દૃષ્ટવન્તો વૃકોદરમ્ ।
મન્યમાનાસ્તતઃ સર્વે યાતો નઃ પૂર્વમેવ સઃ ॥

આગતાઃ સ્મ મહાભાગે વ્યાકુલેનાન્તરાત્મના ।
ઇહાગમ્ય ક્વ નુ ગતસ્ત્વયા વા પ્રેષિતઃ ક્વ નુ ॥

કથયસ્વ મહાબાહું ભીમસેનં યશસ્વિનિ ।
નહિ મે શુધ્યતે ભાવસ્તં વીરં પ્રતિ શોભને ॥

યતઃ પ્રસુપ્તં મન્યેઽહં ભીમ્ નેતિ હતસ્તુ સઃ ।
ઇત્યુક્તા ચ તતઃ કુન્તી ધર્મરાજેન ધીમતા ॥

હાહેતિ કૃત્વા સમ્ભ્રાન્તા પ્રત્યુવાચ યુધિષ્ઠિરમ્ ।
ન પુત્ર ભીમં પશ્યામિ ન મામભ્યેત્યસાવિતિ ॥

શીઘ્રમન્વેષણે યત્નં કુરુ તસ્યાનુજૈઃ સહ ।
દ્રુતં ગત્વા પુરોદ્યાનં વિચિન્વન્તિસ્મ પાણ્ડવાઃ ॥

ભીમભીમેતિ તે વાચા પાણ્ડવાઃ સમુદૈરયન્ ।
વિચિન્વન્તોઽથ તે સર્વે ન સ્મ પશ્યન્તિ ભ્રાતરમ્ ॥

આગતાઃ સ્વગૃહં ભૂય ઇદમૂચુઃ પૃથાં તદા ।
ન દૃશ્યતે મહાબાહુરમ્બ ભીમો વને ચિતઃ ॥

વિચિતાનિ ચ સર્વાણિ હ્યુદ્યાનાનિ નદીસ્તથા ।
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।
તતો વિદુરમાનાય્ય કુન્તી સા સ્વં નિવેશનમ્ ॥

ઉવાચ બલવાન્ક્ષત્તર્ભીમસેનો ન દૃશ્યતે ॥

ઉદ્યાનાન્નિર્ગતાઃ સર્વે ભ્રાતરો ભ્રાતૃભિઃ સહ ।
તત્રૈકસ્તુ મહાબાહુર્ભીમો નાભ્યેતિ મામિહ ॥

ન ચ પ્રીણયતે ચક્ષુઃ સદા દુર્યોધનસ્ય સઃ ।
ક્રૂરોઽસૌ દુર્મતિઃ ક્ષુદ્રો રાજ્યલુબ્ધોઽનપત્રપઃ ॥

નિહન્યાદપિ તં વીરં જાતમન્યુઃ સુયોધનઃ ।
તેન મે વ્યાકુલં ચિત્તં હૃદયં દહ્યતીવ ચ ॥
વિદુર ઉવાચ ।

મૈવં વદસ્વ કલ્યાણિ શેષસંરક્ષણં કુરુ ।
પ્રત્યાદિષ્ટો હિ દુષ્ટાત્મા શેષેઽપિ પ્રહરેત્તવ ॥

દીર્ઘાયુષસ્તવ સુતા યથોવાચ મહામુનિઃ ।
આગમિષ્યતિ તે પુત્રઃ પ્રીતિં ચોત્પાદયિષ્યતિ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવમુક્ત્વા યયૌ વિદ્વાન્વિદુરઃ સ્વં નિવેશનમ્ ।
કુન્તી ચિન્તાપરા ભૂત્વા સહાસીના સુતૈર્ગૃહે ॥

તતોઽષ્ટમે તુ દિવસે પ્રત્યબુધ્યત પાણ્ડવઃ ।
તસ્મિંસ્તદા રસે જીર્ણે સોઽપ્રમેયબલો બલી ॥

તં દૃષ્ટ્વા પ્રતિબુધ્યન્તં પાણ્ડવં તે ભુજઙ્ગમાઃ ।
સાન્ત્વયામાસુરવ્યગ્રા વચનં ચેદમબ્રુવન્ ॥

યત્તે પીતો મહાબાહો રસોઽયં વીર્યસમ્ભૃતઃ ।
તસ્માન્નાગાયુતબલો રણેઽધૃષ્યો ભવિષ્યસિ ॥

ગચ્છાદ્ય ત્વં ચ સ્વગૃહં સ્નાતો દિવ્યૈરિમૈર્જલૈઃ ।
ભ્રાતરસ્તેઽનુતપ્યન્તિ ત્વાં વિના કુરુપુઙ્ગવ ॥

તતઃ સ્નાતો મહાબાહુઃ શુચિશુક્લામ્બરસ્રજઃ ।
તતો નાગસ્ય ભવને કૃતકૌતુકમઙ્ગલઃ ॥

ઓષધીભિર્વિષઘ્નીભિઃ સુરભીભિર્વિશેષતઃ ।
ભુક્તવાન્પરમાન્નં ચ નાગૈર્દત્તં મહાબલઃ ॥

પૂજિતો ભુજગૈર્વીર આશીર્ભિશ્ચાભિનન્દિતઃ ।
દિવ્યાભરણસઞ્છન્નો નાગાનામન્ત્ર્ય પાણ્ડવાઃ ॥

ઉદતિષ્ઠત્પ્રહૃષ્ટાત્મા નાગલોકાદરિન્દમઃ ।
ઉત્ક્ષિપ્ય ચ તદા નાગૈર્જલાજ્જલરુહેક્ષણઃ ॥

તસ્મિન્નેવ વનોદ્દેશે સ્થાપિતઃ કુરુનન્દનઃ ।
તે ચાન્તર્દધિરે નાગાઃ પાણ્ડવસ્યૈવ પશ્યતઃ ॥

તત ઉત્થાય કૌન્તેયો ભીમસેનો મહાબલઃ ।
આજગામ મહાબાહુર્માતુરન્તિકમઞ્જસા ॥

તતોઽભિવાદ્ય જનનીં જ્યેષ્ઠં ભ્રાતરમેવ ચ ।
કનીયસઃ સમાઘ્રાય શિરસ્સ્વરિવિમર્દનઃ ॥

તૈશ્ચાપિ સમ્પરિષ્વક્તઃ સહ માત્રા નરર્ષભૈઃ ।
અન્યોન્યગતસૌહાર્દાદ્દિષ્ટ્યા દિષ્ટ્યેતિ ચાબ્રુવન્ ॥

તતસ્તત્સર્વમાચષ્ટ દુર્યોધનવિચેષ્ટિતમ્ ।
ભ્રાતૄણાં ભીમસેનશ્ચ મહાબલપરાક્રમઃ ॥

નાગલોકે ચ યદ્વૃત્તં ગુણદોષમશેષતઃ ।
તચ્ચ સર્વમશેષેણ કથયામાસ પાણ્ડવઃ ॥

તતો યુધિષ્ઠિરો રાજા ભીમમાહ વચોઽર્થવત્ ।
તૂષ્ણીં ભવ ન તે જલ્પ્યમિદં કાર્યં કથઞ્ચન ॥

ઇતઃપ્રભૃતિ કૌન્તેયં રક્ષતાન્યોન્યમાદૃતાઃ ।
એવમુક્ત્વા મહાબાહુર્ધર્મરાજો યુધિષ્ઠિરઃ ॥

ભ્રાતૃભિઃ સહિતઃ સર્વૈરપ્રમત્તોઽભવત્તદા ।
યદા ત્વવગતાસ્તે વૈ પાણ્ડવાસ્તસ્ય કર્મ તત્ ॥

નત્વેવ બહુલં ચક્રુઃ પ્રયતા મન્ત્રરક્ષણે ।
ધર્માત્મા વિદુરસ્તેષાં પ્રદદૌ મતિમાન્મતિમ્ ॥

દુર્યોધનોઽપિ તં દૃષ્ટ્વા પાણ્ડવં પુનરાગતમ્ ।
નિશ્વસંશ્ચિન્તયંશ્ચૈવમહન્યહનિ તપ્યતે ॥

કુમારાન્ક્રીડમાનાંસ્તાન્દૃષ્ટ્વા રાજાતિદુર્મદાન્ ।
ગુરું શિક્ષાર્થમન્વિષ્ય ગૌતમં તાન્ન્યવેદયત્ ॥

શરસ્તમ્બે સમુદ્ભૂતં વેદશાસ્ત્રાર્થપારગમ્ । રાજ્ઞા નિવેદિતાસ્તસ્મૈ તે ચ સર્વે ચ નિષ્ઠિતાઃ ।
અધિજગ્મુશ્ચ કુરવો ધનુર્વેદં કૃપાત્તુ તે ॥