મહાભારત · અધ્યાય 1.135

પાણ્ડોરુપરમં દૃષ્ટ્વા દેવકલ્પા મહર્ષયઃ ।
તતો મન્ત્રવિદઃ સર્વે મન્ત્રયાઞ્ચક્રિરે મિથઃ ॥
તાપસા ઊચુઃ ।

હિત્વા રાજ્યં ચ રાષ્ટ્રં ચ સ મહાત્મા મહાયશાઃ ।
અસ્મિંસ્થાને તપસ્તપ્ત્વા તાપસાઞ્શરણં ગતઃ ॥

સ જાતમાત્રાન્પુત્રાંશ્ચ દારાંશ્ચ ભવતામિહ ।
પ્રાદાયોપનિધિં રાજા પાણ્ડુઃ સ્વર્ગમિતો ગતઃ ॥

તસ્યેમાનાત્મજાન્દેહં ભાર્યાં ચ સુમહાત્મનઃ ।
સ્વરાષ્ટ્રં ગૃહ્ય ગચ્છામો ધર્મ એષ હિ નઃ સ્મૃતઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તે પરસ્પરમામન્ત્ર્ય દેવકલ્પા મહર્ષયઃ ।
પાણ્ડોઃ પુત્રાન્પુરસ્કૃત્ય નગરં નાગસાહ્વયમ્ ॥

ઉદારમનસઃ સિદ્ધા ગમને ચક્રિરે મનઃ ।
ભીષ્માય પણ્ડવાન્દાતું ધૃતરાષ્ટ્રાય ચૈવ હિ ॥

તસ્મિન્નેવ ક્ષણે સર્વે તાનાદાય પ્રતસ્થિરે ।
પાણ્ડોર્દારાંશ્ચ પુત્રાંશ્ચ શરીરે તે ચ તાપસાઃ ॥

સુખિની સા પુરા ભૂત્વા સતતં પુત્રવત્સલા ।
પ્રપન્ના દીર્ઘમધ્વાનં સન્ક્ષિપ્તં તદમન્યત ॥

સા ત્વદીર્ઘેણ કાલેન સમ્પ્રાપ્તા કુરુજાઙ્ગલમ્ ।
વર્ધમાનપુરદ્વારમાસસાદ યશસ્વિની ॥

દ્વારિણં તાપસા ઊચૂ રાજાનં ચ પ્રકાશય ।
તે તુ ગત્વા ક્ષણેનૈવ સભાયાં વિનિવેદિતાઃ ॥

તં ચારણસહસ્રાણાં મુનીનામાગમં તદા ।
શ્રુત્વા નાગપુરે નૄણાં વિસ્મયઃ સમપદ્યત ॥

મુહૂર્તોદિત આદિત્યે સર્વે બાલપુરસ્કૃતાઃ ।
સદારાસ્તાપસાન્દ્રષ્ટું નિર્યયુઃ પુરવાસિનઃ ॥

સ્ત્રીસઙ્ઘાઃ ક્ષત્રસઙ્ઘાશ્ચ યાનસઙ્ઘસમાસ્થિતાઃ ।
બ્રાહ્મણૈઃ સહ નિર્જગ્મુર્બ્રાહ્મણાનાં ચ યોષિતઃ ॥

તથા વિટ્શૂદ્રસઙ્ઘાનાં મહાન્યતિકરોઽભવત્ ।
ન કશ્ચિદકરોદીર્ષ્યામભવન્ધર્મબુદ્ધયઃ ॥

તથા ભીષ્મઃ શાન્તનવઃ સોમદત્તો.ઞથ બાહ્લિકઃ ।
પ્રજ્ઞાચક્ષુશ્ચ રાજર્ષિઃ ક્ષત્તા ચ વિદુરઃ સ્વયમ્ ॥

સા ચ સત્યવતી દેવી કૌસલ્યા ચ યશસ્વિની ।
રાજદારૈઃ પરિવૃતા ગાન્ધારી ચાપિ નિર્યયૌ ॥

ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય દાયાદા દુર્યોધનપુરોગમાઃ ।
ભૂષિતા ભૂષણૈશ્ચિત્રૈઃ શતસઙ્ખ્યા વિનિર્યયુઃ ॥

તાન્મહર્ષિગણાન્દૃષ્ટ્વા શિરોભિરભિવાદ્ય ચ ।
ઉપોપવિવિશુઃ સર્વે કૌરવ્યાઃ સપુરોહિતાઃ ॥

તથૈવ શિરસા ભૂમાવભિવાદ્ય પ્રણમ્ય ચ ।
ઉપોપવિવિશુઃ સર્વે પૌરજાનપદા અપિ ॥

તમકૂજમભિજ્ઞાય જનૌઘં સર્વશસ્તદા ।
પૂજયિત્વા યથાન્યાયં પાદ્યેનાર્ઘ્યેણ ચ પ્રભો ॥

ભીષ્મો રાજ્યં ચ રાષ્ટ્રં ચ મહર્ષિભ્યો ન્યવેદયત્ । તેષામથો વૃદ્ધતમઃ પ્રત્યુત્થાય જટાજિની ।
ઋષીણાં મતમાજ્ઞાય મહર્ષિરિદમબ્રવીત્ ॥

યઃ સ કૌરવ્યદાયાદઃ પાણ્ડુર્નામ નરાધિપઃ ।
કામભોગાન્પરિત્યજ્ય શતશૃઙ્ગમિતો ગતઃ ॥

રાજા ભોગાન્પરિત્યજ્ય તપસ્વી સમ્બભૂવ હ ।
સ યથોક્તં તપસ્તેપે પત્રમૂલફલાશનઃ ॥

પત્નીભ્યાં સહ ધર્માત્મા સઞ્ચિત્કાલમતન્દ્રિતઃ ।
તેન વૃત્તસમાચારૈસ્તપસા ચ તપસ્વિનઃ ॥

તોષિતાસ્તાપસાસ્તત્ર શતશૃઙ્ગનિવાસિનઃ ।
સ્વર્ગલોકં ગન્તુકામં તાપસાઃ સન્નિવાર્ય તમ્ ॥

ઉદ્યન્તં સહ પત્નીભ્યાં વિપ્રા વચનમબ્રુવન્ ।
અનપત્યસ્ય રાજેન્દ્ર પુણ્યા લોકા ન સન્તિ તે ॥

તસ્માદ્ધર્મં ચ વાયું ચ મહેન્દ્રં ચ તથાઽશ્વિનૌ ।
આરાધયસ્વ રાજેન્દ્ર પત્નીભ્યાં સહ દેવતાઃ ॥

પ્રીતાઃ પુત્રાન્પ્રદાસ્યન્તિ ઋણમુક્તો ભવિષ્યસિ ।
તપસા દિવ્યચક્ષુષ્ટ્વાત્પશ્યામસ્તે તથા સુતાન્ ॥

અસ્માકં વચનં શ્રુત્વા દેવાનારાધયત્તદા । બ્રહ્મચર્યવ્રતસ્થસ્ય તસ્ય દિવ્યેન હેતુના ॥

સાક્ષાદ્ધર્માદયં પુત્રસ્તત્ર જાતો યુધિષ્ઠિરઃ ।
તથૈનં બલિનાં શ્રેષ્ઠં તસ્ય રાજ્ઞો મહાત્મનઃ ॥

માતરિશ્વા દદૌ પુત્રં ભીમં નામ મહાબલમ્ ।
પુરન્દરાદયં જજ્ઞે કુન્ત્યાં સત્યપરાક્રમઃ ॥

અસ્મિઞ્જાતે મહેષ્વાસે પૃથામિન્દ્રસ્તદાઽબ્રવીત્ ।
મત્પ્રસાદાદયં જાતઃ કુન્તિ સત્યપરાક્રમઃ ॥

અજેયાનપિ જેતાઽરીન્દેવતાદીન્ન સંશયઃ । યસ્ય કીર્તિર્મહેષ્વાસાન્સર્વાનભિભવિષ્યતિ ॥

યુધિષ્ઠિરો રાજસૂયં ભ્રાતૃવીર્યાદવાપ્સ્યતિ ।
એષ જેતા મનુષ્યાંશ્ચ સર્વાન્ગન્ધર્વરાક્ષસાન્ ॥

એષ દુર્યોધનાદીનાં કૌરવાણાં ચ જેષ્યતિ ।
વીરસ્યૈતસ્ય વિક્રાન્તૈર્ધર્મપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ ॥

યક્ષ્યતે રાજસૂયાદ્યૈર્ધર્મ એવ પરઃ સદા । યૌ તુ માદ્રી મહેષ્વાસાવસૂત પુરુષોત્તમૌ ॥

અશ્વિભ્યાં પુરુષવ્યાઘ્રાવિમૌ તાવપિ તિષ્ઠતઃ । નકુલઃ સહદેવશ્ચ તાવપ્યમિતતેજસૌ ॥

ચરતા ધર્મનિત્યેન વનવાસં યશસ્વિના ।
એષ પૈતામહો વંશઃ પાણ્ડુના પુનરુદ્ધૃતઃ ॥

પુત્રાણાં જન્મ વૃદ્ધિં ચ વૈદિકાધ્યયનાનિ ચ ।
પશ્યન્તઃ સતતં પાણ્ડોઃ પરાં પ્રીતિમવાપ્સ્યથ ॥

વર્તમાનઃ સતાં વૃત્તે પુત્રલાભમવાપ ચ ।
પિતૃલોકં ગતઃ પાણ્ડુરિતઃ સપ્તદશેઽહનિ ॥

તં ચિતાગતમાજ્ઞાય વૈશ્વાનરમુખે હુતમ્ ।
પ્રવિષ્ટા પાવકં માદ્રી હિત્વા જીવિતમાત્મનઃ ॥

સા ગતા સહ તેનૈવ પતિલોકમનુવ્રતા । તસ્યાસ્તસ્ય ચ યત્કાર્યં ક્રિયતાં તદનન્તરમ્ ॥

પૃથાં ચ શરણં પ્રાપ્તાં પાણ્ડવાંશ્ચ યશસ્વિનઃ ।
યથાવદનુમન્યન્તાં ધર્મો હ્યેષ સનાતનઃ ॥

ઇમે તયોઃ શરીરે દ્વે પુત્રાશ્ચેમે તયોર્વરાઃ ।
ક્રિયાભિરનુગૃહ્યન્તાં સહ માત્રા પરન્તપાઃ ॥

પ્રેતકાર્યે નિવૃત્તે તુ પિતૃમેધં મહાયશાઃ ।
લભતાં સર્વધર્મજ્ઞઃ પાણ્ડુઃ કુરુકુલોદ્વહઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવમુક્ત્વા કુરૂન્સર્વાન્કુરૂણામેવ પશ્યતામ્ ।
ક્ષણેનાન્તર્હિતાઃ સર્વે તાપસા ગુહ્યકૈઃ સહ ॥

ગન્ધર્વનગરાકારં તથૈવાન્તર્હિતં પુનઃ ।
ઋષિસિદ્ધગણં દૃષ્ટ્વા વિસ્મયં તે પરં યયુઃ ॥