મહાભારત · અધ્યાય 1.115

તતઃ સત્યવતી કાલે વધૂં સ્નાતામૃતૌ તદા ।
સંવેશયન્તી શયને શનૈર્વચનમબ્રવીત્ ॥

કૌસલ્યે દેવરસ્તેઽસ્તિ સોઽદ્ય ત્વાઽનુપ્રવેક્ષ્યતિ ।
અપ્રમત્તા પ્રતીક્ષૈનં નિશીથે હ્યાગમિષ્યતિ ॥

શ્વશ્ર્વાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા શયાના શયને શુભે ।
સાઽચિન્તયત્તદા ભીષ્મમન્યાંશ્ચ કુરુપુઙ્ગવાન્ ॥

તતઃ સુપ્તજનપ્રાયેઽર્ધરાત્રે ભગવાનૃષિઃ ।
દીપ્યમાનેષુ દીપેષુ શરણં પ્રવિવેશ હ ॥

તતોઽમ્બિકાયાં પ્રથમં નિયુક્તઃ સત્યવાગૃષિઃ ।
જગામ તસ્યાઃ શયનં વિપુલે તપસિ સ્થિતઃ ॥

તં સમીક્ષ્ય તુ કૌસલ્યા દુષ્પ્રેક્ષમતથોચિતા ।
વિરૂપ ઇતિ વિત્રસ્તા સન્કુચ્યાસીન્નિમીલિતા ॥

વિરૂપો હિ જટી ચાપિ દુર્વર્ણઃ પરુષઃ કૃશઃ । સુગન્ધેતરગન્ધશ્ચ સર્વથા દુષ્પ્રધર્ષણઃ ॥

તસ્ય કૃષ્ણસ્ય કપિલાં જટાં દીપ્તે ચ લોચને ।
બબ્રૂણિ ચૈવ શ્મશ્રૂમિ દૃષ્ટ્વા દેવી ન્યમીલયત્ ॥

સમ્ભૂવ તયા સાર્ધં માતુઃ પ્રિયચિકીર્ષયા ।
ભયાત્કાશિસુતા તં તુ નાશક્નોદભિવીક્ષિતુમ્ ॥

તતો નિષ્ક્રાન્તમાગમ્ય માતા પુત્રમુવાચ હ ।
અપ્યસ્યાં ગુણવાન્પુત્ર રાજપુત્રો ભવિષ્યતિ ॥

નિશમ્ય તદ્વચો માતુર્વ્યાસઃ સત્યવતીસુતઃ । પ્રોવાચાતીન્દ્રિયજ્ઞાનો વિધિના સમ્પ્રચોદિતઃ ॥

નાગાયુતસમપ્રાણો વિદ્વાન્રાજર્ષિસત્તમઃ ।
મહાભાગો મહાવીર્યો મહાબુદ્ધિર્ભવિષ્યતિ ॥

તસ્ય ચાપિ શતં પુત્રા ભવિષ્યન્તિ મહાત્મનઃ ।
કિન્તુ માતુઃ સ વૈગુણ્યાદન્ધ એવ ભવિષ્યતિ ॥

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા માતા પુત્રમથાઽબ્રવીત્ ।
નાન્ધઃ કુરૂણાં નૃપતિરનુરૂપસ્તપોધન ॥

જ્ઞાતિવંશસ્ય ગોપ્તારં પિતૄણાં વંશવર્ધનમ્ ।
અપરસ્યામપિ પુનર્મમ શોકવિનાશનમ્ ॥

તસ્માદવરજં પુત્રં જનયાન્યં નરાધિપમ્ ।
ભ્રાતુર્ભાર્યાઽવરા ચેયં રૂપયૌવનશાલિની ॥

અસ્યામુત્પાદયાઽપત્યં મન્નિયોગાદ્ગુણાધિકમ્ । દ્વિતીયં કુરુવંશસ્ય રાજાનં દાતુમર્હસિ ॥

સ તથેતિ પ્રતિજ્ઞાય નિશ્ચક્રામ મહાયશાઃ ।
સાઽપિ કાલેન કૌસલ્યા સુષુવેઽન્ધં તમાત્મજમ્ ॥

પુનરેવ તુ સા દેવી પરિભાષ્ય સ્નુષાં તતઃ ।
ઋષિમાવાહયત્સત્યા યથાપૂર્વમરિન્દમ ॥

અમ્બાલિકાં સમાહૂય તસ્યાં સત્યવતી સુતમ્ ।
ભૂયો નિયોજયામાસ સન્તાનાય કુલસ્ય વૈ ॥

વિષણ્ણામ્બાલિકા સાધ્વી નિષણ્ણા શયનોત્તમે ।
કોન્વેષ્યતીતિ ધ્યાયન્તી નિયતાં સમ્પ્રતીક્ષતે ॥

તતસ્તેનૈવ વિધિના મહર્ષિસ્તામપદ્યત ।
અમ્બાલિકામથાઽભ્યાગાદૃષિં દૃષ્ટ્વા ચ સાઽપિ તમ્ ॥

વિવર્ણા પાણ્ડુસન્કાશા સમપદ્યત ભારત ।
તાં ભીતાં પાણ્ડુસન્કાશાં વિષણ્ણાં પ્રેક્ષ્ય ભારત ॥

વ્યાસઃ સત્યવતીપુત્ર ઇદં વચનમબ્રવીત્ ।
યસ્માત્પાણ્ડુત્વમાપન્ના વિરૂપં પ્રેક્ષ્ય મામિહ ॥

તસ્માદેષ સુતસ્તે વૈ પાણ્ડુરેવ ભવિષ્યતિ ।
નામ ચાસ્યૈતદેવેહ ભવિષ્યતિ શુભાનને ॥

ઇત્યુક્ત્વા સ નિરાક્રામદ્ભગવાનૃષિસત્તમઃ ।
તતો નિષ્ક્રાન્તમાલોક્ય સત્યા પુત્રમથાઽબ્રવીત્ ॥

કુમારો બ્રૂહિ મે પુત્ર અપ્યત્ર ભવિતા શુભઃ । શશંસ સ પુનર્માત્રે તસ્ય બાલસ્ય પાણ્ડુતામ્ ॥

ભવિષ્યતિ સુવિક્રાન્તઃ કુમારો દિક્ષુ વિશ્રુતઃ ।
પાણ્ડુત્વં વર્ણતસ્તસ્ય માતૃદોષાદ્ભવિષ્યતિ ॥

તસ્ય પુત્રા મહેષ્વાસા ભવિષ્યન્તીહ પઞ્ચ વૈ । ઇત્યુક્ત્વા માતરં તત્ર સોઽભિવાદ્ય જગામ હ ॥

તં માતા પુનરેવાન્યમેકં પુત્રમયાચત ।
તથેતિ ચ મહર્ષિસ્તાં માતરં પ્રત્યભાષત ॥

તતઃ કુમારં સા દેવી પ્રાપ્તકાલમજીજનત્ ।
પાણ્ડુલક્ષણસમ્પન્નં દીપ્યમાનમિવ શ્રિયા ॥

યસ્ય પુત્રા મહેષ્વાસા જજ્ઞિરે પઞ્ચ પાણ્ડવાઃ ।
તયોર્જન્મક્રિયાઃ સર્વા યથાવદનુપૂર્વશઃ ॥

કારયામાસ વૈ ભીષ્મો બ્રાહ્મણૈર્વેદપારગૈઃ ।
અન્ધં દૃષ્ટ્વાઽમ્બિકાપુત્રં જાતં સત્યવતી સુતમ્ ॥

કૌસલ્યાર્થે સમાહૂય પુત્રમન્યમયાચત ।
અન્ધોયમન્યમિચ્છામિ કૌસલ્યાતનયં શુભમ્ ॥

એવમુક્તો મહર્ષિસ્તાં માતરં પ્રત્યભાષત ।
નિયતા યદિ કૌસલ્યા ભવિષ્યતિ પુનઃશુભા ॥

ભવિષ્યતિ કુમારોઽસ્યા ધર્મશાસ્ત્રાર્થતત્વવિત્ । તાં સમાધાય વૈ ભૂયઃ સ્નુષાં સત્યવતી પુનઃ ॥

ઋતુકાલે તતો જ્યેષ્ઠાં વધૂં તસ્મૈ ન્યયોજયત્ ।
સા તુ રૂપં ચ ગન્ધં ચ મહર્ષેઃ પ્રવિચિન્ત્ય તં ॥

નાકરોદ્વચનં દેવ્યા ભયાત્સુરસુતોપમા ।
તતઃસ્વૈર્ભૂષણૈર્દાસીં ભૂષયિત્વાઽપ્સરોપમામ્ ॥

પ્રેષયામાસ કૃષ્ણાય તતઃ કાશિપતેઃ સુતા ।
સા તં ત્વૃષિમનુપ્રાપ્તં પ્રત્યુદ્ગમ્યાભિવાદ્ય ચ ॥

સંવિવેશાભ્યનુજ્ઞાતા સત્કૃત્યોપચચાર હ । વાગ્ભાવોપપ્રદાનેન ગાત્રસંસ્પર્શનેન ચ ॥

કામોપભોગેન રહસ્તસ્યાં તુષ્ટિમગાદૃષિઃ ।
તયા સહોષિતો રાજન્મહર્ષિઃ સંશિતવ્રતઃ ॥

ઉત્તિષ્ઠન્નબ્રવીદેનામભુજિષ્યા ભવિષ્યસિ । અયં ચ તે શુભે ગર્ભઃ શ્રેયાનુદરમાગતઃ ।
ધર્માત્મા ભવિતા લોકે સર્વબુદ્ધિમતાં વરઃ ॥

સ જજ્ઞે વિદુરો નામ કૃષ્ણદ્વૈપાયનાત્મજઃ ।
ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય વૈ ભ્રાતા પાણ્ડોશ્ચૈવ મહાત્મનઃ ॥

ધર્મો વિદુરરૂપેણ શાપાત્તસ્ય મહાત્મનઃ ।
માણ્ડવ્યસ્યાર્થતત્ત્વજ્ઞઃ કામક્રોધવિવર્જિતઃ ॥

કૃષ્ણદ્વૈપાયનોઽપ્યેતત્સત્યવત્યૈ ન્યવેદયત્ ।
પ્રલમ્ભમાત્મનશ્ચૈવ શૂદ્રાયાઃ પુત્રજન્મ ચ ॥

સ ધર્મસ્યાનૃણો ભૂત્વા પુનર્માત્રા સમેત્ય ચ ।
તસ્યૈ ગર્ભં સમાવેદ્ય તત્રૈવાન્તરધીયત ॥

એતે વિચિત્રવીર્યસ્ય ક્ષેત્રે દ્વૈપાયનાદપિ ।
જજ્ઞિરે દેવગર્ભાભાઃ કુરુવંશવિવર્ધનાઃ ॥