મહાભારત · અધ્યાય 1.107

સ રાજા શાન્તનુર્ધીમાન્દેવરાજર્ષિસત્કૃતઃ ।
ધર્માત્મા સર્વલોકેષુ સત્યવાગિતિ વિશ્રુતઃ ॥

શાન્તનોઃ કીર્તયિષ્યામિ સર્વાનેવ ગુણાનહમ્ । દમો દાનં ક્ષમા બુદ્ધિર્હ્રીર્ધૃતિસ્તેજ ઉત્તમમ્ ।
નિત્યાન્યાસન્મહાસત્વે શાન્તનૌ પુરુષર્ષભે ॥

એવં સ ગુણસમ્પન્નો ધર્માર્થકુશલો નૃપઃ ।
આસીદ્ભરતવંશસ્ય ગોપ્તા સર્વજનસ્ય ચ ॥

કમ્બુગ્રીવઃ પૃથુવ્યંસો મત્તવારણવિક્રમઃ ।
અન્વિતઃ પરિપૂર્ણાર્થૈઃ સર્વૈર્નૃપતિલક્ષણૈઃ ॥

તસ્ય કીર્તિમતો વૃત્તમવેક્ષ્ય સતતં નરાઃ ।
ધર્મ એવ પરઃ કામાદર્થાચ્ચેતિ વ્યવસ્થિતઃ ॥

એવમાસીન્મહાસત્વઃ શાન્તનુર્ભરતર્ષભ ।
ન ચાસ્ય સદૃશઃ કશ્ચિદ્ધર્મતઃ પાર્થિવોઽભવત્ ॥

વર્તમાનં હિ ધર્મેષુ સર્વધર્મભૃતાં વરમ્ ।
તં મહીપા મહીપાલં રાજરાજ્યેઽભ્યષેચયન્ ॥

વીતશોકભયાબાધાઃ સુખસ્વપ્નનિબોધનાઃ ।
પતિં ભારતગોપ્તારં સમપદ્યન્ત ભૂમિપાઃ ॥

તેન કીર્તિમતા શિષ્ટાઃ શક્રપ્રતિમતેજસા ।
યજ્ઞદાનક્રિયાશીલાઃ સમપદ્યન્ત ભૂમિપાઃ ॥

શાન્તનુપ્રમુખૈર્ગુપ્તે લોકે નૃપતિભિસ્તદા ।
નિયમાત્સર્વવર્ણાનાં ધર્મોત્તરમવર્તત ॥

બ્રહ્મ પર્યચરત્ક્ષત્રં વિશઃ ક્ષત્રમનુવ્રતાઃ ।
બ્રહ્મક્ષત્રાનુરક્તાશ્ચ શૂદ્રાઃ પર્યચરન્વિશઃ ॥

સ હાસ્તિનપુરે રમ્યે કુરૂણાં પુટભેદને ।
વસન્સાગરપર્યન્તામન્વશાસદ્વસુન્ધરામ્ ॥

સ દેવરાજસદૃશો ધર્મજ્ઞઃ સત્યવાગૃજુઃ ।
દાનધર્મતપોયોગાચ્છ્રિયા પરમયા યુતઃ ॥

અરાગદ્વેષસંયુક્તઃ સોમવત્પ્રિયદર્શનઃ ॥ તેજસા સૂર્યકલ્પોઽભૂદ્વાયુવેગસમો જવે ।
અન્તકપ્રતિમઃ કોપે ક્ષમયા પૃથિવીસમઃ ॥

વધઃ પશુવરાહાણાં તથૈવ મૃગપક્ષિણામ્ ।
શાન્તનૌ પૃથિવીપાલે નાવર્તત તથા નૃપ ॥

બ્રહ્મધર્મોત્તરે રાજ્યે શાન્તનુર્વિનયાત્મવાન્ ।
સમં શશાસ ભૂતાનિ કામરાગવિવર્જિતઃ ॥

ચકોરનેત્રસ્તામ્રાસ્યઃ સિંહર્ષભગતિર્યુવા । ગુણૈરનુપમૈર્યુક્તઃ સમસ્તૈરાભિગામિકૈઃ ।
ગમ્ભીરઃ સત્વસમ્પન્નઃ પૂર્ણચન્દ્રનિભાનનઃ ॥

દેવર્ષિપિતૃયજ્ઞાર્થમારભ્યન્ત તદા ક્રિયાઃ ।
ન ચાધર્મેણ કેષાઞ્ચિત્પ્રાણિનામભવદ્વધઃ ॥

અસુખાનામનાથાનાં તિર્યગ્યોનિષુ વર્તતામ્ ।
સ એવ રાજા સર્વેષાં ભૂતાનામભવત્પિતા ॥

તસ્મિન્કુરુપતિશ્રેષ્ઠે રાજરાજેશ્વરે સતિ ।
શ્રિતા વાગભવત્સત્યં દાનધર્માશ્રિતં મનઃ ॥

યજ્ઞાર્થં પશવઃ સૃષ્ટાઃ સન્તાનાર્થં ચ મૈથુનમ્ । સ સમાઃ ષોડશાષ્ટૌ ચ ચતસ્રોઽષ્ટૌ તથાઽપરાઃ ।
રતિમપ્રાપ્નુવન્સ્ત્રીષુ બભૂવ વનગોચરઃ ॥

તથારૂપસ્તથાચારસ્તથાવૃત્તસ્તથાશ્રુતઃ ।
ગાઙ્ગેયસ્તસ્ય પુત્રોઽભૂન્નામ્ના દેવવ્રતો વસુઃ ॥

સર્વાસ્ત્રેષુ સ નિષ્ણાતઃ પાર્થિવેષ્વિતરેષુ ચ ।
મહાબલો મહાસત્વો મહાવીર્યો મહારથઃ ॥

સ કદાચિન્મૃગં વિદ્ધ્વા ગઙ્ગામનુસરન્નદીમ્ ।
ભાગીરથીમલ્પજલાં શાન્તનુર્દૃષ્ટવાન્નૃપઃ ॥

તાં દૃષ્ટ્વા ચિન્તયામાસ શાન્તનુઃ પુરુષર્ષભઃ ।
સ્યન્દતે કિં ન્વિયં નાદ્ય સરિચ્છ્રેષ્ઠા યથા પુરા ॥

તતો નિમિત્તમન્વિચ્છન્દદર્શ સ મહામનાઃ ।
કુમારં રૂપસમ્પન્નં બૃહન્તં ચારુદર્શનમ્ ॥

દિવ્યમસ્ત્રં વિકુર્વાણં યથા દેવં પુરન્દરમ્ ।
કૃત્સ્નાં ગઙ્ગાં સમાવૃત્ય શરૈસ્તીક્ષ્ણૈરવસ્થિતમ્ ॥

તાં શરૈરાચિતાં દૃષ્ટ્વા નદીં ગઙ્ગાં તદન્તિકે ।
અભવદ્વિસ્મિતો રાજા દૃષ્ટ્વા કર્માતિમાનુષમ્ ॥

જાતમાત્રં પુરા દૃષ્ટં તં પુત્રં શાન્તનુસ્તદા ।
નોપલેભે સ્મૃતિં ધીમાનભિજ્ઞાતું તમાત્મજમ્ ॥

સ તુ તં પિતરં દૃષ્ટ્વા મોહયામાસ માયયા ।
સમ્મોહ્ય તુ તતઃ ક્ષિપ્રં તત્રૈવાન્તરધીયત ॥

તદદ્બુતં તતો દૃષ્ટ્વા તત્ર રાજા સ શાન્તનુઃ ।
સઙ્કમાનઃ સુતં ગઙ્ગામબ્રવીદ્દર્શયેતિ હ ॥

દર્શયામાસ તં ગઙ્ગા બિભ્રતી રૂપમુત્તમમ્ ।
ગૃહીત્વા દક્ષિણે પાણૌ તં કુમારમલઙ્કૃતમ્ ॥

અલઙ્કૃતામાભરણૈર્વિરજોમ્બરધારિણીમ્ ।
દૃષ્ટપૂર્વામપિ સ તાં નાભ્યજાનાત્સ શાન્તનુઃ ॥
ગઙ્ગોવાચ ।

યં પુત્રમષ્ટમં રાજંસ્ત્વં પુરા મય્યવિન્દથાઃ ।
સ ચાયં પુરુષવ્યાઘ્ર સર્વાસ્ત્રવિદનુત્તમઃ ॥

ગૃહાણેમં મહારાજ મયા સંવર્ધિતં સુતમ્ ।
આદાય પુરુષવ્યાઘ્ર નયસ્વૈનં ગૃહં વિભો ॥

વેદાનધિજગે સાઙ્ગાન્વસિષ્ઠાદેષ વીર્યવાન્ ।
કૃતાસ્ત્રઃ પરમેષ્વાસો દેવરાજસમો યુધિ ॥

સુરાણાં સમ્મતો નિત્યમસુરાણાં ચ ભારત ।
ઉશા વેદ યચ્છાસ્ત્રમયં તદ્વેદ સર્વશઃ ॥

તથૈવાઙ્ગિરસઃ પુત્રઃ સુરસુરનમસ્કૃતઃ ।
યદ્વેદ શાસ્ત્રં તચ્ચાપિ કૃત્સ્નમસ્મિન્પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥

તવ પુત્રે મહાબાહૌ સાઙ્ગોપાઙ્ગં મહાત્મનિ ।
ઋષિઃ પરૈરનાધૃષ્યો જામદગ્ન્યઃ પ્રતાપવાન્ ॥

યદસ્ત્રં વેદ રાભશ્ચ તદેતસ્મિન્પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
મહેષ્વાસમિમં રાજન્રાજધર્માર્થકોવિદમ્ ॥

મયા દત્તં નિજં પુત્રં વીરં વીર ગૃહં નય ।
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।
ઇત્યુક્ત્વા સા મહાભાગા તત્રૈવાન્તરધીયત ।
તયૈવં સમનુજ્ઞાતઃ પુત્રમાદાય શાન્તનુઃ ॥

ભ્રાજમાનં યથાઽદિત્યમાયયૌ સ્વપુરં પ્રતિ ।
પૌરવસ્તુ પુરીં ગત્વા પુરન્દરપુરોપમામ્ ॥

સર્વકામસમૃદ્ધાર્થં મેને સોત્માનમાત્મના ।
પૌરવેષુ તતઃ પુત્રં રાજ્યાર્થમભયપ્રદમ્ ॥

ગુણવન્તં મહાત્માનં યૌવરાજ્યેઽભ્યષેચયત્ ।
પૌરવાઞ્શાન્તનોઃ પુત્રઃ પિતરં ચ મહાયશાઃ ॥

રાષ્ટ્રં ચ રઞ્જયામાસ વૃત્તેન ભરતર્ષભ ।
સ તથા સહ પુત્રેણ રમમાણો મહીપતિઃ ॥

વર્તયામાસ વર્ષાણિ ચત્વાર્યમિતવિક્રમઃ ।
સ કદાચિદ્વનં યાતો યમુનામભિતો નદીમ્ ॥

મહીપતિરનિર્દેશ્યમાજિઘ્રદ્ગન્ધમુત્તમમ્ ।
તસ્ય પ્રભવમન્વિચ્છન્વિચચાર સમન્તતઃ ॥

સ દદર્શ તદા કન્યાં દાશાનાં દેવરૂપિણીમ્ ।
તામપૃચ્છત્સ દૃષ્ટ્વૈવ કન્યામસિતલોચનામ્ ॥

કસ્ય ત્વમસિ કા ચાસિ કિં ચ ભીરુ ચિકીર્ષસિ ।
સાઽબ્રવીદ્દાશકન્યાઽસ્મિ ધર્માર્થં વાહયે તરિમ્ ॥

પિતુર્નિયોગાદ્ભદ્રં તે દાશરાજ્ઞો મહાત્મનઃ ।
રૂપમાધુર્યગન્ધૈસ્તાં સંયુક્તાં દેવરૂપિણીમ્ ॥

સમીક્ષ્ય રાજા દાશેયીં કામયામાસ શાન્તનુઃ ।
સ ગત્વા પિતરં તસ્યા વરયામાસ તાં તદા ॥

પર્યપૃચ્છત્તતસ્તસ્યાઃ પિતરં સોત્મકારણાત્ ।
સ ચ તં પ્રત્યુવાચેદં દાશરાજો મહીપતિમ્ ॥

જાતમાત્રૈવ મે દેયા વરાય વરવર્ણિની ।
હૃદિ કામસ્તુ મે કશ્ચિત્તં નિબોધ જનેશ્વર ॥

યદીમાં ધર્મપત્નીં ત્વં મત્તઃ પ્રાર્થયસેઽનઘ ।
સત્યવાગસિ સત્યેન સમયં કુરુ મે તતઃ ॥

સમયેન પ્રદદ્યાં તે કન્યામહમિમાં નૃપ ।
ન હિ મે ત્વત્સમઃ કશ્ચિદ્વરો જાતુ ભવિષ્યતિ ॥
શાન્તનુરુવાચ ।

શ્રુત્વા તવ વરં દાશ વ્યવસ્યેયમહં તવ ।
દાતવ્યં ચેત્પ્રદાસ્યામિ ન ત્વદેયં કથઞ્ચન ॥
દાશ ઉવાચ ।

અસ્યાં જાયેત યઃ પુત્રઃ સ રાજા પૃથિવીપતે ।
ત્વદૂર્ધ્વમભિષેક્તવ્યો નાન્યઃ કશ્ચન પાર્થિવ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

નાકામયત તં દાતું વરં દાશાય શાન્તનુઃ ।
શરીરજેન તીવ્રેણ દહ્યમાનોઽપિ ભારત ॥

સ ચિન્તયન્નેવ તદા દાશકન્યાં મહીપતિઃ ।
પ્રત્યયાદ્ધાસ્તિનપુરં કામોપહતચેતનઃ ॥

તતઃ કદાચિચ્છોચન્તં શાન્તનું ધ્યાનમાસ્થિતમ્ ।
પુત્રો દેવવ્રતોઽભ્યેત્ય પિતરં વાક્યમબ્રવીત્ ॥

સર્વતો ભવતઃ ક્ષેમં વિધેયાઃ સર્વપાર્થિવાઃ ।
તત્કિમર્થમિહાભીક્ષ્ણં પરિશોચસિ દુઃખિતઃ ॥

ધ્યાયન્નિવ ચ માં રાજન્નાભિભાષસિ કિઞ્ચન ।
ન ચાશ્વેન વિનિર્યાસિ વિવર્ણો હરિણઃ કૃશઃ ॥

વ્યાધિમિચ્છામિ તે જ્ઞાતું પ્રતિકુર્યાં હિ તત્ર વૈ ।
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।
સ તં કામમવાચ્યં વૈ દાશકન્યાં પ્રતીદૃશમ્ ॥

વિવર્તું નાશકત્તસ્મૈ પિતા પુત્રસ્ય શાન્તનુઃ । એવમુક્તઃ સ પુત્રેણ શાન્તનુઃ પ્રત્યભાષત ॥

અસંશયં ધ્યાનપરો યથા વત્સ તથા શૃણુ ।
અપત્યં નસ્ત્વમેવૈકઃ કુલે મહતિ ભારત ॥

શસ્ત્રનિત્યશ્ચ સતતં પૌરુષે પર્યવસ્થિતઃ ।
અનિત્યતાં ચ લોકાનામનુશોચામિ પુત્રક ॥

કથઞ્ચિત્તવ ગાઙ્ગેય વિપત્તૌ નાસ્તિ નઃ કુલમ્ ।
અસંશયં ત્વમેવૈકઃ શતાદપિ વરઃ સુતઃ ॥

ન ચાપ્યહં વૃથા ભૂયો દારાન્કર્તુમિહોત્સહે ।
સન્તાનસ્યાવિનાશાય કામયે ભદ્રમસ્તુ તે ॥

અનપત્યતૈકપુત્રત્વમિત્યાહુર્ધર્મવાદિનઃ । ચક્ષુરેકં ચ પુત્રશ્ચ અસ્તિ નાસ્તિ ચ ભારત ।
ચક્ષુર્નાશે તનોર્નાશઃ પુત્રનાશે કુલક્ષયઃ ॥

અગ્નિહોત્રં ત્રયી વિદ્યા યજ્ઞાશ્ચ સહદક્ષિણાઃ ।
સર્વાણ્યેતાન્યપત્યસ્ય કલાં નાર્હન્તિ ષોડશીમ્ ॥

એવમેતન્મનુષ્યેષુ તચ્ચ સર્વં પ્રજાસ્વિતિ ।
યદપત્યં મહાપ્રાજ્ઞ તત્ર મે નાસ્તિ સંશયઃ ॥

અપત્યેનાનૃણો લોકે પિતૄણાં નાસ્તિ સંશયઃ । એષા ત્રયી પુરાણાનાં દેવતાનાં ચ શાશ્વતી ॥

અપત્યં કર્મ વિદ્યા ચ ત્રીણિ જ્યોતીંષિ ભારત ॥

ત્વં ચ શૂરઃ સદાઽમર્ષી શસ્ત્રનિત્યશ્ચ ભારત ।
નાન્યત્ર યુદ્ધાત્તસ્માત્તે નિધનં વિદ્યતે ક્વચિત્ ॥

સોઽસ્મિ સંશયમાપન્નસ્ત્વયિ શાન્તે કથં ભવેત્ ।
ઇતિ તે કારણં તાત દુઃખસ્યોક્તમશેષતઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તતસ્તત્કારણં રાજ્ઞો જ્ઞાત્વા સર્વમશેષતઃ ।
દેવવ્રતો મહાબુદ્ધિઃ પ્રજ્ઞયા ચાન્વચિન્તયત્ ॥

અપત્યફલસંયુક્તમેતચ્છ્રુત્વા પિતુર્વચઃ ।
સૂતં ભૂયોઽપિ સન્તપ્ત આહ્વયામાસ વૈ પિતુઃ ॥

સૂતસ્તુ કુરુમુખ્યસ્ય ઉપયાતસ્તદાજ્ઞયા ।
તમુવાચ મહાપ્રાજ્ઞો ભીષ્મો વૈ સારથિં પિતુઃ ॥

ત્વં સારથે પિતુર્મહ્યં સખાસિ રથધૂર્ગતઃ ।
અપિ જાનાસિ યદિ વૈ કસ્યાં ભાવો નૃપસ્ય તુ ॥

તદાચક્ષ્વ ભવાન્પૃષ્ટઃ કરિષ્યે ન તદન્યથા ।
સૂત ઉવાચ ।
દાશકન્યા કુરુશ્રેષ્ઠ તત્ર ભાવઃ પિતુર્ગતઃ ॥

વૃતઃ સ નરદેવેન તદા વચનમબ્રવીત્ ।
યોઽસ્યાં પુમાન્ભવેજ્જાતઃ સ રાજા ત્વદનન્તરમ્ ॥

નાકામયત તં દાતું પિતા તવ વરં તદા ।
સ ચાપિ નિશ્ચયસ્તસ્ય ન ચ દદ્યાં તતોઽન્યથા ॥

એતત્તે કથિતં વીર કુરુષ્વ યદનન્તરમ્ ।
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।
તતઃ સ પિતુરાજ્ઞાય મતં સમ્યગવેક્ષ્ય ચ ।
જ્ઞાત્વા ચ માનસં પુત્રઃ પ્રયયૌ યમુનાં પ્રતિ ॥

ક્ષત્રિયૈઃ સહ ધર્માત્મા પુરાણૈર્ધર્મચારિભિઃ ।
ઉચ્ચૈશ્શ્રવસમાગમ્ય કન્યાં વવ્રે પિતુઃ સ્વયમ્ ॥

તં દાશઃ પ્રતિજગ્રાહ વિધિવત્પ્રતિપૂજ્ય ચ ।
અબ્રવીચ્ચૈનમાસીનં રાજસંસદિ ભારત ॥

રાજ્યશુલ્કા પ્રદાતવ્યા કન્યેયં યાચતાં વર । અપત્યં યદ્ભવેદસ્યાઃ સ રાજાઽસ્તુ પિતુઃ પરમ્ ॥

ત્વમેવાત્ર મહાબાહો શાન્તનોર્વંશવર્ધનઃ ।
પુત્રઃ શસ્ત્રભૃતાં શ્રેષ્ઠઃ કિં નુ વક્ષ્યામિ તે વચઃ ॥

કુમારિકાયાઃ શુલ્કાર્થં કિઞ્ચિદ્વક્ષ્યામિ ભારત । કોહિ સમ્બન્ધખં શ્લાઘ્યમીપ્સિતં યૌનમીદૃશમ્ ।
અતિક્રામન્ન તપ્યેત સાક્ષાદપિ શતક્રતુઃ ॥

અપત્યં ચૈતદાર્યસ્ય યો યુષ્માકં સમો ગુણૈઃ ।
યસ્ય શુક્રાત્સત્યવતી સમ્ભૂતા વરવર્ણિની ॥

તેન મે બહુશસ્તાત પિતા તે પરિકીર્તિતઃ ।
અર્હઃ સત્યવતીં વોઢું ધર્મજ્ઞઃ સ નરાધિપઃ ॥

ઇયં સત્યવતી દેવી પિતરં તેઽબ્રવીત્તથા ।
અર્થિતશ્ચાપિરાજર્ષિઃ પ્રત્યાખ્યાતઃ પુરા મયા ॥

કન્યાપિતૃત્વાત્કિઞ્ચિત્તુ વક્ષ્યામિ ત્વાં નરાધિપ ।
બલવત્સપત્નતામત્ર દોષં પશ્યામિ કેવલમ્ ॥

ભૂયાંસં ત્વયિ પશ્યામિ તદ્દોષમપરાજિત । યસ્ય હિ ત્વં સપત્નઃ સ્યા ગન્ધર્વસ્યાસુરસ્ય વા ॥

ન સ જાતુ ચિરં જીવેત્ત્વયિ ક્રુદ્ધે પરન્તપ ।
એતાવાનત્ર દોષો હિ નાન્યઃ કશ્ચન પાર્થિવ ॥

એતજ્જાનીહિ ભદ્રં તે દાનાદાને પરન્તપ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવમુક્તસ્તુ ગાઙ્ગેયસ્તદ્યુક્તં પ્રત્યભાષત ।
શૃણ્વતાં ભૂમિપાલાનાં પિતુરર્થાય ભારત ॥

ઇદં વચનમાધત્સ્વ નાસ્તિ વક્તાસ્ય મત્સમઃ ।
અન્યો જાતો ન જનિતા ન ચ કશ્ચન સમ્પ્રતિ ॥

એવમેતત્કરિષ્યામિ યથા ત્વમનુભાષસે ।
યોઽસ્યાં જનિષ્યતે પુત્રઃ સ નો રાજા ભવિષ્યતિ ॥

ઇત્યુક્તઃ પુનરેવ સ્મ તં દાશઃ પ્રત્યભાષત ।
ચિકીર્ષુર્દુષ્કરં કર્મ રાજ્યાર્થે ભરતર્ષભ ॥

ત્વમેવ નાથઃ સમ્પ્રાપ્તઃ શાન્તનોરમિતદ્યુતે ।
કન્યાયાશ્ચૈવ ધર્માત્મન્પ્રભુર્દાનાય ચેશ્વરઃ ॥

ઇદં તુ વચનં સૌમ્ય કાર્યં ચૈવ નિબોધ મે ।
કૌમારિકાણાં શીલેન વક્ષ્યામ્યહમરિન્દમ ॥

યત્ત્વયા સત્યવત્યર્થે સત્યધર્મપરાયણ ।
રાજમધ્યે પ્રતિજ્ઞાતમનુરૂપં તવૈવ તત્ ॥

નાન્યથા તન્મહાબાહો સંશયોઽત્ર ન કશ્ચન ।
તવાપત્યં ભવેદ્યત્તુ તત્ર નઃ સંશયો મહાન્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તસ્યૈતન્મતમાજ્ઞાય સત્યધર્મપરાયણઃ ।
પ્રત્યજાનાત્તદા રાજન્પિતુઃ પ્રિયચિકીર્ષયા ॥
ગાઙ્ગેય ઉવાચ ।

ઉચ્ચૈશ્શ્રવઃ સમાધત્સ્વ પ્રતિજ્ઞાં જનસંસદિ ।
ઋષયો વાથ વા દેવા ભૂતાન્યન્તર્હિતાનિ ચ ॥

યાનિ યાનીહ શૃણ્વન્તુ નાસ્તિ વક્તાસ્ય મત્સમઃ । દાશરાજ નિબોધેદં વચનં મે નૃપોત્તમ ॥

શૃણ્વતાં ભૂમિપાલાનાં યદ્બ્રવીમિ પિતુઃ કૃતે ।
રાજ્યં તાવત્પૂર્વમેવ મયા ત્યક્તં નરાધિપાઃ ॥

અપત્યહેતોરપિ ચ કરિષ્યેઽદ્ય વિનિશ્ચયમ્ ।
અદ્યપ્રભૃતિ મે દાશ બ્રહ્મચર્યં ભવિષ્યતિ ॥

અપુત્રસ્યાપિ મે લોકા ભવિષ્યન્ત્યક્ષયા દિવિ ।
ન હિ જન્મપ્રભૃત્યુક્તં મયા કિઞ્ચિદિહાનૃતમ્ ॥

યાવત્પ્રાણા ધ્રિયન્તે વૈ મમ દેહં સમાશ્રિતાઃ ।
તાવન્ન જનયિષ્યામિ પિત્રે કન્યાં પ્રયચ્છ મે ॥

પરિત્યજામ્યહં રાજ્યં મૈથુનં ચાપિ સર્વશઃ । ઊર્ધ્વરેતા ભવિષ્યામિ દાશ સત્યં બ્રવીમિ તે ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા સમ્પ્રહૃષ્ટતનૂરુહઃ ।
દદાનીત્યેવ તં દાશો ધર્માત્મા પ્રત્યભાષત ॥

તતોન્તરિક્ષેઽપ્સરસો દેવાઃ સર્ષિગણાસ્તદા । તદ્દૃષ્ટા દુષ્કરં કર્મ પ્રશશંસુશ્ચ પાર્થિવાઃ ॥

અભ્યવર્ષન્ત કુસુમૈર્ભીષ્મોઽયમિતિ ચાબ્રુવન્ ।
તતઃ સ પિતુરર્થાય તામુવાચ યશસ્વિનીમ્ ॥

અધિરોહ રથં માતર્ગચ્છાવઃ સ્વગૃહાનિતિ ।
એવમુક્ત્વા તુ ભીષ્મસ્તાં રથમારોપ્ય ભામિનીં ॥

આગમ્ય હાસ્તિનપુરં શાન્તનોઃ સન્ન્યવેદયત્ ।
તસ્ય તદ્દુષ્કરં કર્મ પ્રશશંસુર્નારાધિપાઃ ॥

સમેતાશ્ચ પૃથક્ચૈવ ભીષ્મોયમિતિ ચાબ્રુવન્ ।
તચ્છ્રુત્વા દુષ્કરં કર્મ કૃતં ભીષ્મેણ શાન્તનુઃ ॥

બભૂવ દુઃખિતો રાજા ચિરરાત્રાય ભારત । સ તેન કર્મણા સૂનોઃ પ્રીતસ્તસ્મૈ વરં દદૌ ॥

સ્વચ્છન્દમરણં તુષ્ટો દદૌ તસ્મૈ મહાત્મને ।
ન તે મૃત્યુઃ પ્રભવિતા યાવજ્જીવિતુમિચ્છસિ ॥

ત્વત્તો હ્યનુજ્ઞાં સમ્પ્રાપ્ય મૃત્યુઃ પ્રભવિતાઽનઘ ॥