મહાભારત · અધ્યાય 1.106

આપવો નામ કોન્વેષ વસૂનાં કિં ચ દુષ્કૃતમ્ । શશાપ યસ્માત્કલ્યાણિ સ વસૂંશ્ચારુદર્શને ।
યસ્યાભિશાપાત્તે સર્વે માનુષીં યોનિમાગતાઃ ॥

અનેન ચ કુમારેણ ત્વયા દત્તેન કિં કૃતમ્ ।
યસ્ય ચૈવ કૃતેનાયં માનુષેષુ નિવત્સ્યતિ ॥

ઈશા વૈ સર્વલોકસ્ય વસવસ્તે ચ વૈ કથમ્ ।
માનુષેષૂદપદ્યન્ત તન્મમાચક્ષ્વ જાહ્નવિ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવમુક્તા તદા ગઙ્ગા રાજાનમિદમબ્રવીત્ ।
ભર્તારં જાહ્નવી દેવી શાન્તનું પુરુષર્ષભ ॥
ગઙ્ગોવાચ ।

યં લેભે વરુણઃ પુત્રં પુરા ભરતસત્તમ ।
વસિષ્ઠનામા સ મુનિઃ ખ્યાત આપવ ઇત્યુત ॥

તસ્યાશ્રમપદં પુણ્યં મૃગપક્ષિસમન્વિતમ્ ।
મેરોઃ પાર્શ્વે નગેન્દ્રસ્ય સર્વર્તુકુસુમાવૃતમ્ ॥

સ વારુણિસ્તપસ્તેપે તસ્મિન્ભરતસત્તમ ।
વને પુણ્યકૃતાં શ્રેષ્ઠઃ સ્વાદુમૂલફલોદકે ॥

દક્ષસ્ય દુહિતા યા તુ સુરભીત્યભિશબ્દિતા ।
ગાં પ્રજાતા તુ સા દેવી કશ્યપાદ્ભરતર્ષભ ॥

અનુગ્રહાર્થં જગતઃ સર્વકામદુહાં વરામ્ ।
તાં લેભે ગાં તુ ધર્માત્મા હોમધેનું સ વારુણિઃ ॥

સા તસ્મિંસ્તાપસારણ્યે વસન્તી મુનિસેવિતે ।
ચચાર પુણ્યે રમ્યે ચ ગૌરપેતભયા તદા ॥

અથ તદ્વનમાજગ્મુઃ કદાચિદ્ભરતર્ષભ ।
પૃથ્વાદ્યા વસવઃ સર્વે દેવા દેવર્ષિસેવિતમ્ ॥

તે સદારા વનં તચ્ચ વ્યચરન્ત સમન્તતઃ ।
રેમિરે રમણીયેષુ પર્વતેષુ વનેષુ ચ ॥

તત્રૈકસ્યાથ ભાર્યા તુ વસોર્વાસવવિક્રમ ।
સઞ્ચરન્તી વને તસ્મિન્ગાં દદર્શ સુમધ્યમા ॥

નન્દિનીં નામ રાજેન્દ્ર સર્વકામધુગુત્તમામ્ ।
સા વિસ્મયસમાવિષ્ટા શીલદ્રવિણસમ્પદા ॥

દ્યવે વૈ દર્શયામાસ તાં ગાં ગોવૃષભેક્ષણ ।
આપીનાં ચ સુદોગ્ધ્રીં ચ સુવાલધિખુરાં શુભાં ॥

ઉપપન્નાં ગુણૈઃ સર્વૈઃ શીલેનાનુત્તમેન ચ ।
એવન્ગુણસમાયુક્તાં વસવે વસુનન્દિની ॥

દર્શયામાસ રાજેન્દ્ર પુરા પૌરવનન્દન ।
દ્યૌસ્તદા તાં તુ દૃષ્ટ્વૈવ ગાં ગજેન્દ્રેન્દ્રવિક્રમ ॥

ઉવાચ રાજંસ્તાં દેવીં તસ્યા રૂપગુણાન્વદન્ ।
એષા ગૌરુત્તમા દેવી વારુણેરસિતેક્ષણા ॥

ઋષેસ્તસ્ય વરારોહે યસ્યેદં વનમુત્તમમ્ ।
અસ્યાઃ ક્ષીરં પિબેન્મર્ત્યઃ સ્વાદુ યો વૈ સુમધ્યમે ॥

દશવર્ષસહસ્રાણિ સ જીવેત્સ્થિરયૌવનઃ ।
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।
એતચ્છ્રુત્વા તુ સા દેવી નૃપોત્તમ સુમધ્યમા ॥

તમુવાચાનવદ્યાઙ્ગી ભર્તારં દીપ્તતેજસમ્ ।
અસ્તિ મે માનુષે લોકે નરદેવાત્મજા સખી ॥

નામ્નાજિતવતી નામ રૂપયૌવનશાલિની ।
ઉશીનરસ્ય રાજર્ષેઃ સત્યસન્ધસ્ય ધીમતઃ ॥

દુહિતા પ્રથિતા લોકે માનુષે રૂપસમ્પદા ।
તસ્યા હેતોર્મહાભાગ સવત્સાં ગાં મમેપ્સિતામ્ ॥

આનયસ્વામરશ્રેષ્ઠ ત્વરિતં પુણ્યવર્ધન ।
યાવદસ્યાઃ પયઃ પીત્વા સા સખી મમ માનદ ॥

માનુષેષુ ભવત્વેકા જરારોગવિવર્જિતા ।
એતન્મમ મહાભાગ કર્તુમર્હસ્યનિન્દિત ॥

પ્રિયાત્પ્રિયતરં હ્યસ્માન્નાસ્તિ મેઽન્યત્કથઞ્ચન ।
એતચ્છ્રુત્વા વચસ્તસ્યા દેવ્યાઃ પ્રિયચિકીર્ષયા ॥

પૃથ્વાદ્યૈર્ભ્રાતૃભિઃ સાર્ધં દ્યૌસ્તદા તાં જહાર ગામ્ ।
તયા કમલપત્રાક્ષ્યા નિયુક્તો દ્યૌસ્તદા નૃપ ॥

ઋષેસ્તસ્ય તપસ્વીવ્રં ન શશાક નિરીક્ષિતુમ્ ।
હૃતા ગૌઃ સા તદા તેન પ્રપાતસ્તુ ન તર્કિતઃ ॥

અથાશ્રમપદં પ્રાપ્તઃ ફલાન્યાદાય વારુણિઃ ।
ન ચાપશ્યત્સ ગાં તત્ર સવત્સાં કાનનોત્તમે ॥

તતઃ સ મૃગયામાસ વને તસ્મિંસ્તપોધનઃ ।
નાધ્યાગમચ્ચ મૃગયંસ્તાં ગાં મુનિરુદારધીઃ ॥

જ્ઞાત્વા તથાઽપનીતાં તાં વસુભિર્દિવ્યદર્શનઃ ।
યયૌ ક્રોધવશં સદ્યઃ શશાપ ચ વસૂંસ્તદા ॥

યસ્માન્મે વસવો જહ્રુર્ગાં વૈ દોગ્ધ્રીં સુવાલધિમ્ ।
તસ્માત્સર્વે જનિષ્યન્તિ માનુષેષુ ન સંશયઃ ॥

એવં શશાપ ભગવાન્વસૂંસ્તાન્ભરતર્ષભ ।
વશં ક્રોધસ્ય સમ્પ્રાપ્ત આપવો મુનિસત્તમઃ ॥

શપ્ત્વા ચ તાન્મહાભાગસ્તપસ્યેવ મનો દધે ।
એવં સ શપ્તવાન્રાજન્વસૂનષ્ટૌ તપોધનઃ ॥

મહાપ્રભાવો બ્રહ્મર્ષિર્દેવાન્ક્રોધસમન્વિતઃ ।
એવં શપ્તાસ્તતસ્તેન મુનિના યામુનેન વૈ ॥

અષ્ટૌ સમસ્તા વંસવો દિવો દોષેણ સત્તમ । અથાશ્રમપદં પ્રાપ્તાસ્તે વૈ ભૂયો મહાત્મનઃ ॥

શપ્તાઃ સ્મ ઇતિ જાનન્ત ઋષિં તમુપચક્રમુઃ ।
પ્રસાદયન્તસ્તમૃષિં વસવઃ પાર્થિવર્ષભ ॥

લેભિરે ન ચ તસ્માત્તે પ્રસાદમૃષિસત્તમાત્ ।
આપવાત્પુરુષવ્યાઘ્ર સર્વધર્મવિશારદાત્ ॥

ઉવાચ ચ સ ધર્માત્મા શપ્તા યૂયં ધરાદયઃ ।
અનુસંવત્સરાત્સર્વે શાપમોક્ષમવાપ્સ્યથ ॥

અયં તુ યત્કૃતે યૂયં મયા શપ્તાઃ સ વત્સ્યતિ ।
દ્યૌસ્તદા માનુષે લોકે દીર્ઘકાલં સ્વકર્મણઃ ॥

નાનૃતં તચ્ચિકીર્ષામિ ક્રુદ્ધો યુષ્માન્યદબ્રુવમ્ ।
ન પ્રજાસ્યતિ ચાપ્યેષ માનુષેષુ મહામનાઃ ॥

ભવિષ્યતિ ચ ધર્માત્મા સર્વશાસ્ત્રવિશારદઃ ।
પિતુઃ પ્રિયહિતે યુક્તઃ સ્ત્રીભોગાન્વર્જયિષ્યતિ ॥

એવમુક્ત્વા વસૂન્સર્વાન્સજગામ મહાનૃષિઃ ।
તતો મામુપજગ્મુસ્તે સમેતા વસવસ્તદા ॥

અયાચન્ત ચ માં રાજન્વરં તચ્ચ મયા કૃતમ્ ।
જાતાઞ્જાતાન્પ્રક્ષિપાસ્માન્સ્વયં ગઙ્ગે ત્વમમ્ભસિ ॥

એવં તેષામહં સમ્યક્ શપ્તાનાં રાજસત્તમ ।
મોક્ષાર્થં માનુષાલ્લોકાદ્યથાવત્કૃતવત્યહમ્ ॥

અયં શાપાદૃષેસ્તસ્ય એક એવ નૃપોત્તમ ।
દ્યૌ રાજન્માનુષે લોકે ચિરં વત્સ્યતિ ભારત ॥

અયં કુમારઃ પુત્રસ્તે વિવૃદ્ધઃ પુનરેષ્યતિ ।
અહં ચ તે ભવિષ્યામિ આહ્વાનોપગતા નૃપ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એતદાખ્યાય સા દેવી તત્રૈવાન્તરધીયત ।
આદાય ચ કુમારં તં જગામાથ યથેપ્સિતમ્ ॥

સ તુ દેવવ્રતો નામ ગાઙ્ગેય ઇતિ ચાભવત્ ।
દ્યુનામા શાન્તનોઃ પુત્રઃ શાન્તનોરધિકો ગુણૈઃ ॥

શાન્તનુશ્ચાપિ શોકાર્તો જગામ સ્વપુરં તતઃ ।
તસ્યાહં કીર્તયિષ્યામિ શાન્તનોરધિકાન્ગુણાન્ ॥

મહાભાગ્યં ચ નૃપતેર્ભારતસ્ય મહાત્મનઃ ।
યસ્યેતિહાસો દ્યુતિમાન્મહાભારતમુચ્યતે ॥