મધ્યાન્તવિભાગકારિકા · અધ્યાય 4

નિમિત્તાત્ પ્રશમાત્ સાર્થાત્ પશ્ચિમં સમુદાહૃતમ્ ॥
॥ ઇતિ તત્ત્વપરિચ્છેદસ્તૃતીયઃ ॥
પ્રતિપક્ષભાવનાવસ્થાફલપરિચ્છેદશ્ચતુર્થઃ
દૌષ્ઠુલ્યાત્ તર્ષહેતુત્વાદ્ વસ્તુત્વાદવિમોહતઃ ।
ચતુસ્સત્યાવતારાય સ્મૃત્યુપસ્થાનભાવના

પરિજ્ઞાતે વિપક્ષે ચ પ્રતિપક્ષે ચ સર્વથા ।
તદપાયાય વીર્યં હિ ચતુર્ધા સમ્પ્રવર્તતે

કર્મણ્યતા સ્થિતેસ્તત્ર સર્વાર્થાનાં સમૃદ્ધયે ।
પઞ્ચદોષપ્રહાણાષ્ટસંસ્કારાસેવનાન્વયા

કૌસીદ્યમવવાદસ્ય સમ્મોષો લય ઉદ્ધવઃ ।
અસંસ્કારો ઽથ સંસ્કારઃ પઞ્ચ દોષા ઇમે મતાઃ

આશ્રયો ઽથાશ્રિતસ્તસ્ય નિમિત્તં ફલમેવ ચ ।
આલમ્બને ઽસમ્મોષો લયૌદ્ધત્યાનુબુદ્ધ્યના

તદપાયાભિસંસ્કારઃ શાન્તૌ પ્રશઠવાહિતા ।
રોપિતે મોક્ષભાગીયે ચ્છન્દયોગાધિપત્યતઃ

આલમ્બને ઽસમ્મોષાવિસારવિચયસ્ય ચ ।
વિપક્ષસ્ય હિ સંલેખાત્ પૂર્વસ્ય ફલમુત્તરમ્

દ્વૌ દ્વૌ નિર્વેધભાગીયાવિન્દ્રિયાણિ બલાનિ ચ ।
આશ્રયાઙ્ગં સ્વભાવાઙ્ગં નિર્યાણાઙ્ગં તૃતીયકમ્

ચતુર્થમનુશંસાઙ્ગં નિઃક્લેશાઙ્ગં ત્રિધા મતમ્ ।
નિદાનેનાશ્રયેણેહ સ્વભાવેન ચ દેશિતમ્

પરિચ્છેદો ઽથ સમ્પ્રાપ્તિઃ પરસમ્ભાવના ત્રિધા ।
વિપક્ષપ્રતિપક્ષશ્ચ માર્ગસ્યાઙ્ગં તદષ્ટધા

દૃષ્ટૌ શીલે ઽથ સંલેખે પરવિજ્ઞપ્તિરિષ્યતે ।
ક્લેશોપક્લેશવૈભુત્વવિપક્ષપ્રતિપક્ષતા

અનુકૂલા વિપર્યસ્તા સાનુબન્ધા વિપર્યયા ।
અવિપર્યસ્તવિપર્યાસાનનુબન્ધ ચ ભાવના

આલમ્બનમનસ્કારપ્રાપ્તિતસ્તદ્ વિશિષ્ટતા ।
હેત્વવસ્થાવતારાખ્યા પ્રયોગફલસંજ્ઞિતા

કાર્યાકાર્યવિશિષ્ટા ચ ઉત્તરાનુત્તરા ચ સા ।
અધિમુક્તૌ પ્રવેશે ચ નિર્યાણે વ્યાકૃતાવપિ

કથિકત્વે ઽભિષેકે ચ સમ્પ્રાપ્તાવનુશંસને ।
કૃત્યાનુષ્ઠાન ઉદ્દિષ્ટા ધર્માધાતૌ ત્રિધા પુનઃ

અશુદ્ધાશુદ્ધશુદ્ધા ચ વિશુદ્ધા ચ યથાર્થતઃ ।
પુદ્ગલાનાં વ્યવસ્થાનં યથાયોગમતો મતમ્

ભાજનત્વં વિપાકાખ્યં બલન્તસ્યાધિપત્યતઃ ।
રુચિર્વૃદ્ધિર્વિશુદ્ધિશ્ચ ફલમેતદ્ યથાક્રમમ્

ઉત્તરોત્તરમાદ્યઞ્ચ તદભ્યાસત્ સમાપ્તિતઃ ।
આનુકૂલ્યાદ્ વિપક્ષાચ્ચ વિસંયોગાદ્ વિશેષતઃ