લિઙ્ગપુરાણ · અધ્યાય 1.64

કથં હિ રક્ષસા શક્તિર્ ભક્ષિતઃ સો ઽનુજૈઃ સહ
વાસિષ્ઠો વદતાં શ્રેષ્ઠ સૂત વક્તુમિહાર્હસિ ॥

રાક્ષસો રુધિરો નામ વસિષ્ઠસ્ય સુતં પુરા
શક્તિં સ ભક્ષયામાસ શક્તેઃ શાપાત્સહાનુજૈઃ ॥

વસિષ્ઠયાજ્યં વિપ્રેન્દ્રાસ્ તદાદિશ્યૈવ ભૂપતિમ્
કલ્માષપાદં રુધિરો વિશ્વામિત્રેણ ચોદિતઃ ॥

ભક્ષિતઃ સ ઇતિ શ્રુત્વા વસિષ્ઠસ્તેન રક્ષસા
શક્તિઃ શક્તિમતાં શ્રેષ્ઠો ભ્રાતૃભિઃ સહ ધર્મવિત્ ॥

હા પુત્ર પુત્ર પુત્રેતિ ક્રન્દમાનો મુહુર્મુહુઃ
અરુન્ધત્યા સહ મુનિઃ પપાત ભુવિ દુઃખિતઃ ॥

નષ્ટં કુલમિતિ શ્રુત્વા મર્તું ચક્રે મતિં તદા
સ્મરન્પુત્રશતં ચૈવ શક્તિજ્યેષ્ઠં ચ શક્તિમાન્ ॥

ન તં વિનાહં જીવિષ્યે ઇતિ નિશ્ચિત્ય દુઃખિતઃ ॥

આરુહ્ય મૂર્ધાનમ્ અજાત્મજો ઽસૌ તયાત્મવાન્ સર્વવિદ્ આત્મવિચ્ચ
ધરાધરસ્યૈવ તદા ધરાયાં પપાત પત્ન્યા સહ સાશ્રુદૃષ્ટિઃ ॥

ધરાધરાત્તં પતિતં ધરા તદા દધાર તત્રાપિ વિચિત્રકણ્ઠી
કરાંબુજાભ્યાં કરિખેલગામિની રુદન્તમાદાય રુરોદ સા ચ ॥

તદા તસ્ય સ્નુષા પ્રાહ પત્ની શક્તેર્મહામુનિમ્
વસિષ્ઠં વદતાં શ્રેષ્ઠં રુદન્તી ભયવિહ્વલા ॥

ભગવન્બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ તવ દેહમ્ ઇદં શુભમ્
પાલયસ્વ વિભો દ્રષ્ટું તવ પૌત્રં મમાત્મજમ્ ॥

ન ત્યાજ્યં તવ વિપ્રેન્દ્ર દેહમેતત્સુશોભનમ્
ગર્ભસ્થો મમ સર્વાર્થ સાધકઃ શક્તિજો યતઃ ॥

એવમુક્ત્વાથ ધર્મજ્ઞા કરાભ્યાં કમલેક્ષણા
ઉત્થાપ્ય શ્વશુરં નત્વા નેત્રે સંમૃજ્ય વારિણા ॥

દુઃખિતાપિ પરિત્રાતું શ્વશુરં દુઃખિતં તદા
અરુન્ધતીં ચ કલ્યાણીં પ્રાર્થયામાસ દુઃખિતામ્ ॥

સ્નુષાવાક્યં તતઃ શ્રુત્વા વસિષ્ઠ ઉત્થાય ભૂતલાત્
સંજ્ઞામવાપ્ય ચાલિઙ્ગ્ય સા પપાત સુદુઃખિતા ॥

અરુન્ધતી કરાભ્યાં તાં સંસ્પૃશ્યાસ્રાકુલેક્ષણામ્
રુરોદ મુનિશાર્દૂલો ભાર્યયા સુતવત્સલઃ ॥

અથ નાભ્યંબુજે વિષ્ણોર્ યથા તસ્યાશ્ચતુર્મુખઃ
આસીનો ગર્ભશય્યાયાં કુમાર ઋચમાહ સઃ ॥

તતો નિશમ્ય ભગવાન્ વસિષ્ઠ ઋચમાદરાત્
કેનોક્તમિતિ સંચિન્ત્ય તદાતિષ્ઠત્સમાહિતઃ ॥

વ્યોમાઙ્ગણસ્થો ઽથ હરિઃ પુણ્ડરીકનિભેક્ષણઃ
વસિષ્ઠમાહ વિશ્વાત્મા ઘૃણયા સ ઘૃણાનિધિઃ ॥

ભો વત્સ વત્સ વિપ્રેન્દ્ર વસિષ્ઠ સુતવત્સલ
તવ પૌત્રમુખામ્ભોજાદ્ ઋગ્ એષાદ્ય વિનિઃસૃતા ॥

મત્સમસ્તવ પૌત્રો ઽસૌ શક્તિજઃ શક્તિમાન્મુને
તસ્માદુત્તિષ્ઠ સંત્યજ્ય શોકં બ્રહ્મસુતોત્તમ ॥

રુદ્રભક્તશ્ ચ ગર્ભસ્થો રુદ્રપૂજાપરાયણઃ
રુદ્રદેવપ્રભાવેણ કુલં તે સંતરિષ્યતિ ॥

એવમુક્ત્વા ઘૃણી વિપ્રં ભગવાન્ પુરુષોત્તમઃ
વસિષ્ઠં મુનિશાર્દૂલં તત્રૈવાન્તરધીયત ॥

તતઃ પ્રણમ્ય શિરસા વસિષ્ઠો વારિજેક્ષણમ્
અદૃશ્યન્ત્યા મહાતેજાઃ પસ્પર્શોદરમાદરાત્ ॥

હા પુત્ર પુત્ર પુત્રેતિ પપાત ચ સુદુઃખિતઃ
લલાપારુન્ધતી પ્રેક્ષ્ય તદાસૌ રુદતીં દ્વિજાઃ ॥

સ્વપુત્રં ચ સ્મરન્ દુઃખાત્ પુનરેહ્યેહિ પુત્રક
તવ પુત્રમિમં દૃષ્ટ્વા ભો શક્તે કુલધારણમ્ ॥

તવાન્તિકં ગમિષ્યામિ તવ માત્રા ન સંશયઃ
એવમુક્ત્વા રુદન્વિપ્ર આલિઙ્ગ્યારુન્ધતીં તદા ॥

પપાત તાડયન્તીવ સ્વસ્ય કુક્ષી કરેણ વૈ
અદૃશ્યન્તી જઘાનાથ શક્તિજસ્યાલયં શુભા ॥

સ્વોદરં દુઃખિતા ભૂમૌ લલાપ ચ પપાત ચ
અરુન્ધતિ તદા ભીતા વસિષ્ઠશ્ ચ મહામતિઃ ॥

સમુત્થાપ્ય સ્નુષાં બાલામ્ ઊચતુર્ભયવિહ્વલૌ ॥

વિચારમુગ્ધે તવ ગર્ભમણ્ડલં કરાંબુજાભ્યાં વિનિહત્ય દુર્લભમ્
કુલં વસિષ્ઠસ્ય સમસ્તમપ્યહો નિહન્તુમાર્યે કથમુદ્યતા વદ ॥

તવાત્મજં શક્તિસુતં ચ દૃષ્ટ્વા ચાસ્વાદ્ય વક્ત્રામૃતમ્ આર્યસૂનોઃ
ત્રાતું યતો દેહમિમં મુનીન્દ્રઃ સુનિશ્ચિતઃ પાહિ તતઃ શરીરમ્ ॥

એવં સ્નુષામુપાલભ્ય મુનિં ચારુન્ધતી સ્થિતા
અરુન્ધતી વસિષ્ઠસ્ય પ્રાહ ચાર્તેતિ વિહ્વલા ॥

ત્વય્યેવ જીવિતં ચાસ્ય મુનેર્ યત્ સુવ્રતે મમ
જીવિતં રક્ષ દેહસ્ય ધાત્રી ચ કુરુ યદ્ધિતમ્ ॥

મયા યદિ મુનિશ્રેષ્ઠસ્ ત્રાતું વૈ નિશ્ચિતં સ્વકમ્
મમાશુભં શુભં દેહં કથંચિત્ પાલયામ્યહમ્ ॥

પ્રિયદુઃખમહં પ્રાપ્તા હ્ય્ અસતી નાત્ર સંશયઃ
મુને દુઃખાદહં દગ્ધા યતઃ પુત્રી મુને તવ ॥

અહો ઽદ્ભુતં મયા દૃષ્ટં દુઃખપાત્રી હ્યહં વિભો
દુઃખત્રાતા ભવ બ્રહ્મન્ બ્રહ્મસૂનો જગદ્ગુરો ॥

તથાપિ ભર્તૃરહિતા દીના નારી ભવેદિહ
પાહિ માં તત આર્યેન્દ્ર પરિભૂતા ભવિષ્યતિ ॥

પિતા માતા ચ પુત્રાશ્ચ પૌત્રાઃ શ્વશુર એવ ચ
એતે ન બાન્ધવાઃ સ્ત્રીણાં ભર્તા બન્ધુઃ પરા ગતિઃ ॥

આત્મનો યદ્ધિ કથિતમ્ અપ્યર્ધમિતિ પણ્ડિતૈઃ
તદપ્યત્ર મૃષા હ્યાસીદ્ ગતઃ શક્તિરહં સ્થિતા ॥

અહો મમાત્ર કાઠિન્યં મનસો મુનિપુઙ્ગવ
પતિં પ્રાણસમં ત્યક્ત્વા સ્થિતા યત્ર ક્ષણં યતઃ ॥

વસિષ્ઠાશ્વત્થમાશ્રિત્ય હ્ય્ અમૃતા તુ યથા લતા
નિર્મૂલાપ્યમૃતા ભર્ત્રા ત્યક્તા દીના સ્થિતાપ્યહમ્ ॥

સ્નુષાવાક્યં નિશમ્યૈવ વસિષ્ઠો ભાર્યયા સહ
તદા ચક્રે મતિં ધીમાન્ યાતું સ્વાશ્રમમાશ્રમી ॥

કૃચ્છ્રાત્સભાર્યો ભગવાન્ વસિષ્ઠઃ સ્વાશ્રમં ક્ષણાત્
અદૃશ્યન્ત્યા ચ પુણ્યાત્મા સંવિવેશ સ ચિન્તયન્ ॥

સા ગર્ભં પાલયામાસ કથંચિન્મુનિપુઙ્ગવાઃ
કુલસંધારણાર્થાય શક્તિપત્ની પતિવ્રતા ॥

તતઃ સાસૂત તનયં દશમે માસિ સુપ્રભમ્
શક્તિપત્ની યથા શક્તિં શક્તિમન્તમરુન્ધતી ॥

અસૂત સા દિતિર્વિષ્ણું યથા સ્વાહા ગુહં સુતમ્
અગ્નિં યથારણિઃ પત્ની શક્તેઃ સાક્ષાત્પરાશરમ્ ॥

યદા તદા શક્તિસૂનુર્ અવતીર્ણો મહીતલે
શક્તિસ્ત્યક્ત્વા તદા દુઃખં પિતૄણાં સમતાં યયૌ ॥

ભ્રાતૃભિઃ સહ પુણ્યાત્મા આદિત્યૈર્ ઇવ ભાસ્કરઃ
રરાજ પિતૃલોકસ્થો વાસિષ્ઠો મુનિપુઙ્ગવાઃ ॥

જગુસ્તદા ચ પિતરો નનૃતુશ્ ચ પિતામહાઃ
પ્રપિતામહાશ્ ચ વિપ્રેન્દ્રા હ્ય્ અવતીર્ણે પરાશરે ॥

યે બ્રહ્મવાદિનો ભૂમૌ નનૃતુર્ દિવિ દેવતાઃ
પુષ્કરાદ્યાશ્ ચ સસૃજુઃ પુષ્પવર્ષં ચ ખેચરાઃ ॥

પુરેષુ રાક્ષસાનાં ચ પ્રણાદં વિષમં દ્વિજાઃ
આશ્રમસ્થાશ્ ચ મુનયઃ સમૂહુર્હર્ષસંતતિમ્ ॥

અવતીર્ણો યથા હ્યણ્ડાદ્ ભાનુઃ સો ઽપિ પરાશરઃ
અદૃશ્યન્ત્યાશ્ચતુર્વક્ત્રો મેઘજાલાદ્દિવાકરઃ ॥

સુખં ચ દુઃખમભવદ્ અદૃશ્યન્ત્યાસ્તથા દ્વિજાઃ
દૃષ્ટ્વા પુત્રં પતિં સ્મૃત્વા અરુન્ધત્યા મુનેસ્તથા ॥

દૃષ્ટ્વા ચ તનયં બાલા પરાશરમતિદ્યુતિમ્
લલાપ વિહ્વલા બાલા સન્નકણ્ઠી પપાત ચ ॥

સા પરાશરમહો મહામતિં દેવદાનવગણૈશ્ ચ પૂજિતમ્
જાતમાત્રમ્ અનઘં શુચિસ્મિતા બુધ્ય સાશ્રુનયના લલાપ ચ ॥

હા વસિષ્ઠસુત કુત્રચિદ્ગતઃ પશ્ય પુત્રમનઘં તવાત્મજમ્
ત્યજ્ય દીનવદનાં વનાન્તરે પુત્રદર્શનપરામિમાં પ્રભો ॥

શક્તે સ્વં ચ સુતં પશ્ય ભ્રાતૃભિઃ સહ ષણ્મુખમ્
યથા મહેશ્વરો ઽપશ્યત્ સગણો હૃષિતાનનઃ ॥

અથ તસ્યાસ્તદાલાપં વસિષ્ઠો મુનિસત્તમઃ
શ્રુત્વા સ્નુષામુવાચેદં મા રોદીર્ ઇતિ દુઃખિતઃ ॥

આજ્ઞયા તસ્ય સા શોકં વસિષ્ઠસ્ય કુલાઙ્ગના
ત્યક્ત્વા હ્યપાલયદ્બાલં બાલા બાલમૃગેક્ષણા ॥

દૃષ્ટ્વા તામબલાં પ્રાહ મઙ્ગલાભરણૈર્ વિના
આસીનામાકુલાં સાધ્વીં બાષ્પપર્યાકુલેક્ષણામ્ ॥

અમ્બ મઙ્ગલવિભૂષણૈર્ વિના દેહયષ્ટિરનઘે ન શોભતે
વક્તુમર્હસિ તવાદ્ય કારણં ચન્દ્રબિંબરહિતેવ શર્વરી ॥

માતર્માતઃ કથં ત્યક્ત્વા મઙ્ગલાભરણાનિ વૈ
આસીના ભર્તૃહીનેવ વક્તુમર્હસિ શોભને ॥

અદૃશ્યન્તી તદા વાક્યં શ્રુત્વા તસ્ય સુતસ્ય સા
ન કિંચિદ્ અબ્રવીત્ પુત્રં શુભં વા યદિ વેતરત્ ॥

અદૃશ્યન્તીં પુનઃ પ્રાહ શાક્તેયો ભગવાન્મમ
માતઃ કુત્ર મહાતેજાઃ પિતા વદ વદેતિ તામ્ ॥

શ્રુત્વા રુરોદ સા વાક્યં પુત્રસ્યાતીવ વિહ્વલા
ભક્ષિતો રક્ષસા તાતસ્ તવેતિ નિપપાત ચ ॥

શ્રુત્વા વસિષ્ઠો ઽપિ પપાત ભૂમૌ પૌત્રસ્ય વાક્યં સ રુદન્દયાલુઃ
અરુન્ધતી ચાશ્રમવાસિનસ્તદા મુનેર્વસિષ્ઠસ્ય મુનીશ્વરાશ્ ચ ॥

ભક્ષિતો રક્ષસા માતુઃ પિતા તવ મુખાદિતિ
શ્રુત્વા પરાશરો ધીમાન્ પ્રાહ ચાસ્રાવિલેક્ષણઃ ॥

અભ્યર્ચ્ય દેવદેવેશં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્
ક્ષણેન માતઃ પિતરં દર્શયામીતિ મે મતિઃ ॥

સા નિશમ્ય વચનં તદા શુભં સસ્મિતા તનયમાહ વિસ્મિતા
તથ્યમ્ એતદિતિ તં નિરીક્ષ્ય સા પુત્ર પુત્ર ભવમર્ચયેતિ ચ ॥

જ્ઞાત્વા શક્તિસુતસ્યાસ્ય સંકલ્પં મુનિપુઙ્ગવઃ
વસિષ્ઠો ભગવાન્પ્રાહ પૌત્રં ધીમાન્ ઘૃણાનિધિઃ ॥

સ્થાને પૌત્ર મુનિશ્રેષ્ઠ સંકલ્પસ્તવ સુવ્રત
તથાપિ શૃણુ લોકસ્ય ક્ષયં કર્તું ન ચાર્હસિ ॥

રાક્ષસાનામભાવાય કુરુ સર્વેશ્વરાર્ચનમ્
ત્રૈલોક્યં શૃણુ શાક્તેય અપરાધ્યતિ કિં તવ ॥

તતસ્તસ્ય વસિષ્ઠસ્ય નિયોગાચ્છક્તિનન્દનઃ
રાક્ષસાનામભાવાય મતિં ચક્રે મહામતિઃ ॥

અદૃશ્યન્તીં વસિષ્ઠં ચ પ્રણમ્યારુન્ધતીં તતઃ
કૃત્વૈકલિઙ્ગં ક્ષણિકં પાંસુના મુનિસન્નિધૌ ॥

સમ્પૂજ્ય શિવસૂક્તેન ત્ર્યંબકેન શુભેન ચ
જપ્ત્વા ત્વરિતરુદ્રં ચ શિવસંકલ્પમેવ ચ ॥

નીલરુદ્રં ચ શાક્તેયસ્ તથા રુદ્રં ચ શોભનમ્
વામીયં પવમાનં ચ પઞ્ચબ્રહ્મ તથૈવ ચ ॥

હોતારં લિઙ્ગસૂક્તં ચ અથર્વશિર એવ ચ
અષ્ટાઙ્ગમર્ઘ્યં રુદ્રાય દત્ત્વાભ્યર્ચ્ય યથાવિધિ ॥

ભગવન્રક્ષસા રુદ્ર ભક્ષિતો રુધિરેણ વૈ
પિતા મમ મહાતેજા ભ્રાતૃભિઃ સહ શઙ્કર ॥

દ્રષ્ટુમિચ્છામિ ભગવન્ પિતરં ભ્રાતૃભિઃ સહ
એવં વિજ્ઞાપયાંલ્લિઙ્ગં પ્રણિપત્ય મુહુર્મુહુઃ ॥

હા રુદ્ર રુદ્ર રુદ્રેતિ રુરોદ નિપપાત ચ
તં દૃષ્ટ્વા ભગવાન્રુદ્રો દેવીમાહ ચ શઙ્કરઃ ॥

પશ્ય બાલં મહાભાગે બાષ્પપર્યાકુલેક્ષણમ્
મમાનુસ્મરણે યુક્તં મદારાધનતત્પરમ્ ॥

સા ચ દૃષ્ટ્વા મહાદેવી પરાશરમનિન્દિતા
દુઃખાત્ સંક્લિન્નસર્વાઙ્ગમ્ અસ્રાકુલવિલોચનમ્ ॥

લિઙ્ગાર્ચનવિધૌ સક્તં હર રુદ્રેતિ વાદિનમ્
પ્રાહ ભર્તારમીશાનં શઙ્કરં જગતામુમા ॥

ઈપ્સિતં યચ્છ સકલં પ્રસીદ પરમેશ્વર
નિશમ્ય વચનં તસ્યાઃ શઙ્કરઃ પરમેશ્વરઃ ॥

ભાર્યામાર્યામુમાં પ્રાહ તતો હાલાહલાશનઃ
રક્ષામ્યેનં દ્વિજં બાલં ફુલ્લેન્દીવરલોચનમ્ ॥

દદામિ દૃષ્ટિં મદ્રૂપ દર્શનક્ષમ એષ વૈ
એવમુક્ત્વા ગણૈર્ દિવ્યૈર્ ભગવાન્નીલલોહિતઃ ॥

બ્રહ્મેન્દ્રવિષ્ણુરુદ્રાદ્યૈઃ સંવૃતઃ પરમેશ્વરઃ
દદૌ ચ દર્શનં તસ્મૈ મુનિપુત્રાય ધીમતે ॥

સો ઽપિ દૃષ્ટ્વા મહાદેવમ્ આનન્દાસ્રાવિલેક્ષણઃ
નિપપાત ચ હૃષ્ટાત્મા પાદયોસ્તસ્ય સાદરમ્ ॥

પુનર્ભવાન્યાઃ પાદૌ ચ નન્દિનશ્ ચ મહાત્મનઃ
સફલં જીવિતં મે ઽદ્ય બ્રહ્માદ્યાંસ્તાંસ્તદાહ સઃ ॥

રક્ષાર્થમાગતસ્ત્વદ્ય મમ બાલેન્દુભૂષણઃ
કો ઽન્યઃ સમો મયા લોકે દેવો વા દાનવો ઽપિ વા ॥

અથ તસ્મિન્ક્ષણાદેવ દદર્શ દિવિ સંસ્થિતમ્
પિતરં ભ્રાતૃભિઃ સાર્ધં શાક્તેયસ્તુ પરાશરઃ ॥

સૂર્યમણ્ડલસંકાશે વિમાને વિશ્વતોમુખે
ભ્રાતૃભિઃ સહિતં દૃષ્ટ્વા નનામ ચ જહર્ષ ચ ॥

તદા વૃષધ્વજો દેવઃ સભાર્યઃ સગણેશ્વરઃ
વસિષ્ઠપુત્રં પ્રાહેદં પુત્રદર્શનતત્પરમ્ ॥

શક્તે પશ્ય સુતં બાલમ્ આનન્દાસ્રાવિલેક્ષણમ્
અદૃશ્યન્તીં ચ વિપ્રેન્દ્ર વસિષ્ઠં પિતરં તવ ॥

અરુન્ધતીં મહાભાગાં કલ્યાણીં દેવતોપમામ્
માતરં પિતરં ચોભૌ નમસ્કુરુ મહામતે ॥

તદા હરં પ્રણમ્યાશુ દેવદેવમુમાં તથા
વસિષ્ઠં ચ તદા શ્રેષ્ઠં શક્તિર્ વૈ શઙ્કરાજ્ઞયા ॥

માતરં ચ મહાભાગાં કલ્યાણીં પતિદેવતામ્
અરુન્ધતીં જગન્નાથ નિયોગાત્પ્રાહ શક્તિમાન્ ॥

ભો વત્સ વત્સ વિપ્રેન્દ્ર પરાશર મહાદ્યુતે
રક્ષિતો ઽહં ત્વયા તાત ગર્ભસ્થેન મહાત્મના ॥

અણિમાદિગુણૈશ્વર્યં મયા વત્સ પરાશર
લબ્ધમદ્યાનનં દૃષ્ટં તવ બાલ મમાજ્ઞયા ॥

અદૃશ્યન્તીં મહાભાગાં રક્ષ વત્સ મહામતે
અરુન્ધતીં ચ પિતરં વસિષ્ઠં મમ સર્વદા ॥

અન્વયઃ સકલો વત્સ મમ સંતારિતસ્ત્વયા
પુત્રેણ લોકાઞ્જયતીત્ય્ ઉક્તં સદ્ભિઃ સદૈવ હિ ॥

ઈપ્સિતં વરયેશાનં જગતાં પ્રભવં પ્રભુમ્
ગમિષ્યામ્યભિવન્દ્યેશં ભ્રાતૃભિઃ સહ શઙ્કરમ્ ॥

એવં પુત્રમુપામન્ત્ર્ય પ્રણમ્ય ચ મહેશ્વરમ્
નિરીક્ષ્ય ભાર્યાં સદસિ જગામ પિતરં વશી ॥

ગતં દૃષ્ટ્વાથ પિતરં તદાભ્યર્ચ્યૈવ શઙ્કરમ્
તુષ્ટાવ વાગ્ભિર્ ઇષ્ટાભિઃ શાક્તેયઃ શશિભૂષણમ્ ॥

તતસ્તુષ્ટો મહાદેવો મન્મથાન્ધકમર્દનઃ
અનુગૃહ્યાથ શાક્તેયં તત્રૈવાન્તરધીયત ॥

ગતે મહેશ્વરે સાંબે પ્રણમ્ય ચ મહેશ્વરમ્
દદાહ રાક્ષસાનાં તુ કુલં મન્ત્રેણ મન્ત્રવિત્ ॥

તદાહ પૌત્રં ધર્મજ્ઞો વસિષ્ઠો મુનિભિર્ વૃતઃ
અલમ્ અત્યન્તકોપેન તાત મન્યુમિમં જહિ ॥

રાક્ષસા નાપરાધ્યન્તિ પિતુસ્ તે વિહિતં તથા
મૂઢાનામેવ ભવતિ ક્રોધો બુદ્ધિમતાં ન હિ ॥

હન્યતે તાત કઃ કેન યતઃ સ્વકૃતભુક્પુમાન્
સંચિતસ્યાતિમહતા વત્સ ક્લેશેન માનવૈઃ ॥

યશસસ્તપસશ્ચૈવ ક્રોધો નાશકરઃ સ્મૃતઃ
અલં હિ રાક્ષસૈર્ દગ્ધૈર્ દીનૈર્ અનપરાધિભિઃ ॥

સત્રં તે વિરમત્વેતત્ ક્ષમાસારા હિ સાધવઃ
એવં વસિષ્ઠવાક્યેન શાક્તેયો મુનિપુઙ્ગવઃ ॥

ઉપસંહૃતવાન્ સત્રં સદ્યસ્તદ્વાક્યગૌરવાત્
તતઃ પ્રીતશ્ ચ ભગવાન્ વસિષ્ઠો મુનિસત્તમઃ ॥

સમ્પ્રાપ્તશ્ ચ તદા સત્રં પુલસ્ત્યો બ્રહ્મણઃ સુતઃ
વસિષ્ઠેન તુ દત્તાર્ઘ્યઃ કૃતાસનપરિગ્રહઃ ॥

પરાશરમુવાચેદં પ્રણિપત્ય સ્થિતં મુનિઃ
વૈરે મહતિ યદ્વાક્યાદ્ ગુરોર્ અદ્યાશ્રિતા ક્ષમા ॥

ત્વયા તસ્માત્સમસ્તાનિ ભવાઞ્છાસ્ત્રાણિ વેત્સ્યતિ
સંતતેર્મમ ન છેદઃ ક્રુદ્ધેનાપિ યતઃ કૃતઃ ॥

ત્વયા તસ્માન્મહાભાગ દદામ્યન્યં મહાવરમ્
પુરાણસંહિતાકર્તા ભવાન્વત્સ ભવિષ્યતિ ॥

દેવતાપરમાર્થં ચ યથાવદ્વેત્સ્યતે ભવાન્
પ્રવૃત્તૌ વા નિવૃત્તૌ વા કર્મણસ્ તે ઽમલા મતિઃ ॥

મત્પ્રસાદાદસંદિગ્ધા તવ વત્સ ભવિષ્યતિ
તતશ્ ચ પ્રાહ ભગવાન્ વસિષ્ઠો વદતાં વરઃ ॥

પુલસ્ત્યેન યદુક્તં તે સર્વમેતદ્ભવિષ્યતિ
અથ તસ્ય પુલસ્ત્યસ્ય વસિષ્ઠસ્ય ચ ધીમતઃ ॥

પ્રસાદાદ્વૈષ્ણવં ચક્રે પુરાણં વૈ પરાશરઃ
ષટ્પ્રકારં સમસ્તાર્થ સાધકં જ્ઞાનસંચયમ્ ॥

ષટ્સાહસ્રમિતં સર્વં વેદાર્થેન ચ સંયુતમ્
ચતુર્થં હિ પુરાણાનાં સંહિતાસુ સુશોભનમ્ ॥

એષ વઃ કથિતઃ સર્વો વાસિષ્ઠાનાં સમાસતઃ
પ્રભવઃ શક્તિસૂનોશ્ ચ પ્રભાવો મુનિપુઙ્ગવાઃ ॥