લિઙ્ગપુરાણ · અધ્યાય 1.63

દેવાનાં દાનવાનાં ચ ગન્ધર્વોરગરક્ષસામ્
ઉત્પત્તિં બ્રૂહિ સૂતાદ્ય યથાક્રમમનુત્તમમ્ ॥

સંકલ્પાદ્દર્શનાત્સ્પર્શાત્ પૂર્વેષાં સૃષ્ટિરુચ્યતે
દક્ષાત્પ્રાચેતસાદૂર્ધ્વં સૃષ્ટિર્મૈથુનસંભવા ॥

યદા તુ સૃજતસ્તસ્ય દેવર્ષિગણપન્નગાન્
ન વૃદ્ધિમગમલ્લોકસ્ તદા મૈથુનયોગતઃ ॥

દક્ષઃ પુત્રસહસ્રાણિ પઞ્ચ સૂત્યામજીજનત્
તાંસ્તુ દૃષ્ટ્વા મહાભાગાન્ સિસૃક્ષુર્વિવિધાઃ પ્રજાઃ ॥

નારદઃ પ્રાહ હર્યશ્વાન્ દક્ષપુત્રાન્ સમાગતાન્
ભુવઃ પ્રમાણં સર્વં તુ જ્ઞાત્વોર્ધ્વમધ એવ ચ ॥

તતઃ સૃષ્ટિં વિશેષેણ કુરુધ્વં મુનિસત્તમાઃ
તે તુ તદ્વચનં શ્રુત્વા પ્રયાતાઃ સર્વતોદિશમ્ ॥

અદ્યાપિ ન નિવર્તન્તે સમુદ્રાદિવ સિન્ધવઃ
હર્યશ્વેષુ ચ નષ્ટેષુ પુનર્દક્ષઃ પ્રજાપતિઃ ॥

સૂત્યામેવ ચ પુત્રાણાં સહસ્રમસૃજત્પ્રભુઃ
શબલા નામ તે વિપ્રાઃ સમેતાઃ સૃષ્ટિહેતવઃ ॥

નારદો ઽનુગતાન્પ્રાહ પુનસ્તાન્સૂર્યવર્ચસઃ
ભુવઃ પ્રમાણં સર્વં તુ જ્ઞાત્વા ભ્રાતૄન્ પુનઃ પુનઃ ॥

આગત્ય વાથ સૃષ્ટિં વૈ કરિષ્યથ વિશેષતઃ
તે ઽપિ તેનૈવ માર્ગેણ જગ્મુર્ભ્રાતૃગતિં તથા ॥

તતસ્તેષ્વપિ નષ્ટેષુ ષષ્ટિકન્યાઃ પ્રજાપતિઃ
વૈરિણ્યાં જનયામાસ દક્ષઃ પ્રાચેતસસ્તદા ॥

પ્રાદાત્સ દશકં ધર્મે કશ્યપાય ત્રયોદશ
વિંશત્સપ્ત ચ સોમાય ચતસ્રો ઽરિષ્ટનેમયે ॥

દ્વે ચૈવ ભૃગુપુત્રાય દ્વે કૃશાશ્વાય ધીમતે
દ્વે ચૈવાઙ્ગિરસે તદ્વત્ તાસાં નામાનિ વિસ્તરાત્ ॥

શૃણુધ્વં દેવમાતૄણાં પ્રજાવિસ્તારમાદિતઃ
મરુત્વતી વસૂર્ યામિર્ લમ્બા ભાનુરરુન્ધતી ॥

સંકલ્પા ચ મુહૂર્તા ચ સાધ્યા વિશ્વા ચ ભામિની
ધર્મપત્ન્યઃ સમાખ્યાતાસ્ તાસાં પુત્રાન્વદામિ વઃ ॥

વિશ્વેદેવાસ્તુ વિશ્વાયાઃ સાધ્યા સાધ્યાનજીજનત્
મરુત્વત્યાં મરુત્વન્તો વસોસ્તુ વસવસ્ તથા ॥

ભાનોસ્તુ ભાનવઃ પ્રોક્તા મુહૂર્તાયા મુહૂર્તકાઃ
લમ્બાયા ઘોષનામાનો નાગવીથિસ્તુ યામિજઃ ॥

સંકલ્પાયાસ્તુ સંકલ્પો વસુસર્ગં વદામિ વઃ
જ્યોતિષ્મન્તસ્તુ યે દેવા વ્યાપકાઃ સર્વતોદિશમ્ ॥

વસવસ્તે સમાખ્યાતાઃ સર્વભૂતહિતૈષિણઃ
આપો ધ્રુવશ્ ચ સોમશ્ ચ ધરશ્ચૈવાનિલો ઽનલઃ ॥

પ્રત્યૂષશ્ ચ પ્રભાસશ્ ચ વસવો ઽષ્ટૌ પ્રકીર્તિતાઃ
અજૈકપાદ્ અહિર્બુધ્ન્યો વિરૂપાક્ષઃ સભૈરવઃ ॥

હરશ્ ચ બહુરૂપશ્ ચ ત્ર્યંબકશ્ ચ સુરેશ્વરઃ
સાવિત્રશ્ ચ જયન્તશ્ ચ પિનાકી ચાપરાજિતઃ ॥

એતે રુદ્રાઃ સમાખ્યાતા એકાદશ ગણેશ્વરાઃ
કશ્યપસ્ય પ્રવક્ષ્યામિ પત્નીભ્યઃ પુત્રપૌત્રકમ્ ॥

અદિતિશ્ ચ દિતિશ્ચૈવ અરિષ્ટા સુરસા મુનિઃ
સુરભિર્ વિનતા તામ્રા તદ્વત્ ક્રોધવશા ઇલા ॥

કદ્રૂસ્ત્વિષા દનુસ્તદ્વત્ તાસાં પુત્રાન્વદામિ વઃ
તુષિતા નામ યે દેવાશ્ ચાક્ષુષસ્યાન્તરે મનોઃ ॥

વૈવસ્વતાન્તરે તે વૈ આદિત્યા દ્વાદશ સ્મૃતાઃ
ઇન્દ્રો ધાતા ભગસ્ત્વષ્ટ મિત્રો ઽથ વરુણો ઽર્યમા ॥

વિવસ્વાન્સવિતા પૂષા અંશુમાન્ વિષ્ણુરેવ ચ
એતે સહસ્રકિરણા આદિત્યા દ્વાદશ સ્મૃતાઃ ॥

દિતિઃ પુત્રદ્વયં લેભે કશ્યપાદિતિ નઃ શ્રુતમ્
હિરણ્યકશિપું ચૈવ હિરણ્યાક્ષં તથૈવ ચ ॥

દનુઃ પુત્રશતં લેભે કશ્યપાદ્ બલદર્પિતમ્
વિપ્રચિત્તિઃ પ્રધાનો ઽભૂત્ તેષાં મધ્યે દ્વિજોત્તમાઃ ॥

તામ્રા ચ જનયામાસ ષટ્ કન્યા દ્વિજપુઙ્ગવાઃ
શુકીં શ્યેનીં ચ ભાસીં ચ સુગ્રીવીં ગૃધ્રિકાં શુચિમ્ ॥

શુકી શુકાનુલૂકાંશ્ ચ જનયામાસ ધર્મતઃ
શ્યેની શ્યેનાંસ્ તથા ભાસી કુરઙ્ગાંશ્ ચ વ્યજીજનત્ ॥

ગૃધ્રી ગૃધ્રાન્ કપોતાંશ્ ચ પારાવતી વિહંગમાન્
હંસસારસકારણ્ડ પ્લવાઞ્છુચિરજીજનત્ ॥

અજાશ્વમેષોષ્ટ્રખરાન્ સુગ્રીવી ચાપ્યજીજનત્
વિનતા જનયામાસ ગરુડં ચારુણં શુભા ॥

સૌદામિનીં તથા કન્યાં સર્વલોકભયઙ્કરીમ્
સુરસાયાઃ સહસ્રં તુ સર્પાણામભવત્પુરા ॥

કદ્રૂઃ સહસ્રશિરસાં સહસ્રં પ્રાપ સુવ્રતા
પ્રધાનાસ્તેષુ વિખ્યાતાઃ ષડ્વિંશતિરનુત્તમાઃ ॥

શેષવાસુકિકર્કોટ શઙ્ખૈરાવતકમ્બલાઃ
ધનઞ્જયમહાનીલ પદ્માશ્વતરતક્ષકાઃ ॥

એલાપત્રમહાપદ્મ ધૃતરાષ્ટ્રબલાહકાઃ
શઙ્ખપાલમહાશઙ્ખ પુષ્પદંષ્ટ્રશુભાનનાઃ ॥

શઙ્ખલોમા ચ નહુષો વામનઃ ફણિતસ્ તથા
કપિલો દુર્મુખશ્ચાપિ પતઞ્જલિરિતિ સ્મૃતઃ ॥

રક્ષોગણં ક્રોધવશા મહામાયં વ્યજીજનત્
રુદ્રાણાં ચ ગણં તદ્વદ્ ગોમહિષ્યૌ વરાઙ્ગના ॥

સુરભિર્ જનયામાસ કશ્યપાદિતિ નઃ શ્રુતમ્
મુનિર્મુનીનાં ચ ગણં ગણમપ્સરસાં તથા ॥

તથા કિંનરગન્ધર્વાન્ અરિષ્ટાજનયદ્બહૂન્
તૃણવૃક્ષલતાગુલ્મમ્ ઇલા સર્વમજીજનત્ ॥

ત્વિષા તુ યક્ષરક્ષાંસિ જનયામાસ કોટિશઃ
એતે તુ કાશ્યપેયાશ્ ચ સંક્ષેપાત્પરિકીર્તિતાઃ ॥

એતેષાં પુત્રપૌત્રાદિ વંશાશ્ ચ બહવઃ સ્મૃતાઃ
એવં પ્રજાસુ સૃષ્ટાસુ કશ્યપેન મહાત્મના ॥

પ્રતિષ્ઠિતાસુ સર્વાસુ ચરાસુ સ્થાવરાસુ ચ
અભિષિચ્યાધિપત્યેષુ તેષાં મુખ્યાન્પ્રજાપતિઃ ॥

તતો મનુષ્યાધિપતિં ચક્રે વૈવસ્વતં મનુમ્
સ્વાયંભુવે ઽન્તરે પૂર્વં બ્રહ્મણા યે ઽભિષેચિતાઃ ॥

તૈરિયં પૃથિવી સર્વા સપ્તદ્વીપા સપર્વતા
યથોપદેશમદ્યાપિ ધર્મેણ પ્રતિપાલ્યતે ॥

સ્વાયંભુવે ઽન્તરે પૂર્વે બ્રહ્મણા યે ઽભિષેચિતાઃ
તે હ્યેતે ચાભિષિચ્યન્તે મનવશ્ ચ ભવન્તિ તે ॥

મન્વન્તરેષ્વતીતેષુ ગતા હ્યેતેષુ પાર્થિવાઃ
એવમન્યે ઽભિષિચ્યન્તે પ્રાપ્તે મન્વન્તરે તતઃ ॥

અતીતાનાગતાઃ સર્વે નૃપા મન્વન્તરે સ્મૃતાઃ
એતાનુત્પાદ્ય પુત્રાંસ્તુ પ્રજાસંતાનકારણાત્ ॥

કશ્યપો ગોત્રકામસ્તુ ચચાર સ પુનસ્તપઃ
પુત્રો ગોત્રકરો મહ્યં ભવતાદ્ ઇતિ ચિન્તયન્ ॥

તસ્યૈવં ધ્યાયમાનસ્ય કશ્યપસ્ય મહાત્મનઃ
બ્રહ્મયોગાત્સુતૌ પશ્ચાત્ પ્રાદુર્ભૂતૌ મહૌજસૌ ॥

વત્સરશ્ચાસિતશ્ચૈવ તાવુભૌ બ્રહ્મવાદિનૌ
વત્સરાન્નૈધ્રુવો જજ્ઞે રૈભ્યશ્ ચ સુમહાયશાઃ ॥

રૈભ્યસ્ય રૈભ્યા વિજ્ઞેયા નૈધ્રુવસ્ય વદામિ વઃ
ચ્યવનસ્ય તુ કન્યાયાં સુમેધાઃ સમપદ્યત ॥

નૈધ્રુવસ્ય તુ સા પત્ની માતા વૈ કુણ્ડપાયિનામ્
અસિતસ્યૈકપર્ણાયાં બ્રહ્મિષ્ઠઃ સમપદ્યત ॥

શાણ્ડિલ્યાનાં વરઃ શ્રીમાન્ દેવલઃ સુમહાતપાઃ
શાણ્ડિલ્યા નૈધ્રુવા રૈભ્યાસ્ ત્રયઃ પક્ષાસ્તુ કાશ્યપાઃ ॥

નવ પ્રકૃતયો દેવાઃ પુલસ્ત્યસ્ય વદામિ વઃ
ચતુર્યુગે હ્યતિક્રાન્તે મનોરેકાદશે પ્રભોઃ ॥

અર્ધાવશિષ્ટે તસ્મિંસ્તુ દ્વાપરે સમ્પ્રવર્તિતે
માનવસ્ય નરિષ્યન્તઃ પુત્ર આસીદ્ દમઃ કિલ ॥

દમસ્ય તસ્ય દાયાદસ્ તૃણબિન્દુરિતિ સ્મૃતઃ
ત્રેતાયુગમુખે રાજા તૃતીયે સંબભૂવ હ ॥

તસ્ય કન્યા ત્વિલવિલા રૂપેણાપ્રતિમાભવત્
પુલસ્ત્યાય સ રાજર્ષિસ્ તાં કન્યાં પ્રત્યપાદયત્ ॥

ઋષિર્ ઐરવિલો યસ્યાં વિશ્રવાઃ સમપદ્યત
તસ્ય પત્ન્યશ્ચતસ્રસ્તુ પૌલસ્ત્યકુલવર્ધનાઃ ॥

બૃહસ્પતેઃ શુભા કન્યા નામ્ના વૈ દેવવર્ણિની
પુષ્પોત્કટા બલાકા ચ સુતે માલ્યવતઃ સ્મૃતેઃ ॥

કૈકસી માલિનઃ કન્યા તાસાં વૈ શૃણુત પ્રજાઃ
જ્યેષ્ઠં વૈશ્રવણં તસ્માત્ સુષુવે દેવવર્ણિની ॥

કૈકસી ચાપ્યજનયદ્ રાવણં રાક્ષસાધિપમ્
કુમ્ભકર્ણં શૂર્પણખાં ધીમન્તં ચ વિભીષણમ્ ॥

પુષ્પોત્કટા હ્યજનયત્ પુત્રાંસ્તસ્માદ્દ્વિજોત્તમાઃ
મહોદરં પ્રહસ્તં ચ મહાપાર્શ્વં ખરં તથા ॥

કુમ્ભીનસીં તથા કન્યાં બલાયાઃ શૃણુત પ્રજાઃ
ત્રિશિરા દૂષણશ્ચૈવ વિદ્યુજ્જિહ્વશ્ ચ રાક્ષસઃ ॥

કન્યા વૈ માલિકા ચાપિ બલાયાઃ પ્રસવઃ સ્મૃતઃ
ઇત્યેતે ક્રૂરકર્માણઃ પૌલસ્ત્યા રાક્ષસા નવ ॥

વિભીષણો ઽતિશુદ્ધાત્મા ધર્મજ્ઞઃ પરિકીર્તિતઃ
પુલસ્ત્યસ્ય મૃગાઃ પુત્રાઃ સર્વે વ્યાઘ્રાશ્ ચ દંષ્ટ્રિણઃ ॥

ભૂતાઃ પિશાચાઃ સર્પાશ્ ચ સૂકરા હસ્તિનસ્ તથા
વાનરાઃ કિંનરાશ્ચૈવ યે ચ કિંપુરુષાસ્ તથા ॥

અનપત્યઃ ક્રતુસ્તસ્મિન્ સ્મૃતો વૈવસ્વતે ઽન્તરે
અત્રેઃ પત્ન્યો દશૈવાસન્ સુંદર્યશ્ ચ પતિવ્રતાઃ ॥

ભદ્રાશ્વસ્ય ઘૃતાચ્યાં વૈ દશાપ્સરસિ સૂનવઃ
ભદ્રાભદ્રા ચ જલદા મન્દા નન્દા તથૈવ ચ ॥

બલાબલા ચ વિપ્રેન્દ્રા યા ચ ગોપાબલા સ્મૃતા
તથા તામરસા ચૈવ વરક્રીડા ચ વૈ દશ ॥

આત્રેયવંશપ્રભવાસ્ તાસાં ભર્તા પ્રભાકરઃ
સ્વર્ભાનુપિહિતે સૂર્યે પતિતે ઽસ્મિન્દિવો મહીમ્ ॥

તમો ઽભિભૂતે લોકે ઽસ્મિન્ પ્રભા યેન પ્રવર્તિતા
સ્વસ્ત્યસ્તુ હિ તવેત્યુક્તે પતન્નિહ દિવાકરઃ ॥

બ્રહ્મર્ષેર્વચનાત્તસ્ય પપાત ન વિભુર્દિવઃ
તતઃ પ્રભાકરેત્યુક્તઃ પ્રભુરત્રિર્મહર્ષિભિઃ ॥

ભદ્રાયાં જનયામાસ સોમં પુત્રં યશસ્વિનમ્
સ તાસુ જનયામાસ પુનઃ પુત્રાંસ્તપોધનઃ ॥

સ્વસ્ત્યાત્રેયા ઇતિ ખ્યાતા ઋષયો વેદપારગાઃ
તેષાં દ્વૌ ખ્યાતયશસૌ બ્રહ્મિષ્ઠૌ ચ મહૌજસૌ ॥

દત્તો હ્યત્રિવરો જ્યેષ્ઠો દુર્વાસાસ્તસ્ય ચાનુજઃ
યવીયસી સ્વસા તેષામ્ અમલા બ્રહ્મવાદિની ॥

તસ્ય ગોત્રદ્વયે જાતાશ્ ચત્વારઃ પ્રથિતા ભુવિ
શ્યાવશ્ ચ પ્રત્વસશ્ચૈવ વવલ્ગુશ્ચાથ ગહ્વરઃ ॥

આત્રેયાણાં ચ ચત્વારઃ સ્મૃતાઃ પક્ષા મહાત્મનામ્
કાશ્યપો નારદશ્ચૈવ પર્વતાનુદ્ધતસ્ તથા ॥

જજ્ઞિરે માનસા હ્યેતે અરુન્ધત્યા નિબોધત
નારદસ્તુ વસિષ્ઠાયા -રુન્ધતીં પ્રત્યપાદયત્ ॥

ઊર્ધ્વરેતા મહાતેજા દક્ષશાપાત્તુ નારદઃ
પુરા દેવાસુરે યુદ્ધે ઘોરે વૈ તારકામયે ॥

અનાવૃષ્ટ્યા હતે લોકે હ્ય્ ઉગ્રે લોકેશ્વરૈઃ સહ
વસિષ્ઠસ્તપસા ધીમાન્ ધારયામાસ વૈ પ્રજાઃ ॥

અન્નોદકં મૂલફલમ્ ઓષધીશ્ ચ પ્રવર્તયન્
તાનેતાઞ્જીવયામાસ કારુણ્યાદૌષધેન ચ ॥

અરુન્ધત્યાં વસિષ્ઠસ્તુ સુતાન્ ઉત્પાદયચ્છતમ્
જ્યાયસો ઽજનયચ્છક્તેર્ અદૃશ્યન્તી પરાશરમ્ ॥

રક્ષસા ભક્ષિતે શક્તૌ રુધિરેણ તુ વૈ તદા
કાલી પરાશરાજ્જજ્ઞે કૃષ્ણદ્વૈપાયનં પ્રભુમ્ ॥

દ્વૈપાયનો હ્યરણ્યાં વૈ શુકમ્ ઉત્પાદયત્સુતમ્
ઉપમન્યું ચ પીવર્યાં વિદ્ધીમે શુકસૂનવઃ ॥

ભૂરિશ્રવાઃ પ્રભુઃ શંભુઃ કૃષ્ણો ગૌરસ્તુ પઞ્ચમઃ
કન્યા કીર્તિમતી ચૈવ યોગમાતા ધૃતવ્રતા ॥

જનની બ્રહ્મદત્તસ્ય પત્ની સા ત્વનુહસ્ય ચ
શ્વેતઃ કૃષ્ણશ્ ચ ગૌરશ્ ચ શ્યામો ધૂમ્રસ્તથારુણઃ ॥

નીલો બાદરિકશ્ચૈવ સર્વે ચૈતે પરાશરાઃ
પરાશરાણામષ્ટૌ તે પક્ષાઃ પ્રોક્તા મહાત્મનામ્ ॥

અત ઊર્ધ્વં નિબોધધ્વમ્ ઇન્દ્રપ્રમિતિસંભવમ્
વસિષ્ઠસ્ય કપિઞ્જલ્યો ઘૃતાચ્યામુદપદ્યત ॥

ત્રિમૂર્તિર્યઃ સમાખ્યાત ઇન્દ્રપ્રમિતિરુચ્યતે
પૃથોઃ સુતાયાં સમ્ભૂતો ભદ્રસ્તસ્યા ભવદ્વસુઃ ॥

ઉપમન્યુઃ સુતસ્તસ્ય બહવો હ્યૌપમન્યવઃ
મિત્રાવરુણયોશ્ચૈવ કૌણ્ડિન્યા યે પરિશ્રુતાઃ ॥

એકાર્ષેયાસ્ તથા ચાન્યે વાસિષ્ઠા નામ વિશ્રુતાઃ
એતે પક્ષા વસિષ્ઠાનાં સ્મૃતા દશ મહાત્મનામ્ ॥

ઇત્યેતે બ્રહ્મણઃ પુત્રા માનસા વિશ્રુતા ભુવિ
ભર્તારશ્ ચ મહાભાગા એષાં વંશાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ॥

ત્રિલોકધારણે શક્તા દેવર્ષિકુલસંભવાઃ
તેષાં પુત્રાશ્ ચ પૌત્રાશ્ ચ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ ॥

યૈસ્તુ વ્યાપ્તાસ્ત્રયો લોકાઃ સૂર્યસ્યેવ ગભસ્તિભિઃ ॥