લિઙ્ગપુરાણ · અધ્યાય 1.107

પુરોપમન્યુના સૂત ગાણપત્યં મહેશ્વરાત્
ક્ષીરાર્ણવઃ કથં લબ્ધો વક્તુમર્હસિ સાંપ્રતમ્ ॥

એવં કાલીમ્ ઉપાલભ્ય ગતે દેવે ત્રિયંબકે
ઉપમન્યુઃ સમભ્યર્ચ્ય તપસા લબ્ધવાન્ફલમ્ ॥

ઉપમન્યુરિતિ ખ્યાતો મુનિશ્ ચ દ્વિજસત્તમાઃ
કુમાર ઇવ તેજસ્વી ક્રીડમાનો યદૃચ્છયા ॥

કદાચિત્ ક્ષીરમ્ અલ્પં ચ પીતવાન્ માતુલાશ્રમે
ઈર્ષ્યયા માતુલસુતો હ્ય્ અપિબત્ ક્ષીરમ્ ઉત્તમમ્ ॥

પીત્વા સ્થિતં યથાકામં દૃષ્ટ્વા પ્રોવાચ માતરમ્
માતર્માતર્મહાભાગે મમ દેહિ તપસ્વિનિ ॥

ગવ્યં ક્ષીરમ્ અતિસ્વાદુ નાલ્પમુષ્ણં નમામ્યહમ્
ઉપલાલિતૈવં પુત્રેણ પુત્રમ્ આલિઙ્ગ્ય સાદરમ્ ॥

દુઃખિતા વિલલાપાર્તા સ્મૃત્વા નૈર્ધન્યમાત્મનઃ
સ્મૃત્વા સ્મૃત્વા પુનઃ ક્ષીરમ્ ઉપમન્યુરપિ દ્વિજાઃ
દેહિ દેહીતિ તામાહ રોદમાનો મહાદ્યુતિઃ ॥

ઉઞ્છવૃત્ત્યાર્જિતાન્ બીજાન્ સ્વયં પિષ્ટ્વા ચ સા તદા
બીજપિષ્ટં તદાલોડ્ય તોયેન કલભાષિણી ॥

ઐહ્યેહિ મમ પુત્રેતિ સામપૂર્વં તતઃ સુતમ્
આલિઙ્ગ્યાદાય દુઃખાર્તા પ્રદદૌ કૃત્રિમં પયઃ ॥

પીત્વા ચ કૃત્રિમં ક્ષીરં માત્રા દત્તં દ્વિજોત્તમાઃ
નૈતત્ક્ષીરમિતિ પ્રાહ માતરં ચાતિવિહ્વલઃ ॥

દુઃખિતા સા તદા પ્રાહ સમ્પ્રેક્ષ્યાઘ્રાય મૂર્ધનિ
સંમાર્જ્ય નેત્રે પુત્રસ્ય કરાભ્યાં કમલાયતે ॥

તટિની રત્નપૂર્ણાસ્તે સ્વર્ગપાતાલગોચરાઃ
ભાગ્યહીના ન પશ્યન્તિ ભક્તિહીનાશ્ ચ યે શિવે ॥

રાજ્યં સ્વર્ગં ચ મોક્ષં ચ ભોજનં ક્ષીરસંભવમ્
ન લભન્તે પ્રિયાણ્યેષાં નો તુષ્યતિ સદા ભવઃ ॥

ભવપ્રસાદજં સર્વં નાન્યદેવપ્રસાદજમ્
અન્યદેવેષુ નિરતા દુઃખાર્તા વિભ્રમન્તિ ચ ॥

ક્ષીરં તત્ર કુતો ઽસ્માકં મહાદેવો ન પૂજિતઃ
પૂર્વજન્મનિ યદ્દત્તં શિવમુદ્યમ્ય વૈ સુત ॥

તદેવ લભ્યં નાન્યત્તુ વિષ્ણુમુદ્યમ્ય વા પ્રભુમ્
નિશમ્ય વચનં માતુર્ ઉપમન્યુર્મહાદ્યુતિઃ ॥

બાલો ઽપિ માતરં પ્રાહ પ્રણિપત્ય તપસ્વિનીમ્
ત્યજ શોકં મહાભાગે મહાદેવો ઽસ્તિ ચેત્ક્વચિત્ ॥

ચિરાદ્વા હ્યચિરાદ્વાપિ ક્ષીરોદં સાધયામ્યહમ્
તાં પ્રણમ્યૈવમુક્ત્વા સ તપઃ કર્તું પ્રચક્રમે ॥

તમાહ માતા સુશુભં કુર્વિતિ સુતરાં સુતમ્
અનુજ્ઞાતસ્તયા તત્ર તપસ્તેપે સુદુસ્તરમ્ ॥

હિમવત્પર્વતં પ્રાપ્ય વાયુભક્ષઃ સમાહિતઃ
તપસા તસ્ય વિપ્રસ્ય વિધૂપિતમભૂજ્જગત્ ॥

પ્રણમ્યાહુસ્તુ તત્સર્વે હરયે દેવસત્તમાઃ
શ્રુત્વા તેષાં તદા વાક્યં ભગવાન્પુરુષોત્તમઃ ॥

કિમિદં ત્વિતિ સંચિન્ત્ય જ્ઞાત્વા તત્કારણં ચ સઃ
જગામ મન્દરં તૂર્ણં મહેશ્વરદિદૃક્ષયા ॥

દૃષ્ટ્વા દેવં પ્રણમ્યૈવં પ્રોવાચેદં કૃતાઞ્જલિઃ
ભગવન્ બ્રાહ્મણઃ કશ્ચિદ્ ઉપમન્યુરિતિશ્રુતઃ ॥

ક્ષીરાર્થમદહત્સર્વં તપસા તં નિવારય
એતસ્મિન્નન્તરે દેવઃ પિનાકી પરમેશ્વરઃ
શક્રરૂપં સમાસ્થાય ગન્તું ચક્રે મતિં તદા ॥

અથ જગામ મુનેસ્તુ તપોવનં ગજવરેણ સિતેન સદાશિવઃ
સહ સુરાસુરસિદ્ધમહોરગૈર્ અમરરાજતનું સ્વયમાસ્થિતઃ ॥

વામેન શચ્યા સહિતં સુરેન્દ્રં કરેણ ચાન્યેન સિતાતપત્રમ્ ॥

રરાજ ભગવાન્ સોમઃ શક્રરૂપી સદાશિવઃ
સિતાતપત્રેણ યથા ચન્દ્રબિંબેન મન્દરઃ ॥

આસ્થાયૈવં હિ શક્રસ્ય સ્વરૂપં પરમેશ્વરઃ
જગામાનુગ્રહં કર્તુમ્ ઉપમન્યોસ્ તદાશ્રમમ્ ॥

તં દૃષ્ટ્વા પરમેશાનં શક્રરૂપધરં શિવમ્
પ્રણમ્ય શિરસા પ્રાહ મુનિર્મુનિવરાઃ સ્વયમ્ ॥

પાવિતશ્ચાશ્રમશ્ચાયં મમ દેવેશ્વરઃ સ્વયમ્
પ્રાપ્તઃ શક્રો જગન્નાથો ભગવાન્ભાનુના પ્રભુઃ ॥

એવમુક્ત્વા સ્થિતં વીક્ષ્ય કૃતાઞ્જલિપુટં દ્વિજમ્
પ્રાહ ગંભીરયા વાચા શક્રરૂપધરો હરઃ ॥

તુષ્ટો ઽસ્મિ તે વરં બ્રૂહિ તપસાનેન સુવ્રત
દદામિ ચેપ્સિતાન્ સર્વાન્ ધૌમ્યાગ્રજ મહામતે ॥

એવમુક્તસ્તદા તેન શક્રેણ મુનિસત્તમઃ
વરયામિ શિવે ભક્તિમ્ ઇત્યુવાચ કૃતાઞ્જલિઃ ॥

તતો નિશમ્ય વચનં મુનેઃ કુપિતવત્પ્રભુઃ
પ્રાહ સવ્યગ્રમીશાનઃ શક્રરૂપધરઃ સ્વયમ્ ॥

માં ન જાનાસિ દેવર્ષે દેવરાજાનમીશ્વરમ્
ત્રૈલોક્યાધિપતિં શક્રં સર્વદેવનમસ્કૃતમ્ ॥

મદ્ભક્તો ભવ વિપ્રર્ષે મામેવાર્ચય સર્વદા
દદામિ સર્વં ભદ્રં તે ત્યજ રુદ્રં ચ નિર્ગુણમ્ ॥

તતઃ શક્રસ્ય વચનં શ્રુત્વા શ્રોત્રવિદારણમ્
ઉપમન્યુરિદં પ્રાહ જપન્ પઞ્ચાક્ષરં શુભમ્ ॥

મન્યે શક્રસ્ય રૂપેણ નૂનમ્ અત્રાગતઃ સ્વયમ્
કર્તું દૈત્યાધમઃ કશ્ચિદ્ ધર્મવિઘ્નં ચ નાન્યથા ॥

ત્વયૈવ કથિતં સર્વં ભવનિન્દારતેન વૈ
પ્રસંગાદ્દેવદેવસ્ય નિર્ગુણત્વં મહાત્મનઃ ॥

બહુનાત્ર કિમુક્તેન મયાદ્યાનુમિતં મહત્
ભવાન્તરકૃતં પાપં શ્રુતા નિન્દા ભવસ્ય તુ ॥

શ્રુત્વા નિન્દાં ભવસ્યાથ તત્ક્ષણાદેવ સંત્યજેત્
સ્વદેહં તં નિહત્યાશુ શિવલોકં સ ગચ્છતિ ॥

યો વાચોત્પાટયેજ્જિહ્વાં શિવનિન્દારતસ્ય તુ
ત્રિઃ સપ્તકુલમુદ્ધૃત્ય શિવલોકં સ ગચ્છતિ ॥

આસ્તાં તાવન્મમેચ્છાયાઃ ક્ષીરં પ્રતિ સુરાધમમ્
નિહત્ય ત્વાં શિવાસ્ત્રેણ ત્યજામ્યેતત્કલેવરમ્ ॥

પુરા માત્રા તુ કથિતં તથ્યમેવ ન સંશયઃ
પૂર્વજન્મનિ ચાસ્માભિર્ અપૂજિત ઇતિ પ્રભુઃ ॥

એવમુક્ત્વા તુ તં દેવમ્ ઉપમન્યુરભીતવત્
શક્રં ચક્રે મતિં હન્તુમ્ અથર્વાસ્ત્રેણ મન્ત્રવિત્ ॥

ભસ્માધારાન્મહાતેજા ભસ્મમુષ્ટિં પ્રગૃહ્ય ચ
અથર્વાસ્ત્રં તતસ્તસ્મૈ સસર્જ ચ નનાદ ચ ॥

દગ્ધું સ્વદેહમ્ આગ્નેયીં ધ્યાત્વા વૈ ધારણાં તદા
અતિષ્ઠચ્ચ મહાતેજાઃ શુષ્કેન્ધનમિવાવ્યયઃ ॥

એવં વ્યવસિતે વિપ્રે ભગવાન્ભગનેત્રહા
વારયામાસ સૌમ્યેન ધારણાં તસ્ય યોગિનઃ ॥

અથર્વાસ્ત્રં તદા તસ્ય સંહૃતં ચન્દ્રકેણ તુ
કાલાગ્નિસદૃશં ચેદં નિયોગાન્નન્દિનસ્ તથા ॥

સ્વરૂપમેવ ભગવાન્ આસ્થાય પરમેશ્વરઃ
દર્શયામાસ વિપ્રાય બાલેન્દુકૃતશેખરમ્ ॥

ક્ષીરધારાસહસ્રં ચ ક્ષીરોદાર્ણવમેવ ચ
દધ્યાદેરર્ણવં ચૈવ ઘૃતોદાર્ણવમેવ ચ ॥

ફલાર્ણવં ચ બાલસ્ય ભક્ષ્યભોજ્યાર્ણવં તથા
અપૂપગિરયશ્ચૈવ તથાતિષ્ઠન્ સમન્તતઃ ॥

ઉપમન્યુમુવાચ સસ્મિતો ભગવાન્બન્ધુજનૈઃ સમાવૃતમ્
ગિરિજામ્ અવલોક્ય સસ્મિતાં સઘૃણં પ્રેક્ષ્યતુ તં તદા ઘૃણી ॥

ભુઙ્ક્ષ્વ ભોગાન્યથાકામં બાન્ધવૈઃ પશ્ય વત્સ મે ।*
ઉપમન્યો મહાભાગ તવાંબૈષા હિ પાર્વતી ॥

મયા પુત્રીકૃતો ઽસ્યદ્ય દત્તઃ ક્ષીરોદધિસ્ તથા
મધુનશ્ચાર્ણવશ્ચૈવ દધ્નશ્ચાર્ણવ એવ ચ ॥

આજ્યોદનાર્ણવશ્ચૈવ ફલલેહ્યાર્ણવસ્ તથા
અપૂપગિરયશ્ચૈવ ભક્ષ્યભોજ્યાર્ણવઃ પુનઃ ॥

પિતા તવ મહાદેવઃ પિતા વૈ જગતાં મુને
માતા તવ મહાભાગા જગન્માતા ન સંશયઃ ॥

અમરત્વં મયા દત્તં ગાણપત્યં ચ શાશ્વતમ્
વરાન્વરય દાસ્યામિ નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥

એવમુક્ત્વા મહાદેવઃ કરાભ્યામુપગૃહ્ય તમ્
આઘ્રાય મૂર્ધનિ વિભુર્ દદૌ દેવ્યાસ્તદા ભવઃ ॥

દેવી તનયમાલોક્ય દદૌ તસ્મૈ ગિરીન્દ્રજા
યોગૈશ્વર્યં તદા તુષ્ટા બ્રહ્મવિદ્યાં દ્વિજોત્તમાઃ ॥

સો ઽપિ લબ્ધ્વા વરં તસ્યાઃ કુમારત્વં ચ સર્વદા
તુષ્ટાવ ચ મહાદેવં હર્ષગદ્ગદયા ગિરા ॥

વરયામાસ ચ તદા વરેણ્યં વિરજેક્ષણમ્
કૃતાઞ્જલિપુટો ભૂત્વા પ્રણિપત્ય પુનઃ પુનઃ ॥

પ્રસીદ દેવદેવેશ ત્વયિ ચાવ્યભિચારિણી
શ્રદ્ધા ચૈવ મહાદેવ સાન્નિધ્યં ચૈવ સર્વદા ॥

એવમુક્તસ્તદા તેન પ્રહસન્નિવ શઙ્કરઃ
દત્ત્વેપ્સિતં હિ વિપ્રાય તત્રૈવાન્તરધીયત ॥