લીલાવતી · શ્લોક 48-69

છેદમ્ ગુણમ્ ગુણમ્ છેદમ્ વર્ગમ્ મૂલમ્ પદમ્ કૃતિમ્।
ઋણમ્ સ્વમ્ સ્વમ્ ઋણમ્ @કુર્યાત્ દૃશ્યે રાશિ-પ્રસિદ્ધયે॥ [શ્લોક]

અથ સ્વ-અંશ-અધિક-ઊને તુ લવ-આઢ્ય-ઊનસ્ હરસ્ હરસ્।
અંશસ્ તુ અવિકૃતસ્ તત્ર વિલોમે શેષમ્ ઉક્ત-વત્॥ [શ્લોક]

યસ્ %ત્રિ-ઘ્નસ્ %ત્રિભિસ્ અન્વિતસ્ સ્વ-#ચરણૈસ્ ભક્તસ્ તતસ્ %સપ્તભિસ્ સ્વ-%ત્રિ-અંશેન વિવર્જિતસ્ સ્વ-ગુણિતસ્ હીનસ્ %દ્વિપઞ્ચાશતા।
તદ્-મૂલે %અષ્ટ-યુતે હૃતે ચ %દશભિસ્ જાતમ્ %દ્વયમ્ @બ્રૂહિ તમ્ રાશિમ્ @વેત્સિ હિ ચઞ્ચલ-અક્ષિ વિમલામ્ બાલે વિલોમ-ક્રિયામ્॥ [શાર્દૂલવિક્રીડિત]

ઉદ્દેશક-આલાપ-વત્ ઇષ્ટ-રાશિસ્ ક્ષુણ્ણસ્ હૃતસ્ અંશૈસ્ રહિતસ્ યુતસ્ વા।
ઇષ્ટ-આહતમ્ દૃષ્ટમ્ અનેન ભક્તમ્ રાશિસ્ @ભવેત્ પ્રોક્તમ્ ઇતિ ઇષ્ટ-કર્મ॥ [ઇન્દ્રવજ્રા]

%પઞ્ચ-ઘ્નસ્ સ્વ-%ત્રિ-ભાગ-ઊનસ્ %દશ-ભક્તસ્ સમન્વિતસ્।
રાશિ-%ત્રિ-અંશ-%અર્ધ-પાદૈસ્ @સ્યાત્ કસ્ રાશિસ્ %દ્વિ-ઊન-%સપ્તતિસ્॥ [શ્લોક]

અમલ-કમલ-રાશેસ્ %ત્રિ-અંશ-%પઞ્ચ-અંશ-%ષષ્ઠૈસ્ %ત્રિ-નયન-હરિ-સૂર્યાસ્ યેન %તુર્યેણ ચ આર્યા।
ગુરુ-પદમ્ અથ %ષડ્ભિસ્ પૂજિતમ્ શેષ-પદ્મૈસ્ સકલ-કમલ-સંખ્યામ્ ક્ષિપ્રમ્ @આખ્યાહિ તસ્ય॥ [માલિની]

સ્વ-%અર્ધમ્ @પ્રાદાત્ પ્રયાગે %નવ-લવ-#યુગલમ્ યસ્ અવશેષાત્ ચ કાશ્યામ્ શેષ-#અઙ્ઘ્રિમ્ શુલ્ક-હેતોસ્ પથિ %દશમ-લવાન્ %ષટ્ ચ શેષાત્ ગયાયામ્।
શિષ્ટાસ્ નિષ્ક-%ત્રિષષ્ટિસ્ નિજ-ગૃહમ્ અનયા તીર્થ-પાન્થસ્ પ્રયાતસ્ તસ્ય દ્રવ્ય-પ્રમાણમ્ @વદ યદિ ભવતા શેષ-જાતિસ્ શ્રુતા @અસ્તિ॥ [સ્રગ્ધરા]

%પઞ્ચ-અંશસ્ અલિ-કુલાત્ કદમ્બમ્ @અગમત્ %ત્રિ-અંશસ્ શિલીન્ધ્રમ્ તયોસ્ વિશ્લેષસ્ %ત્રિ-ગુણસ્ મૃગ-અક્ષિ કુટજમ્ દોલાયમાનસ્ અપરસ્।
કાન્તે કેતક-માલતી-પરિમલ-પ્રાપ્ત-%એક-કાલ-પ્રિયા-દૂત-આહૂતસ્ ઇતસ્ તતસ્ @ભ્રમતિ ખે ભૃઙ્ગસ્ અલિ-સંખ્યામ્ @વદ॥ [શાર્દૂલવિક્રીડિત]

યયોસ્ યોગસ્ %શતમ્ સ-%એકમ્ વિયોગસ્ %પઞ્ચવિંશતિસ્।
તૌ રાશી @વદ મે વત્સ @વેત્સિ સંક્રમણમ્ યદિ॥ [શ્લોક]

રાશ્યોસ્ યયોસ્ વિયોગસ્ %અષ્ટૌ તદ્-કૃત્યોસ્ ચ %ચતુઃશતી।
વિવરમ્ @બ્રૂહિ તૌ રાશી શીઘ્રમ્ ગણિત-કોવિદ॥ [શ્લોક]

ઇષ્ટ-કૃતિસ્ %અષ્ટ-ગુણિતા વિ-%એકા દલિતા વિભાજિતા ઇષ્ટેન।
%એકસ્ @સ્યાત્ અસ્ય કૃતિસ્ દલિતા સ-%એકા અપરસ્ રાશિસ્॥

#રૂપમ્ %દ્વિ-ગુણ-ઇષ્ટ-હૃતમ્ સ-ઇષ્ટમ્ %પ્રથમસ્ અથ વા અપરસ્ #રૂપમ્।
કૃતિ-યુતિ-વિયુતી વિ-%એકે વર્ગૌ @સ્યાતામ્ યયોસ્ રાશ્યોસ્॥

રાશ્યોસ્ યયોસ્ કૃતિ-વિયોગ-યુતી નિસ્-%એકે મૂલ-પ્રદે @પ્રવદ તૌ મમ મિત્ર યત્ર।
@ક્લિશ્યન્તિ બીજ-ગણિતે પટવસ્ અપિ મૂઢાસ્ %ષોઢા-ઉક્ત-બીજ-ગણિતમ્ પરિભાવયન્તસ્॥

ઇષ્ટસ્ય વર્ગ-વર્ગસ્ ઘનસ્ ચ તૌ %અષ્ટ-સંગુણૌ %પ્રથમસ્।
સ-%એકસ્ રાશી @સ્યાતામ્ એવમ્ વ્યક્તે અથ વા અવ્યક્તે॥

પાટી-સૂત્ર-ઉપમમ્ બીજમ્ ગૂઢમ્ ઇતિ @અવભાસતે।
ન @અસ્તિ ગૂઢમ્ અમૂઢાનામ્ ન એવ %ષોઢા ઇતિ અનેકધા॥
@અસ્તિ ત્રૈરાશિકમ્ પાટી બીજમ્ ચ વિમલા મતિસ્।
કિમ્ અજ્ઞાતમ્ સુ-બુદ્ધીનામ્ અતસ્ મન્દ-અર્થમ્ @ઉચ્યતે॥

ગુણ-ઘ્ન-મૂલ-ઊન-યુતસ્ય રાશેસ્ દૃષ્ટસ્ય યુક્તસ્ય ગુણ-%અર્ધ-કૃત્યા।
મૂલમ્ ગુણ-%અર્ધેન યુતમ્ વિહીનમ્ વર્ગી-કૃતમ્ પ્રષ્ટુર્ અભીષ્ટ-રાશિસ્॥

યદા લવૈસ્ ચ ઊન-યુતસ્ સસ્ રાશિસ્ %એકેન ભાગ-ઊન-યુતેન @ભક્ત્વા।
દૃશ્યમ્ તથા મૂલ-ગુણમ્ ચ તાભ્યામ્ સાધ્યસ્ તતસ્ પ્રોક્ત-વત્ એવ રાશિસ્॥

બાલે મરાલ-કુલ-મૂલ-દલાનિ %સપ્ત તીરે વિલાસ-ભર-મન્થર-ગાણિ @અપશ્યમ્।
કુર્વત્ ચ કેલિ-કલહમ્ કલહંસ-#યુગ્મમ્ શેષમ્ જલે @વદ મરાલ-કુલ-પ્રમાણમ્॥

સ્વ-પદૈસ્ %નવભિસ્ યુક્તસ્ @સ્યાત્ %ચત્વારિંશતા અધિકમ્।
%શત-%દ્વાદશકમ્ વિદ્વન્ કસ્ સસ્ રાશિસ્ @નિગદ્યતામ્॥

યાતમ્ હંસ-કુલસ્ય મૂલ-%દશકમ્ મેઘ-આગમે માનસમ્ @પ્રોડ્ડીય સ્થલ-પદ્મિની-વનમ્ @અગાત્ %અષ્ટ-અંશકસ્ અમ્ભસ્-તટાત્।
બાલે બાલ-મૃણાલ-શાલિનિ જલે કેલિ-ક્રિયા-લાલસમ્ દૃષ્ટમ્ હંસ-#યુગ-%ત્રયમ્ ચ સકલામ્ યૂથસ્ય સંખ્યામ્ @વદ॥