લીલાવતી · શ્લોક 197-216

સમ-પર-સંધી ભૂ-ઘ્નૌ સૂચી-આબાધે પૃથક્ @સ્યાતામ્।
હાર-હૃતસ્ પર-લમ્બસ્ સૂચી-લમ્બસ્ @ભવેત્ ભૂ-ઘ્નસ્॥

સૂચી-લમ્બ-ઘ્ન-ભુજૌ નિજ-નિજ-લમ્બ-ઉદ્ધૃતૌ ભુજૌ સૂચ્યાસ્।
એવમ્ ક્ષેત્ર-ક્ષોદસ્ પ્રાજ્ઞૈસ્ ત્રૈરાશિકાત્ @ક્રિયતે॥

વ્યાસે #ભ-#નન્દ-#અગ્નિ-3927-હતે વિભક્તે #ખ-#બાણ-#સૂર્યૈસ્ 1250 પરિધિસ્ સસ્ સૂક્ષ્મસ્। [શર્મ: સુસૂક્ષ્મસ્ < સસ્ સૂક્ષ્મસ્]
%દ્વાવિંશતિ-22-ઘ્ને વિહૃતે અથ #શૈલૈસ્ 7 સ્થૂલસ્ અથ વા @સ્યાત્ વ્યવહાર-યોગ્યસ્॥

વિષ્કમ્ભ-માનમ્ કિલ %સપ્ત 7 યત્ર તત્ર પ્રમાણમ્ પરિધેસ્ @પ્રચક્ષ્વ।
%દ્વાવિંશતિસ્ 22 યદ્-પરિધિ-પ્રમાણમ્ તદ્-વ્યાસ-સંખ્યામ્ ચ સખે @વિચિન્ત્ય॥

વૃત્ત-ક્ષેત્રે પરિધિ-ગુણિત-વ્યાસ-પાદસ્ ફલમ્ યત્ ક્ષુણ્ણમ્ વેદૈસ્ ઉપરિ પરિતસ્ કન્દુકસ્ય ઇવ જાલમ્। [આપટે: -ક્ષેત્ર < -ક્ષેત્રે]
ગોલસ્ય એવમ્ તત્ અપિ ચ ફલમ્ પૃષ્ઠ-જમ્ વ્યાસ-નિઘ્નમ્ %ષડ્ભિસ્ ભક્તમ્ @ભવતિ નિયતમ્ ગોલ-ગર્ભે ઘન-આખ્યમ્॥

યદ્-વ્યાસસ્ #તુરગૈસ્ મિતસ્ કિલ ફલમ્ ક્ષેત્રે સમે તત્ર કિમ્ વ્યાસસ્ %સપ્ત-મિતસ્ ચ યસ્ય સુમતે ગોલસ્ય તસ્ય અપિ કિમ્।
પૃષ્ઠે કન્દુક-જાલ-સંનિભ-ફલમ્ ગોલસ્ય તસ્ય અપિ કિમ્ મધ્યે @બ્રૂહિ ઘનમ્ ફલમ્ ચ વિમલામ્ ચેદ્ @વેત્સિ લીલાવતીમ્॥

વ્યાસસ્ય વર્ગે #ભ-%નવ-#અગ્નિ-નિઘ્ને સૂક્ષ્મમ્ ફલમ્ %પઞ્ચ-%સહસ્ર-ભક્તે।
#રુદ્ર-આહતે #શક્ર-હૃતે અથ વા @સ્યાત્ સ્થૂલમ્ ફલમ્ તત્ વ્યવહાર-યોગ્યમ્॥
ઘની-કૃત-વ્યાસ-#દલમ્ નિજ-%એકવિંશ-અંશ-યુક્ ગોલ-ઘનમ્ ફલમ્ @સ્યાત્॥

જ્યા-વ્યાસ-યોગ-અન્તર-ઘાત-મૂલમ્ વ્યાસસ્ તદ્-ઊનસ્ દલિતસ્ શરસ્ @સ્યાત્।
વ્યાસાત્ શર-ઊનાત્ શર-સંગુણાત્ ચ મૂલમ્ %દ્વિ-નિઘ્નમ્ @ભવતિ ઇહ જીવા।
જીવા-%અર્ધ-વર્ગે શર-ભક્ત-યુક્તે વ્યાસ-પ્રમાણમ્ @પ્રવદન્તિ વૃત્તે॥

%દશ-વિસ્તૃતિ-વૃત્ત-અન્તર્ યત્ર જ્યા %ષષ્-મિતા સખે।
તત્ર ઇષુમ્ @વદ બાણાત્ જ્યામ્ જ્યા-બાણાભ્યામ્ ચ વિસ્તૃતિમ્॥

%ત્રિ-%દ્વિ-#અઙ્ક-#અગ્નિ-#નભસ્-#ચન્દ્રૈસ્ 103923 %ત્રિ-#બાણ-%અષ્ટ-#યુગ-%અષ્ટભિસ્ 84853। [શર્મ: %દ્વિ-%દ્વિ- < ત્રિ-દ્વિ-]
#વેદ-#અગ્નિ-#બાણ-#ખ-#અશ્વૈસ્ 70534 ચ #ખ-#ખ-#અભ્ર-#અભ્ર-#રસૈસ્ 60000 ક્રમાત્॥

#બાણ-#ઇષુ-#નખ-#બાણૈસ્ 52055 ચ %દ્વિ-%દ્વિ-#નન્દ-#ઇષુ-#સાગરૈસ્ 45922। [શર્મ: #શૈલ-#ઋતુ- < બાણ-ઇષુ-]
#કુ-#રામ-%દશ-#વેદૈસ્ 41031 ચ વૃત્ત-વ્યાસે સમાહતે॥ [શર્મ: %ત્રિ-#વેદ- < કુ-રામ-]

#ખ-#ખ-#ખ-#અભ્ર-#અર્ક-120000-સંભક્તે @લભ્યન્તે ક્રમશસ્ ભુજાસ્।
વૃત્ત-અન્તર્-%ત્રિ-અસ્ર-પૂર્વાણામ્ %નવ-અસ્ર-અન્તમ્ પૃથક્ પૃથક્॥ [શર્મ: વૃત્ત-તદ્- < વૃત્ત-અન્તર્-, નવ-અન્તાનામ્ < નવ-અસ્ર-અન્તમ્]

%સહસ્ર-%દ્વિતય-વ્યાસમ્ યત્ વૃત્તમ્ તસ્ય મધ્યતસ્।
સમ-%ત્રિ-અસ્ર-આદિકાનામ્ મે ભુજાન્ @વદ પૃથક્ પૃથક્॥

ચાપ-ઊન-નિઘ્ન-પરિધિસ્ %પ્રથમ-આહ્વયસ્ @સ્યાત્ %પઞ્ચ-આહતસ્ પરિધિ-વર્ગ-%ચતુર્થ-ભાગસ્।
આદ્ય-ઊનિતેન ખલુ તેન @ભજેત્ %ચતુર્-ઘ્ન-વ્યાસ-આહતમ્ %પ્રથમમ્ આપ્તમ્ ઇહ જ્યકા @સ્યાત્॥

%અષ્ટાદશ-અંશેન વૃતેસ્ સમાનમ્ %એક-આદિ-નિઘ્નેન ચ યત્ર ચાપમ્।
પૃથક્ પૃથક્ તત્ર @વદ આશુ જીવામ્ #ખ-#અર્કૈસ્ મિતમ્ વ્યાસ-#દલમ્ ચ યત્ર॥

વ્યાસ-#અબ્ધિ-ઘાત-યુત-મૌર્વિકયા વિભક્તસ્ જીવા-#અઙ્ઘ્રિ-%પઞ્ચ-ગુણિતસ્ પરિધેસ્ તુ વર્ગસ્।
લબ્ધ-ઊનિતાત્ પરિધિ-વર્ગ-%ચતુર્થ-ભાગાત્ આપ્તે પદે વૃતિ-#દલાત્ પતિતે ધનુસ્ @સ્યાત્॥

વિદિતાસ્ ઇહ યે ગુણાસ્ તતસ્ @વદ તેષામ્ અધુના ધનુસ્-મિતીસ્। [શર્મ: સ્વતસ્ < તતસ્, અથ મે < અધુના, -મિતિમ્ < -મિતીસ્]
યદિ તે @અસ્તિ ધનુસ્-ગુણ-ક્રિયા-ગણિતે ગાણિતિક અતિનૈપુણમ્॥ [શર્મ: અતિનૈપુણી]

@ગણયિત્વા વિસ્તારમ્ બહુષુ સ્થાનેષુ તદ્-યુતિસ્ ભાજ્યા।
સ્થાનક-મિત્યા સમ-મિતિસ્ એવમ્ દૈર્ઘ્યમ્ ચ વેધે ચ॥
ક્ષેત્ર-ફલમ્ વેધ-ગુણમ્ ખાતે ઘન-હસ્ત-સંખ્યા @સ્યાત્॥ [શર્મ: ઘાતે < ખાતે]

ભુજ-વક્રતયા દૈર્ઘ્યમ્ %દશ-#ઈશ-#અર્ક-કરૈસ્ મિતમ્।
%ત્રિષુ સ્થાનેષુ %ષષ્-%પઞ્ચ-%સપ્ત-હસ્તા ચ વિસ્તૃતિસ્॥ [શર્મ: -હસ્તા અત્ર < -હસ્તા ચ]

યસ્ય ખાતસ્ય વેધસ્ અપિ %દ્વિ-%ચતુર્-%ત્રિ-કરસ્ સખે। [શર્મ: -ત્રિ-મિતસ્ < -ત્રિ-કરસ્]
તત્ર ખાતે કિયન્તસ્ @સ્યુસ્ ઘન-હસ્તાસ્ @પ્રચક્ષ્વ મે॥