લીલાવતી · શ્લોક 174-196

ક્ષેત્રસ્ય %પઞ્ચ-કૃતિ-તુલ્ય-%ચતુર્-ભુજસ્ય કર્ણૌ તતસ્ ચ ગણિતમ્ ગણક @પ્રચક્ષ્વ।
તુલ્ય-શ્રુતેસ્ ચ ખલુ તસ્ય તથા આયતસ્ય યદ્-વિસ્તૃતિસ્ #રસ-મિતા %અષ્ટ-મિતમ્ ચ દૈર્ઘ્યમ્॥

ક્ષેત્રસ્ય યસ્ય વદનમ્ #મદનારિ-તુલ્યમ્ વિશ્વંભરા %દ્વિ-ગુણિતેન મુખેન તુલ્યા।
બાહૂ %ત્રયોદશ-#નખ-પ્રમિતૌ ચ લમ્બસ્ #સૂર્ય-ઉન્મિતસ્ ચ ગણિતમ્ @વદ તત્ર કિમ્ @સ્યાત્॥

%પઞ્ચાશત્ %એક-સહિતા વદનમ્ યદીયમ્ ભૂસ્ %પઞ્ચસપ્તતિ-મિતા પ્રમિતસ્ %અષ્ટષષ્ટ્યા।
સવ્યસ્ ભુજસ્ %દ્વિ-ગુણ-%વિંશતિ-સંમિતસ્ અન્યસ્ તસ્મિન્ ફલમ્ શ્રવણ-લમ્બ-મિતી @પ્રચક્ષ્વ॥

યત્ લમ્બ-લમ્બ-આશ્રિત-બાહુ-વર્ગ-વિશ્લેષ-મૂલમ્ કથિતા અવબાધા।
તદ્-ઊન-ભૂ-વર્ગ-સમન્વિતસ્ય યત્ લમ્બ-વર્ગસ્ય પદમ્ સસ્ કર્ણસ્॥

ઇષ્ટસ્ અત્ર કર્ણસ્ %પ્રથમમ્ પ્રકલ્પ્યસ્ %ત્રિ-અસ્રે તુ કર્ણ-ઉભયતસ્ સ્થિતે યે।
કર્ણમ્ તયોસ્ ક્ષ્મામ્ ઇતરૌ ચ બાહૂ @પ્રકલ્પ્ય લમ્બ-અવબધે ચ સાધ્યે॥

આબાધયોસ્ %એક-કકુભ્-સ્થયોસ્ યત્ @સ્યાત્ અન્તરમ્ તત્ કૃતિ-સંયુતસ્ય।
લમ્બ-ઐક્ય-વર્ગસ્ય પદમ્ %દ્વિતીયસ્ કર્ણસ્ @ભવેત્ સર્વ-%ચતુર્-ભુજેષુ॥

કર્ણ-આશ્રિત-સુ-અલ્પ-ભુજ-ઐક્યમ્ ઉર્વીમ્ @પ્રકલ્પ્ય તદ્-શેષ-ભુજૌ ચ બાહૂ।
સાધ્યસ્ અવલમ્બસ્ અથ તથા અન્ય-કર્ણસ્ સ્વ-ઉર્વ્યાસ્ કથમ્-ચિત્ શ્રવણસ્ ન દીર્ઘસ્।
તદ્-અન્ય-લમ્બાત્ ન લઘુસ્ તથા ઇદમ્ @જ્ઞાત્વા ઇષ્ટ-કર્ણસ્ સુધિયા પ્રકલ્પ્યસ્॥

સમાન-લમ્બસ્ય %ચતુર્-ભુજસ્ય મુખ-ઊન-ભૂમિમ્ @પરિકલ્પ્ય ભૂમિમ્।
ભુજૌ ભુજૌ %ત્રિ-અસ્ર-વત્ એવ સાધ્યે તસ્ય અબધે લમ્બ-મિતિસ્ તતસ્ ચ॥

આબાધયા ઊના %ચતુર્-અસ્ર-ભૂમિસ્ તદ્-લમ્બ-વર્ગ-ઐક્ય-પદમ્ શ્રુતિસ્ @સ્યાત્।
સમાન-લમ્બે લઘુ-દોસ્-કુ-યોગાત્ મુખ-અન્ય-દોસ્-સંયુતિસ્ અલ્પિકા @સ્યાત્॥

%દ્વિપઞ્ચાશત્-મિત-વિ-%એક-%ચત્વારિંશત્-મિતૌ ભુજૌ।
મુખમ્ તુ %પઞ્ચવિંશત્યા તુલ્યમ્ %ષષ્ટ્યા મહી કિલ॥

અતુલ્ય-લમ્બકમ્ ક્ષેત્રમ્ ઇદમ્ પૂર્વૈસ્ ઉદાહૃતમ્।
%ષટ્પઞ્ચાશત્ %ત્રિષષ્ટિસ્ ચ નિયતે કર્ણયોસ્ મિતી।
કર્ણૌ તત્ર અપરૌ @બ્રૂહિ સમ-લમ્બમ્ ચ તદ્-શ્રુતી॥

કર્ણ-આશ્રિત-ભુજ-ઘાત-ઐક્યમ્ ઉભયથા અન્યોન્ય-ભાજિતમ્ @ગુણયેત્।
યોગેન ભુજ-પ્રતિભુજ-વધયોસ્ કર્ણૌ પદે વિષમે॥

અભીષ્ટ-જાત્ય-%દ્વય-બાહુ-કોટયસ્ પરસ્પરમ્ કર્ણ-હતાસ્ ભુજાસ્ ઇતિ।
%ચતુર્-ભુજમ્ યત્ વિષમમ્ પ્રકલ્પિતમ્ શ્રુતી તુ તત્ર %ત્રિ-ભુજ-%દ્વયાત્ તતસ્॥

બાહ્વોસ્ વધસ્ કોટિ-વધેન યુક્ @સ્યાત્ એકા શ્રુતિસ્ કોટિ-ભુજા-વધ-ઐક્યમ્।
અન્યા લઘૌ સતિ અપિ સાધને અસ્મિન્ પૂર્વૈસ્ કૃતમ્ યત્ ગુરુ તત્ ન @વિદ્મસ્॥

ક્ષેત્રે યત્ર %શત-%ત્રયમ્ 300 ક્ષિતિ-મિતિસ્ #તત્ત્વ-#ઇન્દુ-125-તુલ્યમ્ મુખમ્।
બાહૂ #ખ-#ઉત્કૃતિભિસ્ 260 #શર-#અતિધૃતિભિસ્ 195 તુલ્યૌ ચ તત્ર શ્રુતી।
%એકા #ખ-%અષ્ટ-#યમૈસ્ 280 સમા #તિથિ-#ગુણૈસ્ 315 અન્યા અથ તદ્-લમ્બકૌ[।]
તુલ્યૌ #ગો-#ધૃતિભિસ્ 189 તથા #જિન-#યમૈસ્ 224 યોગાત્ શ્રવસ્-લમ્બયોસ્॥

તદ્-ખણ્ડે @કથય અધરે શ્રવણયોસ્ યોગાત્ ચ લમ્બ-અબધે[।]
તદ્-સૂચી નિજ-માર્ગ-વૃદ્ધ-ભુજયોસ્ યોગાત્ યથા @સ્યાત્ તતસ્।
સ-આબાધમ્ @વદ લમ્બકમ્ ચ ભુજયોસ્ સૂચ્યાસ્ પ્રમાણે ચ કે[।]
સર્વમ્ ગાણિતિક @પ્રચક્ષ્વ નિતરામ્ ક્ષેત્રે અત્ર દક્ષસ્ @અસિ ચેદ્॥

લમ્બ-તદ્-આશ્રિત-બાહ્વોસ્ મધ્યમ્ સંધિ-આખ્યમ્ અસ્ય લમ્બસ્ય।
સંધિ-ઊના ભૂસ્ પીઠમ્ સાધ્યમ્ યસ્ય અધરમ્ ખણ્ડમ્॥

સંધિસ્ દ્વિષ્ઠસ્ પર-લમ્બ-શ્રવણ-હતસ્ પરસ્ય પીઠેન।
ભક્તસ્ લમ્બ-શ્રુત્યોસ્ યોગાત્ @સ્યાતામ્ અધસ્-ખણ્ડે॥

લમ્બૌ ભૂ-ઘ્નૌ નિજ-નિજ-પીઠ-વિભક્તૌ ચ વંશૌ @સ્તસ્।
તાભ્યામ્ પ્રાક્-વત્ શ્રુત્યોસ્ યોગાત્ લમ્બસ્ કુ-ખણ્ડે ચ॥

લમ્બ-હૃતસ્ નિજ-સંધિસ્ પર-લમ્બ-ગુણસ્ સમ-આહ્વયસ્ જ્ઞેયસ્।
સમ-પર-સંધ્યોસ્ ઐક્યમ્ હારસ્ તેન ઉદ્ધૃતૌ તૌ ચ॥