લીલાવતી · શ્લોક 154-173

સખે પદ્મ-તદ્-મજ્જન-સ્થાન-મધ્યમ્ ભુજસ્ કોટિ-કર્ણ-અન્તરમ્ પદ્મ-દૃશ્યમ્।
નલસ્ કોટિસ્ એતદ્-મિતમ્ @સ્યાત્ યત્ અમ્ભસ્ @વદ એવમ્ @સમાનીય પાનીય-માનમ્॥

ચક્ર-ક્રૌઞ્ચ-આકુલિત-સલિલે ક્વ અપિ દૃષ્ટમ્ તડાગે તોયાત્ ઊર્ધ્વમ્ કમલ-કલિકા-અગ્રમ્ વિતસ્તિ-પ્રમાણમ્।
મન્દમ્ મન્દમ્ ચલિતમ્ અનિલેન આહતમ્ હસ્ત-#યુગ્મે તસ્મિન્ મગ્નમ્ ગણક @કથય ક્ષિપ્રમ્ અમ્ભસ્-પ્રમાણમ્॥

%દ્વિ-નિઘ્ન-તાલ-ઉચ્છ્રિતિ-સંયુતમ્ યત્ સરસ્-અન્તરમ્ તેન વિભાજિતાયાસ્।
તાલ-ઉચ્છ્રિતેસ્ તાલ-સરસ્-અન્તર-ઘ્ન્યાસ્ ઉડ્ડીન-માનમ્ ખલુ @લભ્યતે તત્॥ [આપટે: ખલ < ખલુ]

વૃક્ષાત્ હસ્ત-%શત-ઉચ્છ્રયાત્ %શત-#યુગે વાપીમ્ કપિસ્ કસ્ અપિ @અગાત્ @ઉત્તીર્ય અથ પરસ્ દ્રુતમ્ શ્રુતિ-પથેન @ઉડ્ડીય કિમ્ચિત્ દ્રુમાત્।
જાતા એવમ્ સમતા તયોસ્ યદિ ગતૌ ઉડ્ડીન-માનમ્ કિયત્ વિદ્વન્ ચેદ્ સુ-પરિશ્રમસ્ @અસ્તિ ગણિતે ક્ષિપ્રમ્ તત્ @આચક્ષ્વ મે॥

કર્ણસ્ય વર્ગાત્ %દ્વિ-ગુણાત્ વિશોધ્યસ્ દોસ્-કોટિ-યોગસ્ સ્વ-ગુણસ્ અસ્ય મૂલમ્।
યોગસ્ દ્વિધા મૂલ-વિહીન-યુક્તસ્ @સ્યાતામ્ તદ્-%અર્ધે ભુજ-કોટિ-માને॥

%દશ %સપ્ત-અધિકસ્ કર્ણસ્ %ત્રિ-અધિકા %વિંશતિસ્ સખે।
ભુજ-કોટિ-યુતિસ્ યત્ર તત્ર તે મે પૃથક્ @વદ॥

દોસ્-કોટ્યોસ્ અન્તરમ્ #શૈલાસ્ કર્ણસ્ યત્ર %ત્રયોદશ।
ભુજ-કોટી પૃથક્ તત્ર @વદ આશુ ગણક-ઉત્તમ॥

અન્યોન્ય-મૂલ-અગ્ર-ગ-સૂત્ર-યોગાત્ વેણ્વોસ્ વધે યોગ-હૃતે અવલમ્બસ્।
વંશૌ સ્વ-યોગેન હૃતૌ અભીષ્ટ-ભૂ-ઘ્નૌ ચ લમ્બ-ઉભયતસ્ કુ-ખણ્ડે॥

%પઞ્ચદશ-%દશ-કર-ઉચ્છ્રય-વેણ્વોસ્ અજ્ઞાત-મધ્ય-ભૂમિકયોસ્।
ઇતરેતર-મૂલ-અગ્ર-ગ-સૂત્ર-યુતેસ્ લમ્બ-માનમ્ @આચક્ષ્વ॥

ધૃષ્ટ-ઉદ્દિષ્ટમ્ ઋજુ-ભુજ-ક્ષેત્રમ્ યત્ર %એક-બાહુતસ્ સુ-અલ્પા।
તદ્-ઇતર-ભુજ-યુતિસ્ અથ વા તુલ્યા જ્ઞેયમ્ તત્ અક્ષેત્રમ્॥ [આપટે: -યતિસ્ < -યુતિસ્]

%ચતુર્-અસ્રે %ત્રિ-%ષષ્-%દ્વિ-#અર્કાસ્ ભુજાસ્ %ત્રિ-અસ્રે %ત્રિ-%ષષ્-%નવાસ્।
ઉદ્દિષ્ટાસ્ યત્ર ધૃષ્ટેન તત્ અક્ષેત્રમ્ @વિનિર્દિશેત્॥ [આપટે: ધષ્ટેન < ધૃષ્ટેન]

%ત્રિ-ભુજે ભુજયોસ્ યોગસ્ તદ્-અન્તર-ગુણસ્ ભુવા હૃતસ્ લબ્ધ્યા।
%દ્વિસ્-સ્થા ભૂસ્ ઊન-યુતા દલિતા આબાધે તયોસ્ @સ્યાતામ્॥

સ્વ-આબાધા-ભુજ-કૃત્યોસ્ અન્તર-મૂલમ્ @પ્રજાયતે લમ્બસ્।
લમ્બ-ગુણમ્ ભૂમિ-%અર્ધમ્ સ્પષ્ટમ્ %ત્રિ-ભુજે ફલમ્ @ભવતિ॥

ક્ષેત્રે મહી મનુ-મિતા %ત્રિ-ભુજે ભુજૌ તુ યત્ર %ત્રયોદશ-#તિથિ-પ્રમિતૌ ચ યસ્ય।
તત્ર અવલમ્બકમ્ અથો @કથય અવબાધે ક્ષિપ્રમ્ તથા ચ સમ-કોષ્ઠ-મિતિમ્ ફલ-આખ્યમ્॥

%દશ-%સપ્તદશ-પ્રમૌ હ્બુજૌ %ત્રિ-ભુજે યત્ર %નવ-પ્રમા મહી।
અબધે @વદ લમ્બકમ્ તથા ગણિતમ્ ગાણિતિક આશુ તત્ર મે॥

સર્વ-દોસ્-યુતિ-#દલમ્ %ચતુર્-સ્થિતમ્ બાહુભિસ્ વિરહિતમ્ ચ તદ્-વધાત્।
મૂલમ્ અસ્ફુટ-ફલમ્ %ચતુર્-ભુજે સ્પષ્ટમ્ એવમ્ ઉદિતમ્ %ત્રિ-બાહુકે॥

ભૂમિસ્ %ચતુર્દશ-મિતા મુખમ્ #અઙ્ક-સંખ્યમ્ બાહૂ %ત્રયોદશ-#દિવાકર-સંમિતૌ ચ।
લમ્બસ્ અપિ યત્ર #રવિ-સંખ્યકસ્ એવ તત્ર ક્ષેત્રે ફલમ્ @કથય તત્ કથિતમ્ યત્ આદ્યૈસ્॥

%ચતુર્-ભુજસ્ય અનિયતૌ હિ કર્ણૌ કથમ્ તતસ્ અસ્મિન્ નિયતમ્ ફલમ્ @સ્યાત્।
પ્રસાધિતૌ તદ્-શ્રવણૌ યત્ આદ્યૈસ્ સ્વ-કલ્પિતૌ તૌ ઇતરત્ર ન @સ્તસ્।
તેષુ એવ બાહુષુ અપરૌ ચ કર્ણૌ અનેકધા ક્ષેત્ર-ફલમ્ તતસ્ ચ॥
%ચતુર્-ભુજે હિ %એક-અન્તર-કોણૌ @આક્રમ્ય અન્તર્-પ્રવેશ્યમાનૌ ભુજૌ તદ્-સંસક્તમ્ સ્વ-કર્ણમ્ @સંકોચયતસ્। ઇતરૌ તુ બહિસ્-પ્રસરન્તૌ સ્વ-કર્ણમ્ @વર્ધયતસ્। અતસ્ ઉક્તમ્ તેષુ એવ બાહુષુ અપરૌ ચ કર્ણૌ ઇતિ॥
લમ્બયોસ્ કર્ણયોસ્ વા %એકમ્ @અનિર્દિશ્ય અપરમ્ કથમ્।
@પૃચ્છતિ અનિયતત્વે અપિ નિયતમ્ ચ અપિ તદ્-ફલમ્॥
સસ્ પૃચ્છકસ્ પિશાચસ્ વા વક્તા વા નિતરામ્ તતસ્।
યસ્ ન @વેત્તિ %ચતુર્-બાહુ-ક્ષેત્રસ્ય અનિયતામ્ સ્થિતિમ્॥ [નો નુમ્બેર્સ્ અરે ગિવેન્ તો થેસે ત્wઓ શ્લોક સ્તન્શસ્ ઇન્ આપટે.]
સમ-ચતુર્-ભુજ-આયતયોસ્ ફલ-આનયને કરણ-સૂત્રમ્ સ-અર્ધ-શ્લોક-દ્વયમ્।

ઇષ્ટા શ્રુતિસ્ તુલ્ય-%ચતુર્-ભુજસ્ય કલ્પ્યા અથ તદ્-વર્ગ-વિવર્જિતા યા।
%ચતુર્-ગુણા બાહુ-કૃતિસ્ તદીયમ્ મૂલમ્ %દ્વિતીય-શ્રવણ-પ્રમાણમ્॥

અતુલ્ય-કર્ણ-અભિહતિસ્ %દ્વિ-ભક્તા ફલમ્ સ્ફુટમ્ તુલ્ય-%ચતુર્-ભુજે @સ્યાત્।
સમ-શ્રુતૌ તુલ્ય-%ચતુર્-ભુજે ચ તથા આયતે તદ્-ભુજ-કોટિ-ઘાતસ્।
%ચતુર્-ભુજે અન્યત્ર સમાન-લમ્બે લમ્બેન નિઘ્નમ્ કુ-મુખ-ઐક્ય-#ખણ્ડમ્॥