Lalitavistara · અધ્યાય 5

ઇતિ ॥
ઇતિ શ્રીલલિતવિસ્તરે ધર્માલોકમુખપરિવર્તો નામ ચતુર્થો ઽધ્યાયઃ ॥
સ્તર્ત્ પરિવર્ત 5
પ્રચલપરિવર્તઃ પઞ્ચમઃ ।
ઇતિ હિ ભિક્ષવો બોધિસત્ત્વસ્તાં મહતીં દેવપર્ષદમનયા ધર્મ્યયા કથયા સંદર્શ્ય સમાદાપ્ય સમુત્તેજ્ય સંપ્રહર્ષ્ય ક્ષમાપયિત્વા મઙ્ગલ્યાં દેવપર્ષદમામન્ત્રયતે સ્મ - ગમિષ્યામ્યહં માર્ષા જમ્બુદ્વીપમ્ । મયા પૂર્વબોધિસત્ત્વચર્યાં ચરતા સત્ત્વાશ્ચતુર્ભિઃ સંગ્રહવસ્તુભિર્નિમન્ત્રિતા દાનેન પ્રિયવદ્યેનાર્થક્રિયયા સમાનાર્થતયા ચ । તદયુક્તમેતન્માર્ષા મમ ભવેદકૃતજ્ઞતા ચ, યદહમનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ નાભિસંબુદ્ધેયમ્ ॥
અથ તે તુષિતકાયિકા દેવપુત્રા રુદન્તો બોધિસત્ત્વસ્ય ચરણૌ પરિગૃહ્યૈવમાહુઃ - ઇદં ખલુ સત્પુરુષ તુષિતભવનં ત્વયા વિહીનં ન ભ્રાજિષ્યતે । અથ બોધિસત્ત્વસ્તાં મહતી દેવપર્ષદમેવમાહ - અયં મૈત્રેયો બોધિસત્ત્વો યુષ્માકં ધર્મં દેશયિષ્યતિ । અથ બોધિસત્ત્વઃ સ્વકાચ્છિરસઃ પટ્ટમૌલં ચાવતાર્ય મૈત્રેયસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય શિરસિ પ્રતિષ્ઠાપયામાસ । એવં ચાવોચત્ - મમાન્તરેણ ત્વં સત્પુરુષ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યસે ॥
અથ બોધિસત્ત્વો મૈત્રેયં બોધિસત્ત્વં તુષિતભવને ઽભિનિષદ્ય પુનરપિ તાં મહતીં દેવપર્ષદમામન્ત્રયતે સ્મ - કીદૃશેનાહં માર્ષા રૂપેણ માતુઃ કુક્ષાવવક્રામેયમ્? તત્ર કેચિદાહુઃ - માર્ષા માનવકરૂપેણ । કેચિદાહુઃ - શક્રરૂપેણ । કેચિદાહુઃ - બ્રહ્મરૂપેણ । કેચિદાહુઃ - મહારાજિકરૂપેણ । કેચિદાહુઃ - વૈશ્રવણરૂપેણ । કેચિદાહુઃ - ગન્ધર્વરૂપેણ । કેચિદાહુઃ - કિન્નરરૂપેણ । કેચિદાહુઃ - મહોરગરૂપેણ । કેચિદાહુઃ - મહેશ્વરરૂપેણ । કેચિદાહુઃ - ચન્દ્રરૂપેણ । કેચિદાહુઃ - સૂર્યરૂપેણ । કેચિદાહુઃ - ગરુડરૂપેણ । તત્રોગ્રતેજો નામ બ્રહ્મકાયિકો દેવપુત્રઃ પૂર્વર્ષિજન્મચ્યુતો ઽવૈવર્તિકો ઽનુત્તરાયાઃ સમ્યક્સંબોધેઃ, સ એવમાહ - યથા બ્રાહ્મણાનાં મન્ત્રવેદશાસ્ત્રપાઠેષ્વાગચ્છતિ, તાદૃશેનૈવ રૂપેણ બોધિસત્ત્વો માતુઃ કુક્ષાવવક્રામિતવ્યઃ । તત્પુનઃ કીદૃશમ્? ગજવરમહાપ્રમાણઃ ષડ્દન્તો હેમજાલસંકાશઃ સુરુચિરઃ સુરક્તશીર્ષઃ સ્ફુટિતગલિતરૂપવાન્ । એતચ્છ્રુત્વા રૂપં બ્રાહ્મણવેદશાસ્ત્રતત્ત્વજ્ઞો વ્યાકર્ષિતશ્ચ । ઇતો વૈ ભાવી દ્વાત્રિંશલ્લક્ષણોપેતઃ ॥
ઇતિ હિ ભિક્ષવો બોધિસત્ત્વો જન્મકાલમવલોક્ય તુષિતવરભવનસ્થઃ એવં રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્ય ગૃહવરે અષ્ટૌ પૂર્વનિમિત્તાન્યુપદર્શયતિ સ્મ । કતમાન્યષ્ટૌ? તદ્યથા - વ્યપગતતૃણખાણુકણ્ટકશર્કરકઢલ્યનિર્મલં સુષિક્તં સુશોધિતમનાકુલવાતતમોરજોવિગતદંશકમક્ષિકાપતઙ્ગસરીસૃપાપગતમવકીર્ણકુસુમં સમં પાણિતલજાતં તદ્ગૃહં સંસ્થિતમભૂત્ । ઇદં પ્રથમં પૂર્વનિમિત્તં પ્રાદુરભૂત્ ॥
યે ચ હિમવત્પર્વતરાજનિવાસિનઃ પત્રગુપ્તશુકસારિકાકોકિલહંસક્રોઞ્ચમયૂરચક્રવાકકુણાલકલવિઙ્કજીવંજીવકાદયો વિચિત્રરુચિરપક્ષા મનોજ્ઞપ્રિયભાષિણઃ શકુનિગણાઃ, તે આગત્ય રાજ્ઞઃ ( વૈદ્ય 29 ) શુદ્ધોદનસ્ય ગૃહવરે વિતર્દિનિર્યૂહતોરણગવાક્ષહર્મ્યકૂટાગારપ્રાસાદતલેષુ સ્થિત્વા પ્રમુદિતાઃ પ્રીતિસૌમનસ્યજાતાઃ સ્વકસ્વકાનિ રુતાન્યુદાહરન્તિ સ્મ । ઇતિ દ્વિતીયં પૂર્વનિમિત્તં પ્રાદુરભૂત્ ॥
યે ચ રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્યારામરમણીયેષુ વનરમણીયેષુ ચોદ્યાનરમણીયેષુ નાનાપુષ્પફલવૃક્ષાનાનર્તુકારિકાઃ, તે સર્વે સંપુષ્પિતાઃ સંકુસુમિતા અભૂવન્ । ઇદં તૃતીયં પૂર્વનિમિત્તં પ્રાદુરભૂત્ ॥
યાશ્ચ રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્ય પુષ્કરિણ્યો જલપરિભોગ્યસ્થાઃ, તાઃ સર્વાઃ શકટચક્રપ્રમાણૈરનેકકોટીનિયુતશતસહસ્રપત્રૈઃ પદ્મૈઃ સંછાદિતા અભૂવન્ । ઇદં ચતુર્થં પૂર્વનિમિત્તં પ્રાદુરભૂત્ ॥
યે ચ રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્ય ગૃહવરે ભાજનવિષયે સર્પિસ્તૈલમધુફાણિતશર્કરાદ્યાનાં તે પરિભુજ્યમાનાઃ ક્ષયં ન ગચ્છન્તિ સ્મ । પરિપૂર્ણા એવ સંદૃશ્યન્તે સ્મ । ઇદં પઞ્ચમં પૂર્વનિમિત્તં પ્રાદૂરભૂત્ ॥
યે ચ રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્ય ગૃહવરપ્રધાને મહત્યન્તઃપુરે ભેરીમૃદઙ્ગપણવતૂણવવીણાવેણુવલ્લકીસંપતાડપ્રભૃતયસ્તૂર્યભાણ્ડાઃ, તે સર્વે સ્વયમઘટ્ટિતા એવ મનોજ્ઞશબ્દં મુઞ્ચન્તિ સ્મ । ઇદં ષષ્ઠં પૂર્વનિમિત્તં પ્રાદુરભૂત્ ॥
યાનિ ચ રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્ય ગૃહવરપ્રધાને સુવર્ણરૂપ્યમણિમુક્તાવૈદૂર્યશઙ્ખશિલાપ્રવાલાદીનાં રત્નાનાં ભાજનાનિ, તાનિ સર્વાણિ નિરવશેષં વિવૃતવિમલવિશુદ્ધપરિપૂર્ણાન્યેવં વિરોચન્તે સ્મ । ઇદં સપ્તમં પૂર્વનિમિત્તં પ્રાદુરભૂત્ ॥
વિમલવિશુદ્ધયા ચન્દ્રસૂર્યજિહ્મીકરણયા પ્રભયા કાયચિત્તોદ્બિલ્યસંજનન્યા તદ્ગૃહં સમન્તાદવભાસિતમભૂત્ । ઇદમષ્ટમં પૂર્વનિમિત્તં પ્રાદુરભૂત્ ॥
માયા ચ દેવી સ્નાતાનુલિપ્તગાત્રા વિવિધાભરણવિષ્કમ્ભિતભુજા સુશ્લક્ષ્ણસુલીલવસ્ત્રવરધારિણી પ્રીતિપ્રામોદ્યપ્રસાદપ્રતિલબ્ધા સાર્ધં દશભિઃ સ્ત્રીસહસ્રૈઃ પરિવૃતા પુરસ્કૃતા રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્ય સંગીતિપ્રાસાદે સુખોપવિષ્ટસ્યાન્તિકમુપસંક્રમ્ય દક્ષિણે પાર્શ્વે રત્નજાલપ્રત્યુપ્તે ભદ્રાસને નિષદ્ય સ્મિતમુખી વ્યપગતભૃકુટિકા પ્રહસિતવદના રાજાનં શુદ્ધોદનમાભિર્ગાથાભિરભાષત્ -
સાધો શૃણુષ્વ મમ પાર્થિવ ભૂમિપાલા યાચામિ તે નૃપતિરદ્ય વરં પ્રયચ્છ ।
અભિપ્રાયુ મહ્ય યથ ચિત્તમનઃપ્રહર્ષં તન્મે શૃણુષ્વ ભવ પ્રીતમના ઉદગ્રઃ

ગૃહ્ણામિ દેવ વ્રતશીલવરોપવાસં અષ્ટાઙ્ગપોષધમહં જગિ મૈત્રચિત્તા ।
પ્રાણેષુ હિંસવિરતા સદ શુદ્ધભાવા પ્રેમં યથાત્મનિ પરેષુ તથા કરોમિ

સ્તૈન્યાદ્વિવર્જિતમના મદલોભહીના કામેષુ મિથ્ય નૃપતે ન સમાચરિષ્યે ।
સત્યે સ્થિતા અપિશુના પરુષપ્રહીણા સંધિપ્રલાપમશુભં ન સમાચરિષ્યે

વ્યાપાદદોષખિલમોહમદપ્રહીણા સર્વા અભિધ્ય વિગતા સ્વધનેન તુષ્ટા ।
સમ્યક્પ્રયુક્ત અકુહાનિલયા અનિર્ષ્યુ કર્મા યથા દશ ઇમે કુશલા ચરિષ્યે

મા ત્વં નરેન્દ્ર મયિ કામતૃષાં કુરુષ્વ શીલવ્રતેષ્વભિરતાય સુસંવૃતાય ।
મા તે અપુણ્ય નૃપતે ભવિ દીર્ઘરાત્રમનુમોદયા હિ મમ શીલવ્રતોપવાસમ્

છન્દો મમેષ નૃપતે પ્રવિશાદ્ય શીઘ્રં પ્રાસાદહર્મ્યશિખરે સ્થિત ધાર્તરાષ્ટ્રે ।
સખિભિઃ સદા પરિવૃતા સુખ મોદયેયં પુષ્પાભિકીર્ણશયને મૃદુકે સુગન્ધે

ન ચ કાઞ્ચુકીય પુરુષા ન પિ દારકાશ્ચ ન ચ ઇસ્ત્રિ પ્રાકૃત મમા પુરતઃ સ્થિહેયા ।
નો ચામનાપ મમ રૂપ ન શબ્દગન્ધાન્ નાન્યત્ર ઇષ્ટમધુરા શૃણુયા સુશબ્દાન્

યે રોધબન્ધનગતાઃ પરિમુઞ્ચ સર્વાન્ દ્રવ્યામ્બરાશ્ચ પુરુષાન્ધનિનઃ કુરુષ્વ ।
વસ્ત્રાન્નપાન રથયુગ્ય તથાશ્વયાનં દદ સપ્તરાત્રિકમિદં જગતઃ સુખાર્થમ્

નો ચો વિવાદકલહા ન ચ રોષવાક્યા ચાન્યોન્યમૈત્રમનસો હિતસૌમ્યચિત્તા ।
અસ્મિન્ પુરે પુરુષ ઇષ્ટિક દારકાશ્ચ દેવાશ્ચ નન્દનગતા સહિતા રમન્તામ્

ન ચ રાજદણ્ડનભટા ન તથા કુદણ્ડા નોત્પીડના ન પિ ચ તર્જનતાડના વા ।
સર્વાન્ પ્રસન્નમનસો હિતમૈત્રચિત્ત વીક્ષસ્વ દેવ જનતાં યથ એકપુત્રમ્

શ્રુત્વૈવ રાજ વચનં પરમં ઉદગ્રં પ્રાહાસ્તુ સર્વમિદમેવ યથા તવેચ્છા ।
અભિપ્રાયુ તુભ્ય મનસા સ્વનુચિન્તિતાનિ યદ્યાચસે તવ વરં તદહં દદામિ

આજ્ઞાપ્યઃ પાર્થિવવરઃ સ્વકપારિષદ્યાં પ્રાસાદશ્રેષ્ઠશિખરે પ્રકરોથ ઋદ્ધિમ્ ।
પુષ્પાભિકીર્ણરુચિરં વરધૂપગન્ધં છત્રાપતાકસમલંકૃતતાલપંક્તિમ્

વિંશત્સહસ્ર રણશોણ્ડ વિચિત્રવર્માં નારાચશૂલશરશક્તિગૃહીતખઙ્ગાઃ ।
પરિવારયાથ ધૃતરાજ્યમનોજ્ઞઘોષં દેવ્યા ઽભયાર્થ કરુણાસ્થિત રક્ષમાણા

સ્ત્રીભિસ્તુ સા પરિવૃતા યથ દેવકન્યા સ્નાતાનુલિપ્તપ્રવરામ્બરભૂષિતાઙ્ગી ।
તૂર્યૈઃ સહસ્રમનુગીતમનોજ્ઞઘોષૈઃ આરુહ્ય દેવ્યુપવિવેશ મરુત્સ્નુષેવ

દિવ્યૈર્મહાર્થસુવિચિત્રસુરત્નપાદૈઃ સ્વાસ્તીર્ણપુષ્પવિવિધૈઃ શયને મનોજ્ઞે ।
શયને સ્થિતા વિગલિતા મણિરત્નચૂડા યથ મિશ્રકાવનગતા ખલુ દેવકન્યા

અથ ખલુ ભિક્ષવશ્ચત્વારો મહારાજાનઃ શક્રશ્ચ દેવાનામિન્દ્રઃ સુયામશ્ચ દેવપુત્રઃ સંતુષિતશ્ચ સુનિર્મિતશ્ચ પરનિર્મિતવશવર્તી ચ સાર્થવાહશ્ચ મારપુત્રબ્રહ્મા ચ સહાંપતિર્બ્રહ્મોત્તરશ્ચ પુરોહિતઃ સુબ્રહ્મા ચ પુરોહિતઃ પ્રભાવ્યૂહાભાસ્વરશ્ચ મહેશ્વરશ્ચ શુદ્ધાવાસકાયિકા નિષ્ઠાગતશ્ચાકનિષ્ઠશ્ચ એતાનિ ચાન્યાનિ ચાનેકાનિ દેવશતસહસ્રાણિ સંનિપત્ય અન્યોન્યમેવાહુઃ - અયુક્તમેતન્માર્ષા અસ્માકં સ્યાદકૃતજ્ઞતા ચ, યદ્વયમેકાકિનમદ્વિતીયં બોધિસત્ત્વમુત્સૃજેમ । કો ઽસ્માકં માર્ષા ઉત્સહતે ( વૈદ્ય 32 ) બોધિસત્ત્વં સતતસમિતમનુબદ્ધુમવક્રમણગર્ભસ્થાનજન્મયૌવનભૂમિદારકક્રીડાન્તઃપુરનાટકસંદર્શનાભિનિષ્ક્રમણદુષ્કરચર્યાબોધિમણ્ડોપસંક્રમણમારધર્ષણબોધ્યભિસંબોધનધર્મચક્રપ્રવર્તનં યાવન્મહાપરિનિર્વાણાદ્ધિતચિત્તતયા સ્નિગ્ધચિત્તતયા પ્રિયચિત્તતયા મૈત્રચિત્તતયા સૌમ્યચિત્તતયા? તસ્યાં વેલાયામિમાં ગાથામભાષત -
કો વોત્સહેત વરરૂપધરમ્ અનુબન્ધયિતું સતતં પ્રીતમનાઃ ।
કઃ પુણ્યતેજ યશસા વચસા સ્વયમાત્મનેચ્છતિ વિબદ્ધયિતુમ્

યસ્યેપ્સિતં ત્રિદશદેવપુરે દિવ્યૈઃ સુખૈર્હિ રમિતું સતતમ્ ।
પરમાપ્સરોભિરિહ કામગુણૈઃ અનુબદ્ધિતાં વિમલચન્દ્રમુખમ્

તથ મિશ્રકે વનવરે રુચિરે દિવ્યાકરે રમિતુ દેવપુરે ।
પુષ્પોત્કરે કનકચૂર્ણનિમે અનુબન્ધતાં વિમલતેજધરમ્

યસ્યેપ્સિતં રમિતુઃ ચિત્રરથે તથ નન્દને સુરવધૂસહિતઃ ।
માન્દારવૈઃ કુસુમપત્રચિતે અનુબન્ધતામિમુ મહાપુરુષમ્

યામાધિપત્યમથ વા તુષિતૈરથ વાપિ પ્રાર્થયતિ ચેશ્વરતામ્ ।
પૂજારહો ભવિતુ સર્વજગે અનુબન્ધતામિમુ અનન્તયશમ્

યો ઇચ્છતિ નિર્મિતપુરે રુચિરે વશવર્તિદેવભવને રમિતુમ્ ।
મનસૈવ સર્વમનુભોક્તિક્રિયા અનુબન્ધતામિમુ ગુણાગ્રધરમ્

મારેશ્વરો ન ચ પ્રદુષ્ટમના સર્વવિધૈશ્વર્યપારગતઃ ।
કામેશ્વરો વશિતપારગતો ગચ્છત્વસૌ હિતકરેણ સહ

તથ કામધાતુ સમતિક્રમિતું મતિ યસ્ય બ્રહ્મપુરમાવસિતુમ્ ।
ચતુરપ્રમાણપ્રભતેજધરઃ સો ઽદ્યાનુબદ્ધતુ મહાપુરુષમ્

અથ વાપિ યસ્ય મનુજેષુ મતિ વરચક્રવર્તિવિષયે વિપુલે ।
રત્નાકરમભયસૌખ્યદદમ્ અનુબન્ધતાં વિપુલપુણ્યધરમ્

પૃથિવીશ્વરસ્તથ પિ શ્રેષ્ઠિસુતો આઢ્યો મહાધનુ મહાનિચયઃ ।
પરિવારવાન્નિહતશત્રુગણો ગચ્છત્વસૌ હિતકરેણ સહ

રૂપં ચ ભોગમપિ ચેશ્વરતા કીર્તિર્યશશ્ચ બલતા ગુણવતી ।
આદેયવાક્ય ભવિ ગ્રાહ્યરુતો બ્રહ્મેશ્વરં સમુપયાતુ વિદુમ્

યે દિવ્ય કામ તથ માનુષકાં યો ઇચ્છતી ત્રિભવિ સર્વસુખમ્ ।
ધ્યાને સુખં ચ પ્રવિવેકસુખં ધર્મેશ્વરં સમનુબન્ધયતામ્

રાગપ્રહાણુ તથ દોષમપી યો ઇચ્છતે તથ કિલેશજહમ્ ।
શાન્ત પ્રશાન્ત ઉપશાન્તમના સો દાન્તચિત્તમનુયાતુ લઘુમ્

શૈક્ષા અશૈક્ષ તથ પ્રત્યેકજિના સર્વજ્ઞજ્ઞાનમનુપ્રાપુરિતુમ્ ।
દશભિર્બલૈર્નદિતુ સિંહ ઇવ ગુણસાગરં સમનુયાતુ વિદુમ્

પિથિતું અપાયપથ યેષ મતિર્ વિવૃતું ચ ષઙ્ગતિપથં હ્યમૃતમ્ ।
અષ્ટાઙ્ગમાર્ગગમનેન ગતિમ્ અનુબન્ધતાં ગતિપથાન્તકરમ્

યો ઇચ્છતે સુગત પૂજયિતું ધર્મં ચ તેષુ શ્રુતિકારુણિકે ।
પ્રાપ્તો ગુણાનપિ ચ સંઘગતાન્ ગુણસાગરં સમનુયાતુ ઇમમ્

જાતિજરામરણદુઃખક્ષયે સંસારબન્ધન વિમોક્ષયિતુમ્ ।
ચરિતું વિશુદ્ધગમનાન્તસમં સો શુદ્ધસત્ત્વમનુબન્ધયતામ્

ઇષ્ટો મનાપ પ્રિયુ સર્વજગે વરલક્ષણો વરગુણોપચિતઃ ।
આત્મા પરં ચ તથ મોચયિતું પ્રિયદર્શનં સમુપયાતુ વિદુમ્

શીલં સમાધિ તથ પ્રજ્ઞમયી ગમ્ભીરદુર્દશદુરોપગમમ્ ।
યો ઇચ્છતે વિદુ વિમુક્તિ લભે સો વૈદ્યરાજમનુયાતુ લઘુમ્

એતે ચ અન્ય ગુણ નૈકવિધા ઉપપત્તિ સૌખ્ય તથ નિર્વૃતિયે ।
સર્વૈર્ગુણેભિ પ્રતિપૂર્ણ સિદ્ધયે સિદ્ધવ્રતં સમનુયાતુ વિદુમ્

ઇતિ ॥
ઇદં ખલુ વચનં શ્રુત્વા ચતુરશીતિસહસ્રાણિ ચાતુર્મહારાજિકાનાં દેવાનાં શતસહસ્રં ત્રયત્રિંશાનાં શતસહસ્રં યામાનાં શતસહસ્રં તુષિતાનાં શતસહસ્રં નિર્માણરતીનાં શતસહસ્રં પરનિર્મિતવશવર્તીનાં દેવાનાં ષષ્ટિસહસ્રાણિ મારકાયિકાનાં પૂર્વશુભકર્મનિર્યાતાનાં અષ્ટષષ્ટિસહસ્રાણિ બ્રહ્મકાયિકાનાં બહૂનિ શતસહસ્રાણિ યાવદકનિષ્ઠાનાં દેવાનાં સંનિપતિતાન્યભૂવન્ । અન્યે ચ ( વૈદ્ય 35 ) ભૂયઃ પૂર્વદક્ષિણપશ્ચિમોત્તરેભ્યો દિગ્ભ્યો બહૂનિ દેવશતસહસ્રાણિ સંનિપતિતાન્યભૂવન્ । તેભ્યો યે ઉદારતમા દેવપુત્રાસ્તે તાં મહતીં દેવપર્ષદં ગાથાભિરભ્યભાષન્તઃ -
હન્ત શૃણોથ વચનં અમરેશ્વરાહો અસ્મિન્ વિધાનમતિ યાદૃશતત્વભૂતા ।
ત્યક્તાર્થિકામરતિ ધ્યાનસુખં પ્રણીતમ્ અનુબન્ધયામ ઇમમુત્તમશુદ્ધસત્ત્વમ્

ઓક્રાન્તપાદ તથ ગર્ભસ્થિતં મહાત્મં પૂજારહં અતિશયમભિપૂજયામઃ ।
પુણ્યૈઃ સુરક્ષિતમૃષિં પરિરક્ષિસન્તો યસ્યાવતાર લભતે ન મનઃ પ્રદુષ્ટમ્

સંગીતિતૂર્યરચિતૈશ્ચ સુવાદ્યકૈશ્ચ વર્ણાગુણાં કથયતો ગુણસાગરસ્ય ।
કુર્વામ દેવમનુજાન પ્રહર્ષણીયં યં શ્રુત્વ બોધિવરચિત્ત જને જનેર્યા

પુષ્પાભિકીર્ણ નૃપતેશ્ચ કરોમ ગેહં કાલાગુરૂત્તમસુધૂપિતસૌમ્યગન્ધમ્ ।
યં ઘ્રાત્વ દેવમનુજાશ્ચ ભવન્ત્યુદગ્રા વિગતજ્વરાશ્ચ સુખિનશ્ચ ભવન્ત્યરોગાઃ

માન્દારવૈશ્ચ કુસુમૈસ્તથ પારિજાતૈશ્ચન્દ્રૈઃ સુચન્દ્ર તથ સ્થાલવિરોચમાનૈઃ ।
પુષ્પાભિકીર્ણ કપિલાહ્વય તં કરોમ પૂજાર્થ પૂર્વશુભકર્મસમુદ્ગતસ્ય

યાવચ્ચ ગર્ભિ વસતે ત્રિમલૈરલિપ્તો યાવજ્જરામરણ ચાન્તકરઃ પ્રસૂતઃ ।
તાવત્પ્રસન્નમનસો અનુબન્ધયામ એષા મતિર્મતિધરસ્ય કરોમ પૂજામ્

લાભા સુલબ્ધ વિપુલાઃ સુરમાનુષાણાં દ્રક્ષ્યન્તિ જાનુ ઇમુ સપ્તપદાં ક્રમન્તમ્ ।
શક્રૈશ્ચ બ્રહ્મણકરૈઃ પરિગૃહ્યમાનં ગન્ધોદકૈઃ સ્નપિયમાનિ સુશુદ્ધસત્ત્વમ્ ॥ લલ્_5.42
( વૈદ્ય 36 ) ॥
યાવચ્ચ લોકિ અનુવર્તનતાં કરોતિ અન્તઃપુરે વસતિ કામકિલેશઘાતી ।
યાવચ્ચ નિષ્ક્રમતિ રાજ્યમપાસ્ય સર્વં તાવત્પ્રસન્નમનસો અનુબન્ધયામઃ

યાવદુપૈતિ મહિમણ્ડિ તૃણાં ગૃહીત્વા યાવચ્ચ બોધિ સ્પૃશતે વિનિહત્ય મારમ્ ।
અધ્યેષ્ટુ બ્રાહ્મણયુતેભિ પ્રવર્તિ ચક્રં તાવત્કરોમ વિપુલાં સુગતસ્ય પૂજામ્

યદ બુદ્ધકાર્યુ કૃતુ ભેષ્યતિ ત્રિસહસ્રે સત્ત્વાન કોટિનયુતા અમૃતે વિનીતા ।
નિર્વાણમાર્ગમુપયાસ્યતિ શીતિભાવં તાવન્મહાશયમૃષિં ન જહામ સર્વે

ઇતિ ॥
અથ ખલુ ભિક્ષવઃ કામધાત્વીશ્વરાણાં દેવકન્યાનાં બોધિસત્ત્વસ્ય રૂપકાયપરિનિષ્પત્તિં દૃષ્ટ્વા એતદભવત્ - કીદૃશી ત્વસૌ કન્યા ભવિષ્યતિ યા ઇમં વરપ્રવરશુદ્ધસત્ત્વં ધારયિષ્યતિ । તાઃ કૌતૂહલજાતા વરપ્રવરપુષ્પધૂપદીપગન્ધમાલ્યવિલેપનચૂર્ણચીવરપરિગૃહીતા દિવ્યમનોમયાત્મભાવપ્રતિલબ્ધાઃ પુણ્યવિપાકાધિસ્થાનાધિસ્થિતાઃ તસ્મિન્ ક્ષણે ઽમરપુરભવનાદન્તર્હિતાઃ કપિલાહ્વયે મહાપુરવરે ઉદ્યાનશતસહસ્રપરિમણ્ડિતે રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્ય ગૃહે ધૃતરાષ્ટ્રે મહાપ્રાસાદે અમરભવનપ્રકાશે વિગલિતામ્બરધારિણ્યઃ શુભવિમલતેજપ્રતિમણ્ડિતા દિવ્યાભરણસ્તમ્ભિતભુજાઃ શયનવરગતાં માયાદેવીમેકાઙ્ગુલિકયોપદર્શયન્ત્યો ગગનતલગતાઃ પરસ્પરં ગાથાભિરભ્યભાષન્ત -
અમરપુરગતાન અપ્સરાણાં રૂપ મનોરમ દૃષ્ટ્વ બોધિસત્ત્વે ।
મતિરિયમભવત્તદા હિ તાસાં પ્રમદ નુ કીદૃશ બોધિસત્ત્વમાતા

તાશ્ચ સહિતપુષ્પમાલ્યહસ્તા ઉપગમિ વેશ્મ નૃપસ્ય જાતકાઙ્ક્ષા ।
પુષ્પ તથ વિલેપનાં ગૃહીત્વા દશનખઅઞ્જલિભિર્નમસ્યમાનાઃ

વિગલિતવસનાઃ સલીલરૂપાઃ કરતલ દક્ષિણિ અઙ્ગુલીં પ્રણમ્ય ।
શયનગત વિદર્શિ માયદેવીં સાધુ નિરીક્ષથ રૂપ માનુષીણામ્

વયમિહ અભિમન્યયામ અન્યે પરમમનોરમ સુરૂપ અપ્સરાણામ્ ।
ઇમ નૃપતિવધૂં નિરીક્ષમાણા જિહ્મ વિપશ્યથ દિવ્ય આત્મભાવામ્

રતિરિવ સદૃશી ગુણાન્વિતા ચ જનનિરિયં પ્રવરાગ્રપુદ્ગલસ્ય ।
મણિરતન યથા સુભાજનસ્થ તથ ઇવ ભાજન દેવિ દેવદેવે

કરચરણતલેભિ યાવદૂર્ધ્વં અઙ્ગ મહોરમ દિવ્ય આતિરેકાઃ ।
પ્રેક્ષતુ નયનાન્ન ચાસ્તિ તૃપ્તિં ભૂય પ્રહર્ષતિ ચિત્ત માનસં ચ

શશિરિવ ગગને વિરાજતે ઽસ્યા વદનુ વરં ચ વિરાજ ગાત્રભાસા ।
રવિરિવ વિમલા શશીવ દીપ્તા તથ પ્રભ નિશ્ચરતે ઽસ્ય આત્મભાવાત્

કનકમિવ સુજાતજાતરૂપા વર્ણ વિરોચતિ દેવિયે તથૈવ ।
ભ્રમરવરનિકાશ કુન્તલાની મૃદુકસુગન્ધશ્રવાસ્ય મૂર્ધજાનિ

કમલદલનિભે તથાસ્ય નેત્રે દશનવિશુદ્ધ નભેવ જ્યોતિષાણિ ।
ચાપ ઇવ તનૂદરી વિશાલા પાર્શ્વ સમુદ્ગત માંસિ નાસ્તિ સંધિઃ

ગજભુજસદૃશે ઽસ્ય ઊરુજઙ્ઘે જાનુ સુજાત્વનુપૂર્વમુદ્ગતાસ્ય ।
કરતલચરણા સમા સુરક્તા વ્યક્તમિયં ખલુ દેવકન્ય નાન્યા

એવ બહુવિધં નિરીક્ષ્ય દેવીં કુસુમ ક્ષિપિત્વ પ્રદક્ષિણં ચ કૃત્વા ।
સુપિય યશવતી જિનસ્ય માતા પુનરપિ દેવપુરં ગતા ક્ષણેન

અથ ચતુરિ ચતુર્દિશાસુ પાલાઃ શક્ર સુયામ તથૈવ નિર્મિતાશ્ચ ।
દેવગણ કુમ્ભાણ્ડ રાક્ષસાશ્ચ અસુર મહોરગ કિન્નરાશ્ચ વોચન્

ગચ્છત પુરતો નરોત્તમસ્ય પુરુષવરસ્ય કરોથ રક્ષગુપ્તિમ્ ।
મા કુરુત જગે મનઃપ્રદોષં મા ચ કરોત વિહેઠ માનુષાણામ્

યત્ર ગૃહવરસ્મિ માયદેવી તત્ર સમગ્ર સપારિષદ્ય સર્વે ।
અસિધનુશરશક્તિખઙ્ગહસ્તા ગગનતલસ્મિ સ્થિતા નિરીક્ષયાથ

જ્ઞાત્વ ચ્યવનકાલ દેવપુત્રા ઉપગમિ માયસકાશ હૃષ્ટચિત્તા ।
પુષ્પ તથ વિલેપનાં ગૃહીત્વા દશનખઅઞ્જલિભિર્નમસ્યમાનાઃ

ચ્યવ ચ્યવ હિ નરેન્દ્ર શુદ્ધસત્ત્વા અયુ સમયો ભવતો ઽદ્ય વાદિસિંહ ।
કૃપકરુણ જનિત્વ સર્વલોકે અસ્મિ અધ્યેષમ ધર્મદાનહેતોઃ

ઇતિ ॥
અથ ખલુ ભિક્ષવો બોધિસત્ત્વસ્ય ચ્યવનકાલસમયે પૂર્વસ્યા દિશો બહૂનિ બોધિસત્ત્વશતસહસ્રાણિ સર્વ એકજાતિપ્રતિબદ્ધાસ્તુષિતવરભવનવાસિનો યેન બોધિસત્ત્વસ્તેનોપસંક્રામન્ બોધિસત્ત્વસ્ય પૂજાકર્મણે । એવં દશભ્યો દિગ્ભ્યો એકૈકસ્યા દિશો બહૂનિ બોધિસત્ત્વશતસહસ્રાણિ સર્વ એકજાતિપ્રતિબદ્ધાસ્તુષિતવરભવનવાસિનો યેન બોધિસત્ત્વસ્તેનોપસંક્રામન્ બોધિસત્ત્વસ્ય પૂજાકર્મણે । ચાતુર્મહારાજકાયિકેભ્યો દેવેભ્યશ્ચતુરશીત્યપ્સરઃશતસહસ્રાણ્યેવં ત્રયત્રિંશતો યામેભ્યસ્તુષિતેભ્યો નિર્માણરતિભ્યઃ પરનિર્મિતવશવર્તિભ્યો દેવેભ્યશ્ચતુરશીત્યપ્સરઃ - શતસહસ્રાણિ નાનાતૂર્યસંગીતિવાદિતેન યેન બોધિસત્ત્વસ્તેનોપસંક્રામન્ બોધિસત્ત્વસ્ય પૂજાકર્મણે ॥
અથ ખલુ બોધિસત્ત્વઃ શ્રીગર્ભસિંહાસને સર્વપુણ્યસમુદ્ગતે સર્વદેવનાગસંદર્શને મહાકૂટાગારે નિષદ્ય સાર્ધં બોધિસત્ત્વૈર્દેવનાગયક્ષકોટિનિયુતશતસહસ્રૈઃ પરિવૃતઃ પુરસ્કૃતસ્તુષિતવરભવનાત્ ( વૈદ્ય 39 ) પ્રચલતિ સ્મ । પ્રચલતા ચ ભિક્ષવો બોધિસત્ત્વેન તથારૂપા કાયાત્ પ્રભા મુક્તાભૂદ્ યયા પ્રભયા અયં ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રો લોકધાતુરેવં વિપુલવિસ્તીર્ણો મહતોદારેણ સુપ્રચલિતપૂર્વેણ દિવ્યપ્રભાસમતિક્રાન્તેનાવભાસેન પરિસ્ફુટો ઽભૂત્ । યા અપિ તા લોકાન્તરિકા અઘા અઘસ્ફુટા અન્ધકારાસ્તમિસ્રા યત્રેમૌ ચન્દ્રસૂર્યાવેવં મહર્દ્ધિકાવેવં મહાનુભાવાવેવં મહેશાખ્યૌ આભયા આભાં વર્ણેન વર્ણં તેજસા તેજો નાભિતપતો નાભિવિરોચતઃ, તત્ર યે સત્ત્વા ઉપપન્નાસ્તે સ્વકાનપિ બાહુપ્રસારિતાન્ન પશ્યન્તિ । તથાપિ તસ્મિન્ સમયે મહત ઉદારસ્યાવભાસસ્ય પ્રાદુર્ભાવો ઽભૂત્ । યે ચ તત્ર સત્ત્વા ઉપપન્નાસ્તે તેનૈવાવભાસેન સ્ફુટાઃ સમાના અન્યોન્યં સમ્યક્ પશ્યન્તિ સ્મ । અન્યોન્યં સંજાનન્તે સ્મ । એવં ચાહુઃ - અન્યે ઽપિ કિલ ભોઃ સત્ત્વા ઇહોપપન્નાઃ કિલ ભો ઇતિ ॥
અયં ચ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રો લોકધાતુઃ ષડ્વિકારમષ્ટાદશમહાનિમિત્તમભૂત્ । અકમ્પત્ પ્રાકમ્પત્ સંપ્રાકમ્પત્ । અવેધત્ પ્રાવેધત્ સંપ્રાવેધત્ । અચલત્ પ્રાચલત્ સંપ્રાચલત્ । અક્ષુભ્યત્ પ્રાક્ષુભ્યત્ સંપ્રાક્ષુભ્યત્ । અરણત્ પ્રારણત્ સંપ્રારણત્ । અગર્જત્ પ્રાગર્જત્ સંપ્રાગર્જત્ । અન્તે ઽવનમતિ સ્મ, મધ્યે ઉન્નમતિ સ્મ । મધ્યે ઽવનમતિ સ્મ, અન્તે ઉન્નમતિ સ્મ । પૂર્વસ્યાં દિશ્યવનમતિ સ્મ, પશ્ચિમાયાં દિશ્યુન્નમતિ સ્મ । પશ્ચિમાયાં દિશ્યવનમતિ સ્મ, પૂર્વસ્યાં દિશ્યુન્નમતિ સ્મ । દક્ષિણસ્યાં દિશ્યવનમતિ સ્મ, ઉત્તરસ્યાં દિશ્યુન્નમતિ સ્મ । ઉત્તરસ્યાં દિશ્યવનમતિ સ્મ, દક્ષિણસ્યાં દિશ્યુન્નમતિ સ્મ । તસ્મિન્ સમયે હર્ષણીયાસ્તોષણીયાઃ પ્રેમણીયાઃ પ્રસાદનીયા અવલોકનીયાઃ પ્રહ્લાદનીયા નિર્વર્ણનીયા અસેચનીયા અપ્રતિકૂલા અનુત્ત્રાસકરાઃ શબ્દાઃ શ્રૂયન્તે સ્મ । ન ચ કસ્યચિત્ સત્ત્વસ્ય તસ્મિન્ ક્ષણે વિહેઠા વા ત્રાસો વા ભયં વા સ્તમ્ભિતત્વં વાભૂત્ । ન ચ ભૂયઃ સૂર્યાચન્દ્રમસોર્ન બ્રહ્મશક્રલોકપાલાનાં તસ્મિન્ ક્ષણે પ્રભા પ્રજ્ઞાયતે સ્મ । સર્વનરકતિર્યગ્યોનિયમલોકોપપન્નાશ્ચ સત્ત્વાસ્તસ્મિન્ ક્ષણે વિગતદુઃખા અભૂવન્ સર્વસુખસમર્પિતાઃ । ન ચ કસ્યચિત્ સત્ત્વસ્ય રાગો બાધતે સ્મ, દ્વેષો વા મોહો વા, ઈર્ષ્યા વા માત્સર્યં વા, માનો વા મ્રક્ષો વા, મદો વા ક્રોધો વા, વ્યાપાદો વા પરિદાહો વા । સર્વસત્ત્વાસ્તસ્મિન્ ક્ષણે મૈત્રચિત્તા હિતચિત્તાઃ પરસ્પરં માતાપિતૃસઙ્ગિનો ઽભૂવન્ । અઘટ્ટિતાનિ ચ દિવ્યમાનુષ્યકાણિ તૂર્યકોટિનિયુતશતસહસ્રાણિ મનોજ્ઞઘોષમુત્સૃજન્તિ સ્મ । દેવકોટીનયુતશતસહસ્રાણિ પાણિભિરંસૈઃ શિરોભિસ્તં મહાવિમાનં વહન્તિ સ્મ । તાનિ ચાપ્સરઃશતસહસ્રાણિ સ્વાં સ્વાં સંગીતિં સંપ્રયુજ્ય પુરતઃ પૃષ્ઠતો વામદક્ષિણેન ચ સ્થિત્વા બોધિસત્ત્વં સંગીતિરુતસ્વરેણાભિસ્તુવન્તિ સ્મ -
પૂર્વકર્મશુભસંચિતસ્ય તે દીર્ઘરાત્રકુશલોદિતસ્ય તે ।
સત્યધર્મનયશોધિતસ્ય તે પૂજ અદ્ય વિપુલા પ્રવર્તતે

પૂર્વિ તુભ્ય બહુકલ્પકોટિયો દાનુ દત્તુ પ્રિયપુત્રધીતરા ।
તસ્ય દાનચરિતસ્ય તત્ફલં યેન દિવ્ય કુસુમાઃ પ્રવર્ષિતાઃ

આત્મમાંસ તુલયિત્વ તે વિભો સો ઽભિદત્તુ પ્રિયપક્ષિકારણાત્ ।
તસ્ય દાનચરિતસ્ય તત્ફલં પ્રેતલોકિ લભિ પાનભોજનમ્

પૂર્વિ તુભ્ય બહુકલ્પકોટિયો શીલ રક્ષિતમખણ્ડનવ્રતમ્ ।
તસ્ય શીલચરિતસ્ય તત્ફલં યેન અક્ષણ અપાય શોધિતાઃ

પૂર્વિ તુભ્ય બહુકલ્પકોટિયો ક્ષાન્તિ ભાવિત નિદાનબોધયે ।
તસ્ય ક્ષાન્તિચરિતસ્ય તત્ફલં મૈત્રચિત્ત ભુત દેવમાનુષાઃ

પૂર્વિ તુભ્ય બહુકલ્પકોટિયો વીર્યુ ભાવિતમલીનમુત્તમમ્ ।
તસ્ય વીર્યચરિતસ્ય તત્ફલં યેન કાયુ યથ મેરુ શોભતે

પૂર્વિ તુભ્ય બહુકલ્પકોટિયો ધ્યાન ધ્યાયિત કિલેશધ્યેષણાત્ ।
તસ્ય ધ્યાનચરિતસ્ય તત્ફલં યેન ક્લેશ જગતો ન બાધતે

પૂર્વિ તુભ્ય બહુકલ્પકોટિયો પ્રજ્ઞ ભાવિત કિલેશછેદની ।
તસ્ય પ્રજ્ઞચરિતસ્ય તત્ફલં યેન આભ પરમા વિરોચતે

મૈત્રવર્મિત કિલેશસૂદના સર્વસત્ત્વકરુણાય ઉદ્ગતા ।
મોદિપ્રાપ્ત પરમા ઉપેક્ષકા બ્રહ્મભૂત સુગતા નમો ઽસ્તુ તે

પ્રજ્ઞ ઉલ્કપ્રભ તેજસોદ્ગતા સર્વદોષતમમોહશોધકા ।
ચક્ષુભૂત ત્રિસહસ્રિનાયકા માર્ગદેશિક મુને નમો ઽસ્તુ તે

ઋદ્ધિપાદવરભિજ્ઞકોવિદા સત્યદર્શિ પરમાર્થિ શિક્ષિતા ।
તીર્ણ તારયસિ અન્યપ્રાણિનો દાશભૂત સુગતા નમો ઽસ્તુ તે

સર્વોપાયવરભિજ્ઞકોવિદા દર્શયસિ ચ્યુતિમચ્યુતિચ્યુતિમ્ ।
લોકધર્મભવનાભિવર્તસે નો ચ લોકિ ક્વચિ ઓપલિપ્યસે

લાભ તેષ પરમા અચિન્તિયા યેષુ દર્શન શ્રવં ચ એષ્યસે ।
કિં પુનઃ શૃણુય યો તિધર્મતાં શ્રદ્ધ પ્રીતિ વિપુલા જનેષ્યસે

જિહ્મ સર્વ તુષિતાલયો ભુતો જમ્બુદ્વીપિ પુરિ યો ઉદાગતઃ ।
પ્રાણિકોટિનયુતા અચિન્તિયાં બોધયિષ્યસિ પ્રસુપ્ત ક્લેશતો

ઋદ્ધ સ્ફીત પુરમદ્ય ભેષ્યતી દેવકોટિનયુતૈઃ સમાકુલમ્ ।
અપ્સરોભિ તુરિયૈર્નિનાદિતં રાજગેહિ મધુરં શ્રુણિષ્યતિ

પુણ્યતેજભરિતા શુભકર્મણા નારિ સા પરમરૂપૌપેતા ।
યસ્ય પુત્ર અયમેવ સમૃદ્ધઃ તિસ્રલોકિ અભિભાતિ શીરિયે

નો ભુયો પુરવરસ્મિ દેહિનાં લોભદોષકલહા વિવાદકા ।
સર્વ મૈત્રમનસઃ સગૌરવા ભાવિનો નરવરસ્ય તેજસા

રાજવંશ નૃપતેઃ પ્રવર્ધતે ચક્રવર્તિકુલરાજસંભવઃ ।
ભેષ્યતે કપિલસાહ્વયં પુરં રત્નકોષભરિતં સુસમૃદ્ધમ્

યક્ષરાક્ષસકુમ્ભાણ્ડગુહ્યકા દેવદાનવગણાઃ સૈન્દ્રકાઃ ।
યે સ્થિતા નરવરસ્ય રક્ષકાઃ તેષુ મોક્ષ નચિરેણ ભેષ્યતે

પુણ્યુપાર્જિતુ સ્તવિત્વ નાયકં પ્રેમગૌરવમુપસ્થપિસ્વ ના ।
સર્વ બોધિ પરિણામયામહે ક્ષિપ્ર ભોમ યથ ત્વં નરોત્તમ