Lalitavistara · અધ્યાય 6

ઇતિ ॥
ઇતિ શ્રીલલિતવિસ્તરે પ્રચલપરિવર્તો નામ પઞ્ચમો ઽધ્યાયઃ ॥
સ્તર્ત્ પરિવર્ત 6
ગર્ભાવક્રાન્તિપરિવર્તઃ ષષ્ઠઃ ।
ઇતિ હિ ભિક્ષવઃ શિશિરકાલવિનિર્ગતે વૈશાખમાસે વિશાખાનક્ષત્રાનુગતે ઋતુપ્રવરે વસન્તકાલસમયે તરુવરપત્રાકીર્ણે વરપ્રવરપુષ્પસંકુસુમિતે શીતોષ્ણતમોરજોવિગતે મૃદુશાદ્વલે સુસંસ્થિતે ત્રિભુવનજ્યેષ્ઠો લોકમહિતો વ્યવલોક્ય ઋતુકાલસમયે પઞ્ચદશ્યાં પૂર્ણમાસ્યાં પોષધગૃહીતાયા માતુઃ પુષ્યનક્ષત્રયોગેન બોધિસત્ત્વસ્તુષિતવરભવનાચ્ચ્યુત્વા સ્મૃતઃ સંપ્રજાનન્ પાણ્ડુરો ગજપોતો ભૂત્વા ષડ્દન્ત ઇન્દ્રગોપકશિરાઃ સુવર્ણરાજીદન્તઃ સર્વાઙ્ગપ્રત્યઙ્ગો ઽહીનેન્દ્રિયો જનન્યા દક્ષિણાયાં કુક્ષાવવક્રામત્ । અવક્રાન્તશ્ચ સ દક્ષિણાવચરો ઽભૂન્ન જાતુ વામાવચરઃ । માયાદેવી સુખશયનપ્રસુપ્તા ઇમં સ્વપ્નમપશ્યત્ -
હિમરજતનિભશ્ચ ષડ્વિષાણઃ સુચરણ ચારુભુજઃ સુરક્તશીર્ષઃ ।
ઉદરમુપગતો ગજપ્રધાનો લલિતગતિર્દૃઢવજ્રગાત્રસંધિઃ

ન ચ મમ સુખ જાતુ એવરૂપં દૃષ્ટમપિ શ્રુતં નાપિ ચાનુભૂતમ્ ।
કાયસુખચિત્તસૌખ્યભાવા યથરિવ ધ્યાનસમાહિતા અભૂવમ્

અથ ખલુ માયાદેવી આભરણવિગલિતવસના પ્રહ્લાદિતકાયચિત્તા પ્રીતિપ્રામોદ્યપ્રસાદપ્રતિલબ્ધા શયનવરતલાદુત્થાય નારીગણપરિવૃતા પુરસ્કૃતા પ્રાસાદવરશિખરાદવતીર્ય યેનાશોકવનિકા તેનોપજગામ । સા અશોકવનિકાયાં સુખોપવિષ્ટા રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્ય દૂતં પ્રેષયતિ સ્મ - આગચ્છતુ દેવો દેવી તે દ્રષ્ટુકામેતિ ॥
અથ સ રાજા શુદ્ધોદનસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા પ્રહર્ષિતમના આકમ્પિતશરીરો ભદ્રાસનાદુત્થાય અમાત્યનૈગમપાર્ષદ્યબન્ધુજનપરિવૃતો યેનાશોકવનિકા તેનોપસંક્રામત્, ઉપસંક્રાન્તશ્ચ ન શક્નોતિ સ્મ અશોકવનિકાં પ્રવેષ્ટુમ્ । ગુરુતરમિવાત્માનં મન્યતે સ્મ । અશોકવનિકાદ્વારે સ્થિતો મુહૂર્તં સંચિન્ત્ય તસ્યાં વેલાયામિમાં ગાથામભાષત -
ન સ્મરિ રણશૌણ્ડિ મૂર્ધસંસ્થસ્ય મહ્યમ્ એવ ગુરુ શરીરં મન્યમી યાદૃશો ઽદ્ય ।
સ્વકુલગૃહમદ્ય ન પ્રભોમિ પ્રવેષ્ટું કિમિહ મમ ભવે ઽઙ્ગો કાન્વ પૃચ્છેય ચાહમ્

ઇતિ ॥
અથ ખલુ શુદ્ધાવાસકાયિકા દેવપુત્રા ગગનતલગતા અર્ધકાયમભિનિર્માય રાજાનં ગાથયાધ્યભાષન્ત -
વ્રતતપગુણયુક્તસ્તિસ્રલોકેષુ પૂજ્યો મૈત્રકરુણલાભી પુણ્યજ્ઞાનાભિષિક્તઃ ।
તુષિતપુરિ ચ્યવિત્વા બોધિસત્ત્વો મહાત્મા નૃપતિ તવ સુતત્વં માયકુક્ષૌપપન્નઃ

દશનખ તદ કૃત્વા સ્વં શિરં કમ્પયન્તો નૃપતિરનુપ્રવિષ્ટશ્ચિત્રિકારાનુયુક્તઃ ।
માય તદ નિરીક્ષ્ય માનદર્પોપનીતાં વદહિ કુરુમિ કિં તે કિં પ્રયોગો ભણાહિ

દેવ્યાહ -
હિમરજતનિકાશશ્ચન્દ્રસૂર્યાતિરેકઃ સુચરણ સુવિભક્તઃ ષડ્વિષાણો મહાત્મા ।
ગજવરુ દૃઢસંધિર્વજ્રકલ્પઃ સુરૂપઃ ઉદરિ મમ પ્રવિષ્ટસ્તસ્ય હેતું શ્રુણુષ્વ

વિતિમિર ત્રિસહસ્રાં પશ્યમી ભ્રાજમાનાં દેવનયુત દેવા યે સ્તુવન્તી સયાના ।
ન ચ મમ ખિલદોષો નૈવ રોષો ન મોહો ધ્યાનસુખસમઙ્ગી જાનમી શાન્તચિત્તા

સાધુ નૃપતિ શીઘ્રં બ્રાહ્મણાનાનયાસ્મિન્ વેદસુપિનપાઠા યે ગૃહેષૂ વિધિજ્ઞાઃ ।
સુપિનુ મમ હિ યેમં વ્યાકરી તત્ત્વયુક્તં કિમિદ મમ ભવેયા શ્રેયુ પાપં કુલસ્ય

વચનમિમુ શ્રુણિત્વા પાર્થિવસ્તત્ક્ષણેન બ્રાહ્મણ કૃતવેદાનાનયચ્છાસ્ત્રપાઠાન્ ।
માય પુરત સ્થિત્વા બ્રાહ્મણાનામવોચત્ સુપિન મયિ હ દૃષ્ટસ્તસ્ય હેતું શૃણોથ

બ્રાહ્મણા આહુઃ - બ્રૂહિ દેવિ ત્વયા કીદૃશં સ્વપ્નં દૃષ્ટમ્ । શ્રુત્વા જ્ઞાસ્યામઃ ।
દેવ્યાહ -
હિમરજતનિકાશશ્ચન્દ્રસૂર્યાતિરેકઃ સુચરણ સુવિભક્તઃ ષડ્વિષાણો મહાત્મા ।
ગજવરુ દૃઢસંધિર્વજ્રકલ્પઃ સુરૂપઃ ઉદરિ મમ પ્રવિષ્ટસ્તસ્ય હેતું શૃણોથ

વચનમિમુ શ્રુણિત્વા બ્રાહ્મણા એવમાહુઃ પ્રીતિ વિપુલ ચિન્ત્યા નાસ્તિ પાપં કુલસ્ય ।
પુત્ર તવ જનેસી લક્ષણૈર્ભૂષિતાઙ્ગં રાજકુલકુલીનં ચક્રવર્તિ મહાત્મં

સ ચ પુર વિજહિત્વા કામરાજ્યં ચ ગેહં પ્રવ્રજિત નિરપેક્ષઃ સર્વલોકાનુકમ્પી ।
બુદ્ધો ભવતિ એષો દક્ષિણીયસ્ત્રિલોકે અમૃતરસવરેણા તર્પયેત્ સર્વલોકમ્

વ્યાકરિત્વ ગિરં સૌમ્યાં ભુક્ત્વા પાર્થિવભોજનમ્ ।
આચ્છાદનાનિ ચોદ્ગૃહ્ય પ્રક્રાન્તા બ્રાહ્મણાસ્તતઃ

ઇતિ હિ ભિક્ષવો રાજા શુદ્ધોદનો બ્રાહ્મણેભ્યો લક્ષણનૈમિત્તિકવૈપઞ્ચકેભ્યઃ સ્વપ્નાધ્યાયીપાઠકેભ્યઃ પ્રતિશ્રુત્ય હૃષ્ટસ્તુષ્ટ ઉદગ્ર આત્તમનાઃ પ્રમુદિતઃ પ્રીતિસૌમનસ્યજાતસ્તાન્ બ્રાહ્મણાન્ પ્રભૂતેન ખાદનીયભોજનીયાસ્વાદનીયેન સંતર્પ્ય સંપ્રવાર્યાચ્છાદનાનિ ચ દત્વા વિસર્જયતિ સ્મ । તસ્યાં વેલાયાં કપિલવસ્તુનિ મહાનગરે ચતુર્ષુ નગરદ્વારેષુ સર્વનગરચત્વરશૃઙ્ગાટકેષુ ચ દાનં દાપયતિ સ્મ અન્નમન્નાર્થિકેભ્યઃ, પાનં પાનાર્થિકેભ્યઃ, વસ્ત્રાણિ વસ્ત્રાર્થિકેભ્યઃ, યાનાનિ યાનાર્થિકેભ્યઃ । એવં ગન્ધમાલ્યવિલેપનશય્યોપાશ્રયં પ્રાજીવિકં પ્રાજીવિકાર્થિભ્યો યાવદેવ બોધિસત્ત્વસ્ય પૂજાકર્મણે ॥
અથ ખલુ ભિક્ષવો રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્યૈતદભવત્ - કતમસ્મિન્ ગૃહે માયાદેવી સુખમનુપક્લિષ્ટા વિહરેદિતિ । અથ તત્ક્ષણમેવ ચત્વારો મહારાજાનો રાજાનં શુદ્ધોદનમુપસંક્રમ્યૈવમાહુઃ -
અલ્પોત્સુકો દેવ ભવ સુખં તિષ્ઠ ઉપેક્ષકો ।
વયં હિ બોધિસત્ત્વસ્ય વેશ્મ વૈ માપયામહે

અથ ખલુ શક્રો દેવાનામિન્દ્રો રાજાનં શુદ્ધોદનમુપસંક્રમ્યૈવમાહ -
હીના વિમાના પાલાનાં ત્રયત્રિંશાનમુત્તમાઃ ।
વૈજયન્તસમં વેશ્મ બોધિસત્ત્વસ્ય દામ્યહમ્

અથ ખલુ સુયામો દેવપુત્રો રાજાનં શુદ્ધોદનમુસંક્રમ્યૈવમાહ -
મદીયં ભવનં દૃષ્ટ્વા વિસ્મિતાઃ શક્રકોટયઃ ।
સુયામભવનં શ્રીમદ્બોધિસત્ત્વસ્ય દામ્યહમ્

અથ ખલુ સંતુષિતો દેવપુત્રો રાજાનં શુદ્ધોદનમુપસંક્રમ્યૈવમાહ -
યત્રૈવ ઉષિતઃ પૂર્વં તુષિતેષુ મહાયશાઃ ।
તદેવ ભવનં રમ્યં બોધિસત્ત્વસ્ય દામ્યહમ્

અથ ખલુ સુનિર્મિતો દેવપુત્રો રાજાનં શુદ્ધોદનમુપસંક્રમ્યૈવમાહ -
મનોમયમહં શ્રીમદ્વશ્મ તદ્રતનામયમ્ ।
બોધિસત્ત્વસ્ય પૂજાર્થમુપનેષ્યામિ પાર્થિવ

અથ ખલુ પરનિર્મિતવશવર્તી દેવપુત્રો રાજાનં શુદ્ધોદનમુપસંક્રમ્યૈવમાહ -
યાવન્તઃ કામધાતુસ્થા વિમાનાઃ શોભનાઃ ક્વચિત્ ।
ભાભિસ્તે મદ્વિમાનસ્ય ભવન્ત્યભિહતપ્રભાઃ

તત્ પ્રયચ્છામ્યહં શ્રીમદ્વેશ્મ રત્નમયં શુભમ્ ।
બોધિસત્ત્વસ્ય પૂજાર્થમાનયિષ્યામિ પાર્થિવ

દિવ્યૈઃ પુષ્પૈઃ સમાકીર્ણં દિવ્યગન્ધોપવાસિતમ્ ।
ઉપનામયિષ્યે વિપુલં યત્ર દેવી વસિષ્યતિ

ઇતિ હિ ભિક્ષવઃ સર્વૈઃ કામાવચર્રૈદૈવેશ્વરૈર્બોધિસત્ત્વસ્ય પૂજાર્થં કપિલાહ્વયે મહાપુરવરે સ્વકસ્વકાનિ ગૃહાણિ માપિતાન્યભૂવન્ । રાજ્ઞા ચપિ શુદ્ધોદનેન મનુષ્યાતિક્રાન્તં દિવ્યાસંપ્રાપ્તં ગૃહતરં પ્રતિસંસ્કારિતમભૂત્ । તત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો મહાવ્યૂહસ્ય સમાધેરનુભાવેન સર્વેષુ તેષુ ગૃહેષુ માયાદેવીમુપદર્શયતિ સ્મ । અભ્યન્તરગતશ્ચ બોધિસત્ત્વો માયાદેવ્યાઃ કુક્ષૌ દક્ષિણે પાર્શ્વે પર્યઙ્કમાભુજ્ય નિષણ્ણો ઽભૂત્ । સર્વે ચ તે દેવેશ્વરા એકૈકમેવં સંજાનીતે સ્મ - મમૈવ ગૃહે બોધિસત્ત્વમાતા પ્રતિવસતિ નાન્યત્રેતિ ॥
તત્રેદમુચ્યતે -
મહાવ્યૂહાય સ્થિતઃ સમાધિયે અચિન્તિયા નિર્મિત નિર્મિણિત્વા ।
સર્વેષ દેવાનભિપ્રાય પૂરિતા નૃપસ્ય પૂર્ણશ્ચ તદા મનોરથઃ

અથ ખલુ તસ્યાં દેવપર્ષદિ કેષાંચિદ્દેવપુત્રાણામેતદભવત્ - યે ઽપિ તાવચ્ચાતુર્મહારાજકાયિકા દેવાસ્તે ઽપિ તાવન્મનુષ્યાશ્રયગતત્વેન નિર્વિદ્યાપક્રમન્તિ । કઃ પુનર્વાદો યે તદન્યે ઉદારતમા દેવાઃ ત્રાયત્રિંશા વા યામા વા તુષિતા વા । તત્કથં હિ નામ સર્વલોકાભ્યુદ્ગતો બોધિસત્ત્વઃ શુચિર્નિરામગન્ધઃ સત્ત્વરત્નઃ સંતુષિતાદ્દેવનિકાયાચ્ચ્યુત્વા દુર્ગન્ધે મનુષ્યાશ્રયે દશમાસાન્ માતુઃ કુક્ષૌ સ્થિત ઇતિ ॥
અથ ખલ્વાયુષ્માનાનન્દો બુદ્ધાનુભાવેન ભગવન્તમેતદવોચત્ - આશ્ચર્યં ભગવન્ યાવજ્જુગુપ્સનીયશ્ચ માતૃગ્રામસ્તથાગતેનોક્તો યાવદ્રાગચરિતશ્ચ । ઇદં તુ ભગવન્ આશ્ચર્યતરમ્ । કથં હિ નામ સર્વલોકાભ્યુદ્ગતો ભગવાન્ પૂર્વં બોધિસત્ત્વભૂત એવ તુષિતાદ્દેવનિકાયાચ્ચ્યવિત્વા મનુષ્યાશ્રયે (દુર્ગન્ધે) માતુર્દક્ષિણે (પાર્શ્વે) કુક્ષાવુપપન્ન ઇતિ । નાહં ભગવન્ ઇદમુત્સહે એવં વક્તં યથૈવ પૂર્વે ભગવતા વ્યાકૃતમિતિ । ભગવાનાહ - ઇચ્છસિ ત્વમાનન્દ રત્નવ્યૂહં બોધિસત્ત્વપરિભોગં દ્રષ્ટું યો માતુઃ કુક્ષિગતસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય પરિભોગો ઽભૂત્ । આનન્દ આહ - અયમસ્ય ભગવન્ કાલઃ, અયં સુગત સમયઃ, યત્તથાગતસ્તં બોધિસત્ત્વપરિભોગમુપદર્શયેદ્ યં દૃષ્ટ્વા પ્રીતિં વેત્સ્યામઃ ॥
અથ ખલુ ભગવાંસ્તથારૂપનિમિત્તમકરોત્, યદ્ બ્રહ્મા સહાપતિઃ સાર્ધમષ્ટષષ્ટિબ્રહ્મશતસહસ્રૈર્બ્રહ્મલોકે ઽન્તર્હિતો ભગવતઃ પુરતઃ પ્રત્યસ્થાત્ । સ ભગવતઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય ભગવન્તં ત્રિપ્રદક્ષિણીકૃત્યૈકાન્તે ઽસ્થાત્ પ્રાઞ્જલીભૂતો ભગવન્તં નમસ્યન્ । તત્ર ખલુ ભગવાન્ જાનન્નેવ બ્રહ્માણં સહાપતિમામન્ત્રયતે સ્મ - ગૃહીતસ્ત્વયા બ્રહ્મન્ સ બોધિસત્ત્વપરિભોગો દશમાસિકો યો મમ પૂર્વં બોધિસત્ત્વભૂતસ્ય માતુઃ કુક્ષિગતસ્યાભૂત્ । બ્રહ્મા આહ - એવમેતદ્ભગવન્, એવમેતત્ સુગત । ભગવાનાહ - ક્વ સ ઇદાનીં બ્રહ્મન્? ઉપદર્શય તમ્ । બ્રહ્મા ચાહ - બ્રહ્મલોકે સ ભગવન્ । ભગવાનાહ - તેન હિ ત્વં બ્રહ્મન્ ઉપદર્શય તં દશમાસિકં બોધિસત્ત્વપરિભોગમ્, જ્ઞાસ્યન્તિ કિયત્સંસ્કૃતમિતિ ॥
અથ ખલુ બ્રહ્મા સહાપતિસ્તાન્ બ્રાહ્મણાનેતદવોચત્ - તિષ્ઠતુ તાવદ્ભવન્તો યાવદ્વયં રત્નવ્યૂહં બોધિસત્ત્વપરિભોગમાનયિષ્યામઃ ॥
અથ ખલુ બ્રહ્મા સહાપતિર્ભગવતઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દિત્વા ભગવતઃ પુરતો ઽન્તર્હિતસ્તત્ક્ષણમેવ બ્રહ્મલોકે પ્રત્યસ્થાત્ ॥
અથ ખલુ બ્રહ્મા સહાપતિઃ સુબ્રહ્માણં દેવપુત્રમેતદવોચત્ - ગચ્છ ત્વં માર્ષા ઇતો બ્રહ્મલોકમુપાદાય યાવત્ત્રાયત્રિંશદ્ભવનમ્ - શબ્દમુદીરય, ઘોષમનુશ્રાવય । રત્નવ્યૂહં બોધિસત્ત્વપરિભોગં વયં તથાગતસ્યાન્તિકમુપનામયિષ્યામઃ । યો યુષ્માકં દ્રષ્ટુકામઃ સ શીઘ્રમાગચ્છત્વિતિ ॥
અથ ખલુ બ્રહ્મા સહાપતિશ્ચતુરશીત્યા દેવકોટ્યા નયુતશતસહસ્રઃ સાર્ધં તં રત્નવ્યૂહં બોધિસત્ત્વપરિભોગં પરિગૃહ્ય મહતિ બ્રાહ્મે વિમાને ત્રિયોજનશતિકે પ્રતિષ્ઠાપ્યાનેકૈર્દૈવકોટીનયુતશતસહસ્રૈઃ સમન્તતો ઽનુપરિવાર્ય જમ્બૂદ્વીપમવતારયતિ સ્મ ॥
તેન ખલુ પુનઃ સમયેન કામાવચરાણાં દેવાનાં મહાસંનિપાતો ઽભૂત્ ભગવત્સકાશે ગન્તુમ્ । સ ખલુ પુન રત્નવ્યૂહો બોધિસત્ત્વપરિભોગો દિવ્યૈર્વસ્ત્રૈર્દિવ્યૈર્માલ્યૈર્દિવ્યૈર્ગન્ધૈર્દિવ્યૈઃ પુષ્પૈર્દિવ્યૈર્વાદ્યૈર્દિવ્યૈશ્ચ પરિભૌગૈરભિસંસ્કૃતો ઽભૂત્ । તાવન્મહેશાખ્યૈશ્ચ દેવૈઃ પરિવૃતો ઽભૂદ્ યચ્છક્રો દેવાનામિન્દ્રઃ સુમેરૌ(સમુદ્રે) સ્થિત્વા દૂરત એવ મુખે તાલચ્છત્રકં દત્ત્વા શીર્ષવ્યવલોકનેનાનુવિલોકયતિ સ્મ ઉન્મેષધ્યાયિકયા વા । ન ચ શક્નોતિ સ્મ દ્રષ્ટુમ્ । તત્કસ્માત્? મહેશાખ્યા હિ દેવા બ્રાહ્મણાઃ । ઇતરાસ્ત્રાયત્રિંશા યામાસ્તુષિતા નિર્માણરતયઃ પરનિર્મિતવશવર્તિનઃ । કઃ પુનર્વાદઃ શક્રો દેવાનામિન્દ્રઃ । મોહં તે વૈ યાન્તિ સ્મ ॥
અથ ખલુ ભગવાંસ્તં દિવ્યં વાદ્યનિર્ઘોષમન્તર્ધાપયતિ સ્મ ।
તત્કસ્માત્? યત્સહશ્રવણાદેવ જામ્બુદ્વીપકા મનુષ્યા ઉન્માદમાપત્સ્યન્ત ઇતિ ॥
અથ ખલુ ચત્વારો મહારાજાનઃ શક્રં દેવાનામિન્દ્રમુપસંક્રમ્યૈવમાહુઃ - કથં દેવાનામિન્દ્ર કરિષ્યામો ન લભામહે રત્નવ્યૂહં બોધિસત્ત્વપરિભોગં દ્રષ્ટુમ્ । સ તાનવોચત્ - કિમહં માર્ષાઃ કરિષ્યામિ? અહમપિ ન લભે દ્રષ્ટુમ્ । અપિ તુ ખલુ પુનર્માર્ષા ભગવત્સમીપમુપનીતં દ્રક્ષ્યામઃ । તે તદા આહુઃ - તેન હિ દેવાનામિન્દ્ર તથા કુરુ યથાસ્ય ક્ષિપ્રં દર્શનં ભવેત્ । શક્ર આહ - આગમયત માર્ષા મુહૂર્તં યાવદતિક્રાન્તાતિક્રાન્તતમા દેવપુત્રા ભગવન્તં પ્રતિસંમોદયન્તે સ્મ । તદેકાન્તે સ્થિત્વા શીર્ષોન્મિઞ્જિતકયા ભગવન્તમનુવિલોકયન્તિ સ્મ ॥
અથ ખલુ બ્રહ્મા સહાપતિઃ સાર્ધં તૈશ્ચતુરશીત્યા દેવકોટીનયુતશતસહસ્રૈસ્તં રત્નવ્યૂહં બોધિસત્ત્વપરિભોગં ગૃહીત્વા યેન ભગવાંસ્તેનોપસંક્રામયતિ સ્મ । સ ખલુ પુન રત્નવ્યૂહો બોધિસત્ત્વપરિભોગો ઽભિરૂપઃ પ્રાસાદિકો દર્શનીયશ્ચતુરસ્રશ્ચતુષ્ઠૂણઃ । ઉપરિષ્ટાચ્ચ કૂટાગારસમલંકૃતઃ । એવંપ્રમાણઃ તદ્યથાપિ નામ ષણ્માસજાતો

દારક ઉચ્ચૈસ્ત્વેન । તસ્ય ખલુ પુનઃ કૂતાગારસ્ય મધ્યે પર્યઙ્કઃ પ્રજ્ઞપ્તઃ તદ્યથાપિ નામ ષણ્માસજાતસ્ય દારકસ્ય ભિત્તીફલકઃ । સ ખલુ પુન રત્નવ્યૂહો બોધિસત્ત્વપરિભોગ એવં વર્ણસંસ્થાનો યસ્ય ન કશ્ચિત્ સદેવકે લોકે સમારકે સબ્રહ્મકે સદૃશો ઽસ્તિ આકૃત્યા વા વર્ણેન વા । દેવાઃ ખલ્વપિ તં દૃષ્ટ્વા આશ્ચર્યપ્રાપ્તા અભુવન્ । ચક્ષૂંષિ તેષાં વિભ્રમન્તિ સ્મ । સ ચ તથાગતસ્યાન્તિક ઉપનીતો ઽતીવ ભાસતે તપતિ વિરોચતે સ્મ । તદ્યથાપિ નામ દ્વિનિર્ધાન્તં સુવર્ણં કુશલેન કર્મકારેણ સુપરિનિષ્ઠિતમપગતકાચદોષમ્, એવં (તસ્મિન્ સમયે) સ કૂટાગારો વિરાજતે સ્મ । તસ્મિન્ ખલુ પુનર્બોધિસત્ત્વપરિભોગે પર્યઙ્કઃ પ્રજ્ઞપ્તો યસ્ય સદેવકે લોકે નાસ્તિ કશ્ચિત્ સદૃશો વર્ણેન વા સંસ્થાનેન વા અન્યત્ર કમ્બુગ્રીવાયા ( વૈદ્ય 49 ) બોધિસત્ત્વસ્ય । યત્ ખલુ મહાબ્રહ્મણા ચીવરં પ્રાવૃતમભૂત્, તત્તસ્ય બોધિસત્ત્વપર્યઙ્કસ્યાગ્રતો ન ભાસતે સ્મ તદ્યથાપિ નામ વાતવૃષ્ટ્યાભિહતઃ કૃષ્ણકમ્બલઃ । સ ખલુ પુનઃ કૂટાગાર ઉરગસારચન્દનમયો યસ્યૈકસુવર્ણધરણી સાહસ્રં લોકધાતું મૂલ્યં ક્ષમતે, તથાવિધેનોરગસારચન્દનેન સ કૂટાગારઃ સમન્તાદનુપલિપ્તઃ । તાદૃશ એવ દ્વિતીયઃ કૂટાગારઃ કૃતો યસ્તસ્મિન્ પ્રથમે કૂટાગારે ઽભ્યન્તરતઃ અસક્તો ઽબદ્ધસ્થિતઃ । તાદૃશ એવ તૃતીયો ઽપિ કૂટાગારો યસ્તસ્મિન્ દ્વિતીયે કૂટાગારે ઽભ્યન્તરે ઽસક્તો ઽબદ્ધસ્થિતઃ । સ ચ પર્યઙ્કસ્તસ્મિન્ ગન્ધમયે તૃતીયે કૂટાગારે વ્યવસ્થિતઃ સંપ્રતિચ્છન્નઃ । તસ્ય ખલુ પુનરુરગસારચન્દનસ્યૈવંરૂપો વર્ણઃ તદ્યથાપિ નામ અભિજાતસ્ય નીલૈવડૂર્યસ્ય । તસ્ય ખલુ પુનર્ગન્ધકૂટાગારસ્યોપરિ સમન્તાદ્યાવન્તિ કાનિચિદ્દિવ્યાતિક્રાન્તાનિ પુષ્પાણિ સન્તિ, તાનિ સર્વાણિ તસ્મિન્ કૂટાગારે બોધિસત્ત્વસ્ય પૂર્વકુશલમૂલવિપાકેનાનુપ્રાપ્તાન્યેવ જાયન્તે સ્મ । સ ખલુ પુન રત્નવ્યૂહો બોધિસત્ત્વપરિભોગો દૃઢસારો ઽભેદ્યો વજ્રોપમઃ સ્પર્શેન ચ કાચિલિન્દિકસુખસંસ્પર્શઃ । તસ્મિન્ ખલુ પુન રત્નવ્યૂહે બોધિસત્ત્વપરિભોગે યે કેચિત્ કામાવચરાણાં દેવાનાં ભવનવ્યૂહાસ્તે સર્વે તસ્મિન્ સંદૃશ્યન્તે સ્મ ॥
યામેવ ચ રાત્રિં બોધિસત્ત્વો માતુઃ કુક્ષિમવક્રાન્તસ્તામેવ રાત્રિમધ આપસ્કન્ધમુપાદાય અષ્ટષષ્ટિયોજનશતસહસ્રાણિ મહાપૃથિવીં ભિત્ત્વા યાવદ્ બ્રહ્મલોકં પદ્મભ્યુદ્ગતમભૂત્ । ન ચ કશ્ચિત્તં પદ્મં પશ્યતિ સ્મ અન્યત્ર સારથિનરોત્તમાદ્દશશતસાહસ્રિકાચ્ચ મહાબ્રહ્મણઃ । યચ્ચેહ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રલોકધાતાવોજો વા મણ્ડો વ રસો વા, તત્સર્વં તસ્મિન્ મહાપદ્મે મધુબિન્દુઃ સંતિષ્ઠતે સ્મ ॥
તમેનં મહાબ્રહ્મા શુભે વૈડૂર્યભાજને પ્રક્ષિપ્ય બોધિસત્ત્વસ્યોપનામયતિ સ્મ । તં બોધિસત્ત્વઃ પરિગૃહ્ય ભુઙ્ક્તે સ્મ મહાબ્રહ્મણો ઽનુકમ્પામુપાદાય । નાસ્તિ સ કશ્ચિત્ સત્ત્વઃ સત્ત્વનિકાયે યસ્ય સ ઓજોબિન્દુઃ પરિભુક્તઃ સમ્યક્ સુખેન પરિણામેદન્યત્ર ચરમભવિકાદ્બોધિસત્ત્વાત્ સર્વબોધિસત્ત્વભૂમિપરિપૂર્ણાત્ । કસ્ય ચ કર્મણો વિપાકેન સ ઓજોબિન્દુર્બોધિસત્ત્વસ્યોપતિષ્ઠતે સ્મ? દીર્ઘરાત્રં ખલ્વપિ બોધિસત્ત્વેન પૂર્વં બોધિસત્ત્વચર્યાં ચરતા ગ્લાનેભ્યઃ સત્ત્વેભ્યો ભૈષજ્યં દત્તમાશત્પરાણાં સત્ત્વાનામાશાઃ પરિપૂરિતાઃ, શરણાગતાશ્ચ ન પરિત્યક્તાઃ, નિત્યં ચાગ્રપુષ્પમગ્રફલમગ્રરસં તથાગતેભ્યસ્તથાગતચૈત્યેભ્યસ્તથાગતશ્રાવકસંઘેભ્યો માતાપિતૃભ્યશ્ચ દત્ત્વા પશ્ચાદાત્મના પરિભુક્તમ્ । તસ્ય કર્મણો વિપાકેન મહાબ્રહ્મા બોધિસત્ત્વસ્ય તં મધુબિન્દુમુપનામયતિ સ્મ ॥
તસ્મિન્ ખલુ પુનઃ કૂટાગારે યાનિ કાનિચિત્ સન્ત્યતિક્રાન્તાતિક્રાન્તાનિ માયાગુણરતિક્રીડાસમવસૃતસ્થાનાનિ, તાનિ સર્વાણિ તસ્મિન્ પ્રાદુર્ભાવાનિ સંદૃશ્યન્તે સ્મ બોધિસત્ત્વસ્ય પૂર્વકર્મવિપાકેન ॥
તસ્મિન્ ખલુ પુન રત્નવ્યૂહે બોધિસત્ત્વપરિભોગે શતસહસ્રવ્યૂહં નામ વાસોયુગં પ્રાદુર્ભૂતમ્ । ન સ કશ્ચિત્સત્ત્વઃ સત્ત્વનિકાયે સંવિદ્યતે યસ્ય તત્પ્રાદુર્ભવેદન્યત્ર ચરમભવિકાદ્ બોધિસત્ત્વાત્ । ( વૈદ્ય 50 ) ન ચ તે કેચન ઉદારોદારા રૂપશબ્દગન્ધરસસ્પર્શા યે તસ્મિન્ કૂટાગારે ન સંદૃશ્યન્તે સ્મ । સચેત્કૂટાગારપરિભોગ એવં સુપરિભોગ એવં સુપરિનિષ્પન્નઃ સાન્તરબહિરેવં સુપરિનિષ્ઠિત એવં મૃદુકશ્ચ । તદ્યથાપિ નામ કાચિલિન્દિકસુખસંસ્પર્શો નિદર્શનમાત્રેણ, ન તુ તસ્યોપમા સંવિદ્યતે । ધર્મતા ખલ્વેષા બોધિસત્ત્વસ્ય પૂર્વકેણ ચ પ્રણિધાનેન ઇયં ચેતના ઋદ્ધાવવશ્યં બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન મનુષ્યલોક ઉપપત્તવ્યમભિનિષ્ક્રમ્ય ચાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્ય ધર્મચક્રં પ્રવર્તયિતવ્યમ્ । યસ્યા માતુઃ કુક્ષાવુપપત્તિર્ભવતિ, તસ્યા દક્ષિણે કુક્ષાવાદિત એવ રત્નવ્યૂહકૂટાગારો ઽભિનિર્વર્તતે । પશ્ચાદ્બોધિસત્ત્વસ્તુષિતેભ્યશ્ચ્યુત્ત્વા તસ્મિન્ કૂટાગારે પર્યઙ્કનિષણ્ણઃ સંભવતિ । ન હિ ચરમભવિકસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય કલલાર્બુદઘનપેશીભાવં કાયઃ સંતિષ્ઠતે સ્મ । અથ તર્હિ સર્વાઙ્ગપ્રત્યઙ્ગલક્ષણસંપન્નઃ સંનિષણ્ણ એવ પ્રાદુર્ભવતિ । સ્વપ્નાન્તરગતા ચ બોધિસત્ત્વમાતા માયાદેવી મહાનાગકુઞ્જરમવક્રાન્તં સંજાનીતે સ્મ ॥
તસ્ય ખલુ પુનસ્તથા નિષણ્ણસ્ય શક્રો દેવાનામિન્દ્રશ્ચત્વારશ્ચ મહારાજાનો ઽષ્ટાવિંશતિશ્ચ મહાયક્ષસેનાપતયો ગુહ્યકાધિપતિશ્ચ નામ યક્ષકુલં યતો વજ્રપાણેરુત્પત્તિસ્તે બોધિસત્ત્વં માતુઃ કુક્ષિગતં વિદિત્વા સતતં સમિતમનુબદ્ધા ભવન્તિ સ્મ । સન્તિ ખલુ પુનશ્ચતસ્રો બોધિસત્ત્વપરિચારકા દેવતાઃ - ઉત્ખલી ચ નામ સમુત્ખલી ચ નામ ધ્વજવતી ચ નામ પ્રભાવતી ચ નામ । તા અપિ બોધિસત્ત્વં માતુઃ કુક્ષિગતં વિદિત્વા સતતં સમિતં રક્ષન્તિ સ્મ । શક્રો ઽપિ દેવાનામિન્દ્રઃ સાર્ધં પઞ્ચમાત્રૈર્દેવપુત્રશતૈર્બોધિસત્ત્વં માતુઃ કુક્ષિગતં જ્ઞાત્વા સતતં સમિતમનુબધ્નાતિ સ્મ ॥

બોધિસત્ત્વસ્ય ખલુ પુનર્માતુઃ કુક્ષિગતસ્ય કાયસ્તથાવિધો ઽભૂત્, તદ્યથાપિ નામ પર્વતમૂર્ધનિ રાત્રાવન્ધકારતમિસ્રાયાં મહાનગ્નિસ્કન્ધો યોજનાદપિ દૃશ્યતે સ્મ, યાવત્ પઞ્ચભ્યા યોજનેભ્યો દૃશ્યતે સ્મ । એવમેવ બોધિસત્ત્વસ્ય માતુઃ કુક્ષિગતસ્યાત્મભાવો ઽભિનિર્વૃત્તો ઽભૂત્ પ્રભાસ્વરો ઽભિરૂપઃ પ્રાસાદિકો દર્શનીયઃ । સ તસ્મિન્ કૂટાગારે પર્યઙ્કનિષણ્ણો ઽતીવ શોભતે સ્મ । વૈડૂર્યપ્રત્યુપ્તમિવાભિજાતં જાતરૂપમ્ । બોધિસત્ત્વસ્ય માતા ચ નિધ્યાય સ્થિતા પશ્યતિ સ્મ કુક્ષિગતં બોધિસત્ત્વમ્ । તદ્યથાપિ નામ મહતો ઽભ્રકૂટાદ્વિદ્યુતો નિઃસૃત્ય મહાન્તમવભાસં સંજનયન્તિ, એવમેવ બોધિસત્ત્વો માતુઃ કુક્ષિગતઃ શ્રિયા તેજસા વર્ણેન ચ તં પ્રથમં રત્નકૂટાગારમવભાસયતિ સ્મ । અવભાસ્ય દ્વિતીયં ગન્ધકૂટાગારમવભાસયતિ સ્મ । દ્વિતીયં ગન્ધકૂટાગારમવભાસ્ય તૃતીયં રત્નકૂટાગારમવભાસયતિ સ્મ । તૃતીયં રત્નકૂટાગારમવભાસ્ય સર્વાવન્તં માતુરાત્મભાવમવભાસયતિ સ્મ । તમવભાસ્ય યત્ર ચાસને નિષણ્ણો ભવતિ સ્મ તદવભાસયતિ સ્મ । તદવભાસ્ય સર્વં ગૃહમવભાસયતિ સ્મ । સર્વં ગૃહમવભાસ્ય ગૃહસ્યોપરિષ્ટાન્નિઃસૃત્ય પૂર્વાં દિશમવભાસયતિ સ્મ । એવં દક્ષિણાં પશ્ચિમાં ઉત્તરામધ ઊર્ધ્વં સમન્તાદ્દશદિશઃ ક્રોશમાત્રમેકૈકસ્યાં દિશિ માતુઃ કુક્ષિગતો બોધિસત્ત્વઃ શ્રિયા તેજસા વર્ણેન ચાવભાસયતિ સ્મ ॥
આગચ્છન્તિ સ્મ ખલુ પુનર્ભિક્ષવશ્ચત્વારો મહારાજાનો ઽષ્ટાવિંશચ્ચ મહાયક્ષસેનાપતયઃ સાર્ધં પઞ્ચમાત્રયક્ષશતૈઃ પૂર્વાહ્ણકાલસમયે બોધિસત્ત્વસ્ય દર્શનાય વન્દનાય પર્યુપાસનાય ધર્મશ્રવણાય ચ । તદા બોધિસત્ત્વસ્તાનાગતાન્ વિદિત્વા દક્ષિણં પાણિમભ્યુત્ક્ષિપ્ય એકાઙ્ગુલિકયા આસનાન્યુપદર્શયતિ સ્મ । નિષીદન્તિ સ્મ તે લોકપાલાદયો યથાપ્રજ્ઞપ્તેષ્વાસનેષુ । પશ્યન્તિ સ્મ બોધિસત્ત્વં માતુઃ કુક્ષિગતં જાતરૂપમિવ વિગ્રહં હસ્તં ચાલયન્તં વિચાલયન્તમ્ ઉત્ક્ષિપન્તં પ્રતિષ્ઠાપયન્તમ્ । તે પ્રીતિપ્રામોદ્યપ્રસાદપ્રતિલબ્ધા બોધિસત્ત્વં નમસ્કુર્વન્તિ સ્મ । નિષણ્ણાંશ્ચ તાન્ વિદિત્વા બોધિસત્ત્વો ધર્મ્યયા કથયા સંદર્શયતિ સ્મ સમાદાપયતિ સ્મ સમુત્તેજયતિ સ્મ સંપ્રહર્ષયતિ સ્મ । યદા ચ પ્રક્રમિતુકામા ભવન્તિ તદા બોધિસત્ત્વસ્તેષાં ચેતસૈવ વિચિન્તિતં વિજ્ઞાય દક્ષિણં પાણિમુત્ક્ષિપ્ય સંચારયતિ સ્મ । સંચાર્ય વિચારયતિ સ્મ । માતરં ચ ન બાધતે સ્મ । તદા તેષાં ચતુર્ણાં મહારાજાનામેવં ભવતિ સ્મ - વિસર્જિતાઃ સ્મ વયં બોધિસત્ત્વેનેતિ । તે બોધિસત્ત્વં બોધિસત્ત્વમાતરં ચ ત્રિપ્રદક્ષિણીકૃત્ય પ્રક્રામન્તિ સ્મ । અયં હેતુરયં પ્રત્યયો યદ્બોધિસત્ત્વો રાત્ર્યાં પ્રશાન્તાયાં દક્ષિણં પાણિં સંચાર્ય વિચારયતિ સ્મ । વિચાર્ય પુનરપિ સ્મૃતઃ સંપ્રજાનંસ્તં પાણિં પ્રતિષ્ઠાપયતિ સ્મ । પુનરપરં યદા બોધિસત્ત્વસ્ય કેચિદ્દર્શનાયાગચ્છન્તિ સ્મ સ્ત્રિયો વા પુરુષો વા દારકો વા દારિકા વા, તાન્ બોધિસત્ત્વઃ પૂર્વતરમેવ પ્રતિસંમોદયતે સ્મ, પશ્ચાદ્બોધિસત્ત્વસ્ય માતા ॥
ઇતિ હિ ભિક્ષવો બોધિસત્ત્વો માતુઃ કુક્ષિગતઃ સન્ સત્ત્વાન્ પ્રતિસંમોદનકુશલો ભવતિ સ્મેતિ । ન ચ કશ્ચિદ્દેવો વા નાગો વા યક્ષો વા મનુષ્યો વા અમનુષ્યો વા યઃ શક્નોતિ સ્મ બોધિસત્ત્વં પૂર્વતરં પ્રતિસંમોદિતુમ્ । અથ તર્હિ બોધિસત્ત્વ એવ તાવત્ પૂર્વતરં પ્રતિસંમોદતે સ્મ, પશ્ચાદ્બોધિસત્ત્વમાતા ॥
નિર્ગતે ખલુ પુનઃ પૂર્વાહ્ણકાલસમયે મધ્યાહ્નકાલસમયે પ્રત્યુપસ્થિતે અથ ખલુ શક્રો દેવાનામિન્દ્રો નિષ્ક્રાન્તઃ । અભિનિષ્ક્રાન્તાશ્ચ ત્રાયત્રિંશદ્દેવપુત્રા બોધિસત્ત્વસ્ય દર્શનાય વન્દનાય પર્યુપાસનાય । ધર્મશ્રવણાય ચાગચ્છન્તિ સ્મ । તાંશ્ચ બોધિસત્ત્વો દૂરત એવાગચ્છતો દૃષ્ટ્વા દક્ષિણં સુવર્ણવર્ણં બાહું પ્રસાર્ય શક્રં દેવાનામિન્દ્રં દેવાંશ્ચ ત્રાયત્રિંશાન્ પ્રતિસંમોદતે સ્મ । એકાઙ્ગુલિકયા ચાસનાન્યુપદર્શયતિ સ્મ । ન ચ શક્નોતિ સ્મ ભિક્ષવઃ શક્રો દેવાનામિન્દ્રો બોધિસત્ત્વસ્યાજ્ઞાં પ્રતિરોદ્ધુમ્ । નિષીદતિ સ્મ શક્રો દેવાનામિન્દ્રસ્તદન્યે ચ દેવપુત્રા યથાપ્રજ્ઞપ્તેષ્વાસનેષુ । તાન્ બોધિસત્ત્વો નિષણ્ણાન્ વિદિત્વા ધર્મ્યયા કથયા સંદર્શયતિ સ્મ સમાદાપયતિ સ્મ સમુત્તેજયતિ સ્મ સંપ્રહર્ષયતિ સ્મ । યેન ચ બોધિસત્ત્વઃ પાણિં સંચારયતિ સ્મ, તન્મુખા બોધિસત્ત્વમાતા ભવતિ સ્મ । તતસ્તેષામેવં ભવતિ સ્મ - અસ્માભિઃ સાર્ધં બોધિસત્ત્વઃ સંમોદતે સ્મ । એકૈકશ્ચૈવં સંજાનીતે સ્મ - મયૈવ સાર્ધં બોધિસત્ત્વઃ સંલપતિ, મામેવ પ્રતિસંમોદતે સ્મ ઇતિ ॥
તસ્મિન્ ખલુ પુનઃ કૂટાગારે શક્રસ્ય દેવાનામિન્દ્રસ્ય ત્રાયત્રિંશાનાં દેવાનાં ચ પ્રતિભાસઃ સંદૃશ્યતે સ્મ । ન ખલુ પુનરન્યત્રૈવં પરિશુદ્ધો બોધિસત્ત્વપરિભોગો ભવતિ યથા માતુઃ કુક્ષિગતસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય । યદા ચ ભિક્ષવઃ શક્રો દેવાનામિન્દ્રસ્તદન્યે ચ દેવપુત્રાઃ પ્રક્રમિતુકામા ભવન્તિ સ્મ, તદા બોધિસત્ત્વસ્તેષાં ચેતસૈવ ચેતઃપરિવિતર્કમાજ્ઞાય દક્ષિણં પાણિમુત્ક્ષિપ્ય સંચારયન્તિ સ્મ । સંચાર્ય વિચાર્ય પુનરપિ સ્મૃતઃ સંપ્રજાનન્ પ્રતિષ્ઠાપયતિ સ્મ । માતરં ચ ન બાધતે સ્મ । તદા શક્રસ્ય દેવાનામિન્દ્રસ્યાન્યેષાં ચ ત્રાયત્રિંશાનાં દેવાનામેવં ભવતિ સ્મ - વિસર્જિતા વયં બોધિસત્ત્વેનેતિ । તે બોધિસત્ત્વં બોધિસત્ત્વમાતરં ચ ત્રિપ્રદક્ષિણીકૃત્ય પ્રક્રામન્તિ સ્મ ॥

નિર્ગતે ચ ખલુ પુનર્ભિક્ષવો મધ્યાહ્નકાલસમયે સાયાહ્નકાલસમયે પ્રત્યુપસ્થિતે અથ ખલુ બ્રહ્મા સહાપતિરનેકૈર્બ્રહ્મકાયિકૈર્દેવપુત્રશતસહસ્રૈઃ પરિવૃતઃ પુરસ્કૃતસ્તં દિવ્યમોજોબિન્દુમાદાય યેન બોધિસત્ત્વસ્તેનોપસંક્રામતિ સ્મ બોધિસત્ત્વં દ્રષ્ટું વન્દિતું પર્યુપાસિતું ધર્મં ચ શ્રોતુમ્ । સમન્વાહરતિ સ્મ ભિક્ષવઃ બોધિસત્ત્વો બ્રહ્માણં સહાપતિમાગચ્છન્તં સપરિવારમ્ । પુનરેવ ચ બોધિસત્ત્વો દક્ષિણં સુવર્ણવર્ણપાણિમુત્ક્ષિપ્ય બ્રહ્માણં સહાપતિં બ્રહ્મકાયિકાંશ્ચ દેવપુત્રાન્ પ્રતિસંમોદતે સ્મ । એકાઙ્ગુલિકયા ચાસનાન્યુપદર્શયતિ સ્મ । ન ચ શક્તિરસ્તિ ભિક્ષવો બ્રહ્મણઃ સહાપતેર્બોધિસત્ત્વસ્યાજ્ઞાં પ્રતિરોદ્ધુમ્ । નિષીદતિ સ્મ ભિક્ષવો બ્રહ્મા સહાપતિસ્તદન્યે ચ બ્રહ્મકાયિકા દેવપુત્રા યથાપ્રજ્ઞપ્તેષ્વાસનેષુ । તાન્ બોધિસત્ત્વો નિષણ્ણાન્ વિદિત્વા ધર્મ્યયા કથયા સંદર્શયતિ સ્મ સમાદાપયતિ સ્મ સમુત્તેજયતિ સ્મ સંપ્રહર્ષયતિ સ્મ । યેન ચ બોધિસત્ત્વઃ પાણિં સંચારયતિ સ્મ, તન્મુખૈવ માયાદેવી ભવતિ સ્મ । તતસ્તેષામેકૈકસ્યૈવં ભવતિ સ્મ - મયા સાર્ધં બોધિસત્ત્વઃ સંલપતિ, મામેવ પ્રતિસંમોદતે સ્મ ઇતિ । યદા ચ બ્રહ્મા સહાપતિસ્તદન્યે ચ બ્રહ્મકાયિકા દેવપુત્રા ગન્તુકામા ભવન્તિ સ્મ, તદા બોધિસત્ત્વસ્તેષાં ચેતસૈવ ચેતઃપરિવિતર્કમાજ્ઞાય દક્ષિણં સુવર્ણવર્ણં બાહુમુત્ક્ષિપ્ય સંચારયતિ સ્મ । સંચાર્ય વિચારયતિ સ્મ । સંચાર્ય વિચાર્ય અવસાદતાકારેણ પાણિં સંચારયતિ સ્મ । માતરં ચ ન બાધતે સ્મ । તતો બ્રહ્મણઃ સહાપતેસ્તદન્યેષાં ચ બ્રહ્મકાયિકાનાં દેવપુત્રાણામેવં ભવતિ સ્મ - વિસર્જિતા વયં બોધિસત્ત્વેનેતિ । તે બોધિસત્ત્વં બોધિસત્ત્વમાતરં ચ ત્રિપ્રદક્ષિણીકૃત્ય પુનરેવ પ્રક્રામન્તિ સ્મ । બોધિસત્ત્વશ્ચ સ્મૃતઃ સંપ્રજાનન્ પાણિં પ્રતિષ્ઠાપયતિ સ્મ ॥
આગચ્છન્તિ સ્મ ખલુ પુનર્ભિક્ષવઃ પૂર્વદક્ષિણપશ્ચિમોત્તરાભ્યો દિગ્ભ્યો ઽધસ્તાદુપરિષ્ટાત્ સન્તાદ્દશભ્યો દિગ્ભ્યો બહૂનિ બોધિસત્ત્વશતસહસ્રાણિ બોધિસત્ત્વસ્ય દર્શનાય વન્દનાય પર્યુપાસનાય ધર્મશ્રવણાય ચ ધર્મસંગીતિસંગાયનાય ચ । તેષામાગતાગતાનાં બોધિસત્ત્વઃ કાયાત્ પ્રભામુત્સૃજ્ય પ્રભાવ્યૂહાનિ સિંહાસનાન્યભિનિર્મિમીતે સ્મ । અભિનિર્માય તાન્ બોધિસત્ત્વાંસ્તેષ્વાસનેષુ નિષીદયતિ સ્મ । નિષણ્ણાંશ્ચૈનાન્ વિદિત્વા પરિપૃચ્છતિ સ્મ પરિપ્રશ્નયતિ સ્મ યદુતાસ્યૈવ બોધિસત્ત્વસ્ય મહાયાનસ્ય વિસ્તરવિભાગતામુપાદાય । ન ચ તાન્ કશ્ચિદન્યઃ પશ્યતિ સ્મ અન્યત્ર સભાગેભ્યો દેવપુત્રેભ્યઃ । અયં ભિક્ષવો હેતુરયં પ્રત્યયો યેન બોધિસત્ત્વઃ પ્રશાન્તાયાં રાત્ર્યાં કાયાત્ પ્રભામુત્સૃજતિ સ્મ ॥
ન ખલુ પુનર્ભિક્ષવો માયાદેવી બોધિસત્ત્વકુક્ષિગતે ગુરુકાયતાં સંજાનીતે સ્મ અન્યત્ર લઘુતામેવ મૃદુતામેવ સૌખ્યતામેવ । ન ચોદરગતાનિ દુઃખાનિ પ્રત્યનુભવતિ સ્મ । ન ચ રાગપરિદાહેન વા દ્વેષપરિદાહેન વા મોહપરિદાહેન વા પરિદહ્યતે સ્મ । ન ચ કામવિતર્કં વા વ્યાપાદવિતર્કં વા વિહિંસાવિતર્કં વા વિતર્કયતિ સ્મ । ન ચ શીતં ન ચોષ્ણં વા જિઘત્સાં વા પિપાસાં વા તમો વા રજો વા ક્લેશં વા સંજાનીતે સ્મ પશ્યતિ વા । ન ચાસ્યા અમનાપા રૂપશબ્દગન્ધરસસ્પર્શા વા આભાસમાગચ્છન્તિ સ્મ । ન ચ પાપકાન્ સ્વપ્નાન્ પશ્યતિ સ્મ । ન ચાસ્યાઃ સ્ત્રીમાયા ન શાઠ્યં નેર્ષ્યા ન સ્ત્રીક્લેશા બાધન્તે સ્મ । પઞ્ચશિક્ષાપદસમાદત્તા ખલુ પુનઃ શીલવતી દશકુશલકર્મપથે પ્રતિષ્ઠિતા તસ્મિન્ સમયે બોધિસત્ત્વમાતા ભવતિ સ્મ । ન ચ બોધિસત્ત્વમાતુઃ ક્વચિત્ પુરુષે રાગચિત્તમુત્પદ્યતે સ્મ, નાપિ કસ્યચિત્પુરુષસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય માતુરન્તિકે । યે ચ કેચિત્કપિલાહ્વયે મહાપુરવરે અન્યેષુ વા જનપદેષુ દેવનાગયક્ષગન્ધર્વાસુરગરુડભૂતાવિષ્ટાઃ સ્ત્રીપુરુષદારકદારિકા વા, તે સર્વે બોધિસત્ત્વમાતુઃ સહદર્શનાદેવ સ્વસ્થાઃ સ્મૃતિપ્રતિલબ્ધા ભવન્તિ સ્મ । તે ચામનુષ્યાઃ ક્ષિપ્રમેવ પ્રક્રામન્તિ સ્મ । યે ચ કેચિન્નાનારોગસ્પૃષ્ટાઃ સત્ત્વા ભવન્તિ સ્મ, વાતપિત્તશ્લેષ્મસંનિપાતજૈ રોગૈઃ પીડ્યન્તે સ્મ, ચક્ષુરોગેણ વા શ્રોત્રરોગેણ વા ઘ્રાણરોગેણ વા જિહ્વારોગેણ વા ઓષ્ઠરોગેણ વા દન્તરોગેણ કણ્ઠરોગેણ વા ગલગણ્ડરોગેણ વા ઉરગણ્ડકુષ્ઠકિલાસશોષોન્માદાપસ્મારજ્વરગલગણ્ડપિટકવિસર્પવિચર્ચિકાદ્યૈ રોગૈઃ સંપીડ્યન્તે સ્મ, તેષાં બોધિસત્ત્વમાતા દક્ષિણપાણિં મૂર્ધ્નિ પ્રતિષ્ઠાપયતિ સ્મ । તે સહપ્રતિષ્ઠાપિતે પાણૌ વિગતવ્યાધયો ભૂત્વા સ્વકસ્વકાનિ ગૃહાણિ ગચ્છન્તિ સ્મ । અન્તતો માયાદેવી તૃણગુલ્મકમપિ ધરણિતલાદભ્યુત્ક્ષિપ્ય ગ્લાનેભ્યઃ સત્ત્વેભ્યો ઽનુપ્રયચ્છતિ સ્મ । તે સહપ્રતિલમ્ભાદરોગનિર્વિકારા ભવન્તિ સ્મ । યદા ચ માયાદેવી સ્વં દક્ષિણં પાર્શ્વં પ્રત્યવેક્ષતે સ્મ, તદા પશ્યતિ સ્મ બોધિસત્ત્વં કુક્ષિગતમ્, તદ્યથાપિ નામ સુપરિશુદ્ધ આદર્શમણ્ડલે મુખમણ્ડલં દૃશ્યતે । દૃષ્ટ્વા ચ પુનસ્તુષ્ટા ઉદગ્રા આત્તમના પ્રમુદિતા પ્રીતિસૌમનસ્યજાતા ભવતિ સ્મ ॥
બોધિસત્ત્વસ્ય ખલુ પુનર્ભિક્ષવો માતુઃ કુક્ષિગતસ્યાધિષ્ઠિતં સતતં સમિતં રાત્રિંદિવં દિવ્યાનિ તૂર્યાણિ અભિ(નિર્માય) પ્રનદન્તિ સ્મ । દિવ્યાનિ ચ પુષ્પાણિ અભિપ્રવર્ષન્તિ સ્મ । કાલેન દેવા વર્ષન્તિ સ્મ । કાલેન વાયવો વાન્તિ સ્મ । કાલેન ઋતવો નક્ષત્રાણિ ચ પરિવર્તન્તે સ્મ । ક્ષેમં ચ રાજ્યં સુભિક્ષં ચ સુમનાકુલમનુભવતિ સ્મ । સર્વે ચ કપિલાહ્વયે મહાપુરવરે શાક્યા અન્યે ચ સત્ત્વાઃ ખાદન્તિ સ્મ, પિબન્તિ સ્મ, (રમન્તે સ્મ,) ક્રીડન્તિ સ્મ, પ્રવિચારયન્તિ સ્મ, દાનાનિ ચ દદન્તિ સ્મ, પુણ્યાનિ ચ કુર્વન્તિ સ્મ, કૌમોદ્યામિવ ચાતુર્માસ્યામેકાન્તરે ક્રીડાસુખવિહારૈર્વિહરન્તિ સ્મ । રાજાપિ શુદ્ધોદનઃ સંપ્રાપ્તબ્રહ્મચર્યોપરતરાષ્ટ્રકાર્યો ઽપિ સુપરિશુદ્ધસ્તપોવનગત ઇવ ધર્મમેવાનુવર્તતે સ્મ ॥
એવંરૂપેણ ભિક્ષવ ઋદ્ધિપ્રાતિહાર્યેણ સમન્વાગતો બોધિસત્ત્વો માતુઃ કુક્ષિગતો ઽસ્થાત્ । તત્ર ખલુ ભગવાનાયુષ્મન્તમાનન્દમામન્ત્રયતે સ્મ - દ્રક્ષ્યસિ ત્વમાનન્દ રત્નવ્યૂહં બોધિસત્ત્વપરિભોગં યત્ર બોધિસત્ત્વો માતુઃ કુક્ષિગતો વ્યાહાર્ષીત્ । આહ - પશ્યેયં ભગવન્ પશ્યેયં સુગત । દર્શયતિ સ્મ તથાગત આયુષ્મત આનન્દસ્ય શક્રસ્ય દેવાનામિન્દ્રસ્ય ચતુર્ણાં ચ લોકપાલાનાં તદન્યેષાં ચ દેવમનુષ્યાણામ્ । દૃષ્ટ્વા ચ તે તુષ્ટા અભૂવન્ ઉદગ્રા આત્તમનસઃ પ્રમુદિતાઃ પ્રીતિસૌમનસ્યજાતાઃ । સ ચ બ્રહ્મા સહાપતિઃ પુનરેવ બ્રહ્મલોકે સમારોપ્ય પ્રતિષ્ઠાપયતિ સ્મ ચૈત્યાર્થમ્ ॥
તત્ર ખલુ ભગવાન્ પુનરપિ ભિક્ષૂનામન્ત્રયતે સ્મ - ઇતિ હિ ભિક્ષવો દશમાસકુક્ષિગતેન બોધિસત્ત્વેન ષટ્ત્રિંશન્નયુતાનિ દેવમનુષ્યાણાં ત્રિષુ યાનેષુ પરિપાચિતાન્યભૂવન્ । યત્રેદમુચ્યતે યત્ -
બોધિસત્ત્વ અગ્રસત્ત્વ માતુકુક્ષિસંસ્થિતઃ પ્રકમ્પિતા ચ ષડ્વિકાર મેદિની સકાનના । સુવર્ણવર્ણ આભ મુક્ત સર્વાપાય શોધિતા પ્રહર્ષિતાશ્ચ દેવસંઘ ધર્મગઞ્જુ ભેષ્યતે

સુંસંસ્થિતો મહાવિમાનુ નૈકરત્નચિત્રિતો યત્ર વીરુ આરુહિત્વ તિષ્ઠતે વિનાયકઃ ।
ગન્ધોત્તમેન ચન્દનેન પૂરિતો વિરોચતે યસ્યૈકકર્ષુ ત્રિસહસ્રમૂલ્યરત્નપૂરિતો

મહાસહસ્રલોકધાતુ હેષ્વિ ભિન્દિયિત્વના ઉદાગતો ગુણાકરસ્ય પદ્મઓજબિન્દુકો ।
સો સપ્તરાત્ર પુણ્યતેજ બ્રહ્મલોકિ ઉદ્ગતો ગૃહીત્વ બ્રહ્મ ઓજબિન્દુ બોધિસત્ત્વ નામયી

ન અસ્તિ સર્વસત્ત્વકાયિ ભુક્તુ યો જરેય તં અન્યત્ર ભૂરિ બોધિસત્ત્વ બ્રહ્મકલ્પસંનિભે ।
અનેકકલ્પ પુણ્યતેજ ઓજબિન્દુ સંસ્થિતો ભુજિત્વ સત્ત્વ કાયચિત્ત જ્ઞાનશુદ્ધ ગચ્છિષુ

શક્ર બ્રહ્મ લોકપાલ પૂજનાય નાયકં ત્રીણિ કાલ આગમિત્વ બોધિસત્ત્વમન્તિકમ્ ।
વન્દયિત્વ પૂજયિત્વ ધર્મ શૃણુતે વરં પ્રદક્ષિણં કરિત્વ સર્વ ગચ્છિષૂ યથાગતા

બોધિસત્ત્વ ધર્મકામ એન્તિ લોકધાતુષુ
પ્રભાવિયૂહ આસનેષુ તે નિષણ્ણ દૃશ્યિષુ ।
પરસ્પરં ચ શ્રુત્વ ધર્મ યાનશ્રેષ્ઠમુત્તમં
પ્રયાન્તિ સર્વિ હૃષ્ટચિત્ત વર્ણમાલ ભાષતો

યે ચ ઇષ્ટિદારકાસુ દુઃખિતા તદા અભૂત્ ભૂતસ્પૃષ્ટ ક્ષિપ્તચિત્ત નગ્ન પાંશુમ્રક્ષિતા ।
તે ચ સર્વ દૃષ્ટ્વ માય ભોન્તિ લબ્ધચેતના સ્મૃતીમતીગતીઉપેત ગેહિ ગેહિ ગચ્છિષુ

વાતતો વ પિત્તતો વ શ્લેષ્મસંનિપાતકૈઃ યે ચ ચક્ષુરોગ શ્રોત્રરોગ કાયચિત્તપીડિતા ।
નૈકરૂપ નૈકજાતિ વ્યાધિભિશ્ચ યે હતા સ્થાપિતે સ્મ માય મૂર્ધ્નિ પાણિ ભોન્તિ નિર્જરા

અથાપિ વા તૃણસ્ય તૂલિ ભૂમિતો ગૃહીત્વના દદાતિ માય આતુરાણ સર્વિ ભોન્તિ નિર્જરા ।
સૌખ્યપ્રાપ્તિ નિર્વિકાર ગેહિ ગેહિ ગચ્છિષુ ભૈષજ્યભૂતિ વૈદ્યરાજિ કુક્ષિસંપ્રતિષ્ઠિતે

યસ્મિ કાલિ માયદેવિ સ્વાતનું નિરીક્ષતે અદૃશાતિ બોધિસત્ત્વ કુક્ષિયે પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
યથૈવ ચન્દ્ર અન્તરીક્ષ તારકૈ પરીવૃતં તથૈવ નાથુ બોધિસત્ત્વલક્ષણૈરલંકૃતમ્

નો ચ તસ્ય રાગ દોષ નૈવ મોહ બાધતે કામછન્દુ નૈવ તસ્ય ઈર્ષિ નૈવ હિંસિતા ।
તુષ્ટચિત્ત હૃષ્ટચિત્ત પ્રીતિ સૌમનસ્થિતા ક્ષુધાપિપાસ શીત ઉષ્ણ નૈવ તસ્ય બાધતે

અઘટ્ટિતાશ્ચ નિત્યકાલ દિવ્યતૂર્ય વાદિષુ પ્રવર્ષયન્તિ દિવ્યપુષ્પ ગન્ધશ્રેષ્ઠ શોભના ।
દેવ પશ્યિ માનુષાશ્ચ માનુષા અમાનુષાં નો વિહેઠિ નો વિહિંસિ તત્ર તે પરસ્યરમ્

રમન્તિ સત્ત્વ ક્રીડયન્તિ અન્નપાનુદેન્તિ ચ આનન્દશબ્દ ઘોષયન્તિ હૃષ્ટતુષ્ટમાનસાઃ ॥
ક્ષમા રજોઅનાકુલા ચ કાલિ દેવ વર્ષતે તૃણાશ્ચ પુષ્પ ઓષધીય તસ્મિ કાલિ રોહિષુ

રાજગેહિ સપ્તરાત્ર રત્નવર્ષ વર્ષિતો યતો દરિદ્રસત્ત્વ ગૃહ્ય દાન દેન્તિ ભુઞ્જતે ।
નાસ્તિ સત્ત્વ યો દરિદ્ર યો ચ આસિ દુઃખિતો ભેરુમૂર્ધ્નિ નન્દનેવ એવ સત્ત્વ નન્દિષુ

સો ચ રાજુ શાકિયાન પોષધી ઉપોષિતો રાજ્યકાર્યુ નો કરોતિ ધર્મમેવ ગોચરી ।
તપોવનં ચ સો પ્રવિષ્ટ માયાદેવી પૃચ્છતે કીદૃશેન્તિ કાયિ સૌખ્ય અગ્રસત્ત્વ ધારતિ