Lalitavistara · અધ્યાય 24

એવં ખલુ ભૌમા દેવા બોધિમણ્ડનિષણ્ણં તથાગતમભિષ્ટત્યૈકાન્તે તસ્થુઃ પ્રાઞ્જલયસ્તથાગતં નમસ્યન્તઃ ॥
॥ ઇતિ શ્રીલલિતવિસ્તરે સંસ્તવપરિવર્તો નામ ત્રયોવિંશતિતમો ઽધ્યાયઃ ॥
સ્તર્ત્ પરિવર્ત 24
ત્રપુષભલ્લિકપરિવર્તશ્ચતુર્વિંશઃ ।
ઇતિ હિ ભિક્ષવો ઽભિસંબુદ્ધસ્તથાગતો દેવૈરભિષ્ટૂયમાનઃ પર્યઙ્કમભિન્દન્નનિમિષનયનો દ્રુમરાજં પ્રેક્ષતે સ્મ । ધ્યાનપ્રીત્યાહારઃ સુખપ્રતિસંવેદી સપ્તરાત્રં બોધિવૃક્ષમૂલે ઽભિનામયતિ સ્મ ॥
અથ સપ્તાહે ઽતિક્રાન્તે કામાવચરા દેવપુત્રા દશગન્ધોદકકુમ્ભસહસ્રાણિ પરિગૃહ્ય યેન તથાગતસ્તેનોપસંક્રામન્તિ સ્મ । રૂપાવચરા અપિ દેવપુત્રા દશગન્ધોદકકુમ્ભસહસ્રાણિ પરિગૃહ્ય યેન તથાગસ્તેનોપસંક્રામન્તિ સ્મ । ઉપસંક્રમ્ય બોધિવૃક્ષં તથાગતં ચ ગન્ધોદકેન સ્નાપયન્તિ સ્મ । ગણનાસમતિક્રાન્તાશ્ચ દેવનાગયક્ષગન્ધર્વાસુરગરુડકિન્નરમહોરગાસ્તેન તથાગતકાયપતિતેન ગન્ધોદકેન સ્વકસ્વકાન્ કાયાનુપલિમ્પન્તિ સ્મ । અનુત્તરાયાં ચ સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તાન્યુત્પાદયામાસુઃ । સ્વભવને પ્રવિષ્ટા અપિ ચ તે દેવપુત્રાદયો ઽવિરહિતા અભૂવંસ્તેન ગન્ધોદકગન્ધેન, ન ચાસ્મૈ ગન્ધાય સ્પૃહામુત્પાદયામાસુઃ । તેનૈવ ચ પ્રીતિપ્રામોદ્યેન તથાગતગૌરવમનસિકારનિર્જાતેનાવૈવર્તિકા અભૂવન્નનુત્તરાયાઃ સમ્યક્સંબોધેઃ ॥
અથ ખલુ ભિક્ષવઃ સમન્તકુસુમો નામ દેવપુત્રસ્તસ્યામેવ પર્ષદિ સંનિપતિતો ઽભૂત્ । સ તથાગતસ્ય ચરણયોર્નિપત્ય પ્રાઞ્જલિસ્તથાગતમેતદવોચત્ - કો નામાયં ભગવન્ સમાધિર્યેન સમાધિના સમન્વાગતસ્તથાગતઃ સપ્તરાત્રં વિહરત્યભિન્નપર્યઙ્કઃ? એવમુક્તો ભિક્ષવસ્તથાગતસ્તં દેવપુત્રમેતદવોચત્ - પ્રીત્યાહારવ્યૂહો નામ દેવપુત્ર અયં સમાધિર્યેન સમાધિના સમન્વાગતસ્તથાગતઃ સપ્તરાત્રં વ્યાહાર્ષીદભિન્નપર્યઙ્કઃ ॥
અથ ખલુ ભિક્ષવઃ સમન્તકુસુમો દેવપુત્રસ્તથાગતં ગાથાભિરભ્યસ્તાવીત્ -
રથચરણનિચિતચરણા દશશતઅરજલજકમલદલતેજા ।
સુરમુકુટઘૃષ્ટચરણા વન્દે ચરણૌ શિરિઘનસ્ય

અભિવન્દ્ય સુગતચરણૌ પ્રમુદિતચિત્તસ્તદા સ સુરપુત્રઃ ।
ઇદમવચિ વિમતિહરણં પ્રશાન્તકરણં નરમરૂણામ્

શાક્યકુલનન્દિજનના અન્તકરા રાગદોષમોહાનામ્ ।
પ્રમ્લાનઅન્તકરણા વિનેહિ કાઙ્ક્ષાં નરમરૂણામ્

કિં કારણં દશબલા બુદ્ધ્વા સર્વજ્ઞતામપરિમાણામ્ ।
સપ્તાહં મહિમણ્ડે જિના ન ભિન્દન્તિ પર્યઙ્કમ્

કિં તુ ખલુ પશ્યમાનઃ સપ્તાહં અનિમેષેણ નરસિંહા ।
પ્રેક્ષસિ વિશુદ્ધચક્ષો વિકસિતશતપત્રતુલ્યાક્ષઃ

કિં તુ ભવતેષ પ્રણિધી ઉતાહુ સર્વેષ વાદિસિંહાનામ્ ।
યેન દ્રુમરાજમૂલે પર્યઙ્ક ન ભિન્દિ સપ્તાહમ્

સાધુ સમશુદ્ધદન્તા સુગન્ધગન્ધામુખં દશબલસ્ય ।
પ્રવદ વચનં અવિતથં કુરુષ્વ પ્રીતિં નરમરૂણામ્

તમુવાચ ચન્દ્રવચનઃ શૃણુષ્વ મે ભાષતો અમરપુત્ર ।
અસ્ય પ્રશ્નસ્યાહં કિંચિન્માત્રં પ્રવક્ષ્યામિ

રાજા યદ્વદ્યસ્મિન્નભિષિક્તો ભવતિ જ્ઞાતિસંઘેન ।
સપ્તાહુ તં પ્રદેશં ન જહાતિ હિ ધર્મતા રાજ્ઞામ્

એવમેવ દશબલા અપિ અભિષિક્તા ભોન્તિ યદ પ્રણિધિપૂર્ણાઃ ।
સપ્તાહુ ધરણિમણ્ડે જિના ન ભિન્દન્તિ પર્યઙ્કમ્

શૂરો યથારિસંઘાં નિરીક્ષતે નિર્જિતાં નિરવશેષાં ।
બુદ્ધા પિ બોધિમણ્ડે ક્લેશાં નિહતાં નિરીક્ષન્તે

ઇહ તે કામક્રોધા મોહપ્રભાવા જગત્પરિનિકાશાઃ ।
સાહોઢા ઇવ ચૌરા વિનાશિતા યે નિરવશેષાઃ

ઇહ મે હતાન વિવિધા માનવિધામન્યુના પુરનિકેતાઃ ।
સર્વાશ્રવા પ્રહીના જ્ઞાનં ચાગ્રં સમોત્પન્નમ્

ઇહ સા અકાર્યકર્ત્રી ભવતૃષ્ણા ચારિણી તથાવિદ્યા ।
સાનુશયમૂલજાતા પટુના જ્ઞાનાગ્નિના દગ્ધા

ઇહ સા અહં મમેતિ ચ કલિપાશુ દુરાનુગાઢલિતમૂલા ।
નીવરણકઠિનગ્રન્થિ છિન્ના મે જ્ઞાનશસ્ત્રેણ

ઇહ તે ચિરં સમાયત ઉલ્લાપનકા વિનાશપર્યન્તાઃ ।
સ્કન્ધાઃ સોપાદાના જ્ઞાનેન મયા પરિજ્ઞાતાઃ

ઇહ તે દ્વયસંમોહા મિથ્યાગ્રાહા મહાનરકનિષ્ઠાઃ ।
મય ઉદ્ધૃતા અશેષા ભૂયશ્ચ ન જાતુ જ્ઞાસ્યન્તે

ઇહ નીવરણવનારી દગ્ધા મે કુશલમૂલતેજેન ।
ચતુરશ્ચ વિપર્યાસા નિર્દગ્ધ મયા નિરવશેષાઃ

ઇહ સા વિતર્કમાલા સંજ્ઞાસૂત્રેષુ ગ્રન્થિતા નિપથી ॥
વિનિવર્તિતા અશેષા બોધ્યઙ્ગવિચિત્રમાલાભિઃ

દુર્ગાનિ પઞ્ચષષ્ટિ મોહાની ત્રિંશતિં ચ મલિનાનિ ।
ચત્વારિંશદઘાનિ છિન્ના મે ઽસ્મિં ધરણિમણ્ડે

ષોડશ અસંવૃતાનિ અષ્ટાદશ ધાતવશ્ચ મહિમણ્ડે ।
કૃચ્છ્રાણિ પઞ્ચવિંશતિ છિન્નાનિ મયેહસંસ્થેન

વિંશતિ રજસ્તરાણિ અષ્ટાવિંશતિ જગસ્ય વિત્રાસાઃ ।
ઇહ મે સમતિક્રાન્તા વીર્યબલપરાક્રમં કરિત્વા

તથ બુદ્ધનર્દિતાની પઞ્ચશતાસ્મિં મયા સમનુબુદ્ધા ।
પરિપુર્ણશતસહસ્રં ધર્માન મયા સમનુબુદ્ધમ્

ઇહ મે ઽનુશય અશેષા અષ્ટાનવતિઃ સમૂલપર્યન્તાઃ ।
પર્યુત્થાનકિસલયા નિર્દગ્ધા જ્ઞાનતેજેન

કાઙ્ક્ષા વિમતિસમુદયા દૃષ્ટીજડજન્તિતા અશુભમૂલા ।
તૃષ્ણાનદી ત્રિવેગા પ્રશોષિતા જ્ઞાનસૂર્યેણ

કુહનલપનપ્રહાણં માયામાત્સર્યદોષઈર્ષ્યાદ્યમ્ ।
ઇહ તે ક્લેશારણ્યં છિન્નં વિનયાગ્નિના દગ્ધમ્

ઇહ તે વિવાદમૂલા આકર્ષણદુર્ગતીષુ વિષમાસુ ।
આર્યાપવાદવચના જ્ઞાનવરવિરેચનૈર્વાન્તા

ઇહ રુદિતક્રન્દિતાનાં શોચિતપરિદેવિતાન પર્યન્તમ્ ।
પ્રાપ્તં મયા હ્યશેષં જ્ઞાનગુણસમાધિમાગમ્ય

ઓઘા અયોગગ્રન્થાઃ શોકાઃ શલ્યા મદપ્રમાદાશ્ચ ।
વિજિતા મયેહ સર્વે સત્યનયસમાધિમાગમ્ય

ઇહ મય કિલેશગહના સંકલ્પવિરૂઢમૂલ ભવવૃક્ષાઃ ।
સ્મૃતિપરશુના અશેષા છિન્ના જ્ઞાનાગ્નિના દગ્ધા

ઇહ સો મયા હ્યતિબલો અસ્મિં મારસ્ત્રિલોકવશવર્તી ।
જ્ઞાનાસિના શઠાત્મા હતો યથેન્દ્રેણ દૈત્યેન્દ્રઃ

ઇહ જાલિની અશેષા ષડ્વિંશતિચારિણી ધરણિમણ્ડે ।
પ્રજ્ઞાસિના બલવતા છિત્ત્વા જ્ઞાનાગ્નિના દગ્ધા

ઇહ તે મૂલક્લેશાઃ સાનુશયા દુઃખશોકસંભૂતાઃ ।
મય ઉદ્ઘૃતા અશેષા પ્રજ્ઞાબલલાઙ્ગલમુખેન

ઇહ મે પ્રજ્ઞાચક્ષુર્વિશોધિતં પ્રકૃતિશુદ્ધસત્ત્વાનામ્ ।
જ્ઞાનાઞ્જનેન મહતા મોહપટલવિસ્તરં ભિન્નમ્

ઇહ ધાતુભૂત ચતુરો મદમકરવિલોડિતા વિપુલતૃષ્ણાઃ ।
સ્મૃતિશમથભાસ્કરાંશૌ વિશોષિતા મે ભવસમુદ્રાઃ

ઇહ વિષયકાષ્ઠનિચયો વિતર્કસામો મહામદનવહ્નિઃ ।
નિર્વાપિતો ઽતિદીપ્તો વિમોક્ષરસશીતતોયેન

ઇહ મે અનુશયપટલા આસ્વાદતડિદ્વિતર્કનિર્ઘોષાઃ ।
વીર્યબલપવનવેગૈર્વિધૂય વિલયં સમુપનીતા

ઇહ મે હતો હ્યશેષશ્ચિત્તચરિરિપુર્ભવાનુગતવૈરી ।
પ્રજ્ઞાસિના બલવતા સ્મૃતિવિમલસમાધિમાગમ્ય

ઇહ સા ધ્વજાગ્રધારી હસ્ત્યશ્વરથોચ્છ્રિતા વિકૃતરૂપા ।
નમુચિબલવીર્યસેના મૈત્રીમાગમ્ય વિધ્વસ્તા

ઇહ પઞ્ચગુણસમૃદ્ધાઃ ષડિન્દ્રિયહયા સદા મદોન્મત્તાઃ ।
બદ્ધા મયા હ્યશેષાઃ સમાધિસશુભં સમાગમ્ય

ઇહ અનુનયપ્રતિઘાનાં કલહવિવાદપ્રહાણપર્યન્તઃ ।
પ્રાપ્તો મયા હ્યશેષો અપ્રતિહતસમાધિમાગમ્ય

ઇહ મમિયિતા ચ સર્વે આધ્યાત્મિકબાહિરા પરિક્ષીણા ।
કલ્પિતવિકલ્પિતાનિ ચ શૂન્યમિતિ સમાધિમાગમ્ય

ઇહ લાલયિતા સર્વે મર્ત્યા દિવ્યા ભવાગ્રપર્યન્તાઃ ।
ત્યક્તા મયા હ્યશેષા આગમ્ય સમાધિમનિવર્તમ્

સર્વભવબન્ધનાનિ ચ મુક્તાનિ મયેહ તાનિ સર્વાણિ ।
પ્રજ્ઞાબલેન નિખિલા ત્રિવિધમિહ વિમોક્ષમાગમ્ય

ઇહ હેતુદર્શનાદ્વૈ જિતા મયા હેતુકાસ્ત્રયઃ ।
સંજ્ઞા નિત્યાનિત્યે સંજ્ઞા સુખદુઃખ ચાત્મનિ ચ

ઇહ મે કર્મવિધાના સમુદયમુદિતા ષડાયતનમૂલા ।
છિન્ના દ્રુમેન્દ્રમૂલે સર્વાનિત્યપ્રહારેણ

ઇહ મોહતમઃ કલુષં દુષ્ટીકૃત દર્પરોષસંકીર્ણમ્ ।
ભિત્ત્વા ક્ષત્રે સુચિરાન્ધકારં પ્રભાસિતં જ્ઞાનસૂર્યેણ

ઇહ રાગમદનમકરં તૃષ્ણોર્મિજલં કુદૃષ્ટિસંગ્રાહમ્ ।
સંસારસાગરમહં સંતીર્ણો વીર્યબલનાવા

ઇહ તન્મયાનુબુદ્ધં યદ્બુદ્ધો રાગદ્વેષમોહાંશ્ચ ।
પ્રદહતિ ચિત્તવિતર્કાં દવાગ્નિપતિતાનિવ પતઙ્ગાં

ઇહ અહુ ચિરપ્રયાતો હ્યપરિમિત કલ્પકોટિનયુતાનિ ।
સંસારપથા ક્લિષ્ટો વિશ્રાંતો નષ્ટસંતાપઃ

ઇહ તન્મયાનુબુદ્ધં સર્વપરપ્રવાદિભિર્યદપ્રાપ્તમ્ ।
અમૃતં લોકહિતાર્થં જરામરણશોકદુઃખાન્તમ્

યત્ર સ્કન્ધૈર્દુઃખં આયતનૈઃ તૃષ્ણસંભવં દુઃખમ્ ।
ભૂયો ન ચોદ્ભવિષ્યતિ અભયપુરમિહાભ્યુપગતો ઽસ્મિ

ઇહ તે મયાનુબુદ્ધા રિપવો અધ્યાત્મિકા મહાકૃત્સ્નાઃ ।
બદ્ધા ચ સંપ્રદગ્ધાઃ કૃતાશ્ચ મે પુન ભવનિકેતાઃ

ઇહ તન્મયાનુબુદ્ધં યસ્યાર્થે કલ્પકોટિનયુતાનિ ।
ત્યક્તા સમાંસનયના રત્નાનિ બહૂન્યમૃતહેતોઃ

ઇહ તન્મયાનુબુદ્ધં યદ્બુદ્ધં પ્રાક્તનૈર્જિનૈરપરિમાણૈઃ ।
યસ્ય મધુરાભિરમ્યઃ શબ્દો લોકેષુ વિખ્યાતઃ

ઇહ તન્મયાનુબુદ્ધં પ્રતીત્યસમુદાગતં જગચ્છૂન્યમ્ ।
ચિત્તેક્ષણે ઽનુયાતં મરીચિગન્ધર્વપુરતુલ્યમ્

ઇહ મે તત્ખલુ શુદ્ધં વરનયનં યેન (લોક) ધાતવઃ સર્વાં ।
પશ્યામિ પાણિમધ્યે ન્યસ્તાનિ યથા દ્રુમફલાનિ

પૂર્વેનિવાસસ્મરણં તિસ્રો વિદ્યા મયેહ સંપ્રાપ્તાઃ ।
અપરિમિતકલ્પનયુતા સ્મરામિ સ્વપ્નાદિવ વિબુદ્ધઃ

યૈરાદીપ્ત સુરનરા વિપરીતવિસંજ્ઞિનો વિપર્યસ્તાઃ ।
સો ઽપિ ચ તથા અવિતથા ઇહ મય પીતો હ્યમૃતમણ્ડઃ

યસ્યાર્થાય દશબલા મૈત્રી ભાવેન્તિ સર્વસત્ત્વેષુ ।
મૈત્રીબલેન જિત્વા પીતો મે ઽસ્મિન્નમૃતમણ્ડઃ

યસ્યાર્થાય દશબલાઃ કરુણા ભાવેન્તિ સર્વસત્ત્વેષુ ।
કરુણાબલેન જિત્વા પીતો મે ઽસ્મિન્નમૃતમણ્ડઃ

યસ્યાર્થાય દશબલા મુદિતા ભાવેન્તિ સર્વસત્ત્વેષુ ।
મુદિતાબલેન જિત્વા પીતો મે ઽસ્મિન્નમૃતમણ્ડઃ

યસ્યાર્થાય દશબલા ઉપેક્ષ ભાવેન્તિ કલ્પનયુતાનિ ।
તમુપેક્ષબલૈર્જિત્વા પીતો મે ઽસ્મિન્નમૃતમણ્ડઃ

યત્પીતં ચ દશબલૈર્ગઙ્ગાનદીવાલિકાબહુતરેભિઃ ।
પ્રાગ્જિનસિંહૈઃ પૂર્વે ઇહ મે પીતો હ્યમૃતમણ્ડઃ

યા ભાષિતા ચ વાગ્મે મારસ્યેહાગતસ્ય સસૈન્યસ્ય ।
ભેત્સ્યામિ ન પર્યઙ્કં અપ્રાપ્ય જરામરણપારમ્

ભિન્ના મયા હ્યવિદ્યા દીપ્તેન જ્ઞાનકઠિનવજ્રેણ ।
પ્રાપ્તં ચ દશબલત્વં તસ્માત્પ્રભિનદ્મિ પર્યઙ્કમ્

પ્રાપ્તં મયારહત્વં ક્ષીણા મે આશ્રવા નિરવશેષાઃ ।
ભગ્ના ચ નમુચિસેના ભિનદ્મિ તસ્માદ્ધિ પર્યઙ્કમ્

નીવરણકપાટાનિ ચ પઞ્ચ મયેહ પ્રદારિતા સર્વા ।
તૃષ્ણાલતા વિછિન્ના હન્તેહ ભિનદ્મિ પર્યઙ્કમ્

અથ સો મનુષ્યચન્દ્રઃ સવિલમ્બિતમાસનાત્સમુત્થાય ।
ભદ્રાસને નિષીદન્મહાભીષેકં પ્રતીચ્છંશ્ચ

રત્નઘટસહસ્રૈરપિ નાનાગન્ધોદકૈશ્ચ સુરસંઘા ।
સ્નપયન્તિ લોકબન્ધું દશબલગુણપારમિપ્રાપ્તમ્

વાદિત્રસહસ્રૈરપિ સમન્તતો દેવકોટિનયુતાનિ ।
અતુલાં કરોન્તિ પૂજાં અપ્સરનયુતૈઃ સહ સમગ્રાઃ

એવં ખલુ દેવસુતાઃ સહેતુ સપ્રત્યયં ચ સનિદાનમ્ ।
સપ્તાહુ ધરણિમણ્ડે જિના ન ભિન્દન્તિ પર્યઙ્કમ્

ઇતિ હિ ભિક્ષવો ઽભિસંબુદ્ધબોધિસ્તથાગતઃ પ્રથમે સપ્તાહે તત્રૈવાસને ઽસ્થાત્ - ઇહ મયાનુત્તરા સમ્યક્સંબોધિરભિસંબુદ્ધા, ઇહ મયાનવરાગ્રસ્ય જાતિજરામરણદુઃખસ્યાન્તઃ કૃત ઇતિ । દ્વિતીયે સપ્તાહે તથાગતો દીર્ઘચંક્રમં ચંક્રમ્યતે સ્મ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રલોકધાતુમુપગૃહ્ય । તૃતીયે સપ્તાહે તથાગતો ઽનિમિષં બોધિમણ્ડમીક્ષતે સ્મ - ઇહ મયાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યાનવરાગ્રસ્ય જાતિજરામરણદુઃખસ્યાન્તઃ કૃત ઇતિ । ચતુર્થે સપ્તાહે તથાગતો દહરચંક્રમં ચંક્રમ્યતે સ્મ પૂર્વસમુદ્રાત્પશ્ચિમસમુદ્રમુપગૃહ્ય ॥
અથ ખલુ મારઃ પાપીયાન્ યેન તથાગતસ્તેનોપસંક્રામત્ । ઉપસંક્રમ્ય તથાગતમેતદવોચત્ - પરિનિર્વાતુ ભગવન્, પરિનિર્વાતુ સુગત । સમય ઇદાનીં ભગવતઃ પરિનિર્વાણાય । એવમુક્તે ભિક્ષવસ્તથાગતો મારં પાપીયાંસમેતદવોચત્ - ન તાવદહં પાપીયન્ પરિનિર્વાસ્યામિ યાવન્મે ન સ્થવિરા ભિક્ષવો ભવિષ્યન્તિ દાન્તા વ્યક્તા વિનીતા વિશારદા બહુશ્રુતા ધર્માનુધર્મપ્રતિપન્નાઃ પ્રતિબલાઃ સ્વયમાચાર્યકં જ્ઞાનં પરિદીપયિતુમુત્પન્નોત્પન્નાનાં ચ પરપ્રવાદિનાં સહ ધર્મેણ નિગૃહ્યાભિપ્રાયં પ્રસાદ્ય સપ્રાતિહાર્યં ધર્મં દેશયિતુમ્ । ન તાવદહં પાપીયન્ પરિનિર્વાસ્યામિ યાવન્મયા બુદ્ધધર્મસંઘવંશો લોકેન પ્રતિષ્ઠાપિતો ભવિષ્યતિ । અપરિમિતા બોધિસત્ત્વા ન વ્યાકૃતા ભવિષ્યન્તિ ( વૈદ્ય 275 ) અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ । ન તાવદહં પાપીયાન્ પરિનિર્વાસ્યામિ યાવન્મે ન ચતસ્રઃ પર્ષદો દાન્તા વિનીતા વ્યક્તા વિશારદા ભવિષ્યન્તિ યાવત્સપ્રાતિહાય ધર્મં દેશયિતુમિતિ ॥
અથ ખલુ મારઃ પાપીયાનિદં વચનં શ્રુત્વા એકાન્તે પ્રક્રામ્ય સ્થિતો ઽભૂત્ દુઃખી દુર્મના વિપ્રતિસારી અધોમુખઃ કાષ્ઠેન મહીં વિલિખન્ વિષયં મે ઽતિક્રાન્ત ઇતિ ॥
અથ ખલુ તાસ્તિસ્રો મારદુહિતરો રતિશ્ચારતિશ્ચ તૃષ્ણા ચ મારં પાપીયાંસં ગાથયાધ્યભાષન્ત -
દુર્મનાસિ કથં તાત પ્રોચ્યતાં યદ્યસૌ નરઃ ।
રાગપાશેન તં બુદ્ધ્વા કુઞ્જરં વા નયામહે

આનયિત્વા ચ તં શીઘ્રં કરિષ્યામ વશે તવ ।
* * * * *

માર આહ -
અરહન્ સુગતો લોકે ન રાગસ્ય વશં વ્રજેત્ ।
વિષયં મે હ્યતિક્રાન્તસ્તસ્માચ્છોચામ્યહં ભૃશમ્

તતસ્તાઃ સ્ત્રીચાપલ્યાદવિદિતપ્રભાવા અપિ બોધિસત્ત્વભૂતસ્યૈવ તથાગતસ્ય પિતુર્વચનમશ્રુત્વૈવ પ્રભૂતયૌવનમધ્યયૌવનધારિણ્યો ભૂત્વા વિચક્ષુઃકર્મણે તથાગતસ્યાન્તિકમુપસંક્રાન્તાઃ સ્ત્રીમાયા અતિ તત્સર્વમકાર્ષુઃ । તાશ્ચ તથાગતો ન મનસિ કરોતિ સ્મ । ભૂયશ્ચ તા જરાજર્જરા અધ્યતિષ્ઠન્ । તતસ્તાઃ પિતુરન્તિકે ગત્વૈવમાહુઃ -
સત્યં વદસિ નસ્તાત ન રાગેણ સ નીયતે ।
વિષયં મે હ્યતિક્રાન્તસ્તસ્માચ્છોચામ્યહં ભૃશમ્

વીક્ષેત યદ્યસૌ રૂપં યદસ્માભિર્વિનિર્મિતમ્ ।
ગૌતમસ્ય વિનાશાર્થં તતો ઽસ્ય હૃદયં સ્ફુટેત્

તત્સાધુ નસ્તાતેદં જરાજર્જરશરીરમન્તર્ધાપય ॥
માર આહ -
નાહં પશ્યામિ તં લોકે પુરુષં સચરાચરે ।
બુદ્ધસ્ય યો હ્યધિષ્ઠાનં શક્નુયાત્કર્તુમન્યથા

શીઘ્રં ગત્વા નિવેદય અત્યયં સ્વકૃતં મુનેઃ ।
સર્વં પૌરાણકં કાયં કરિષ્યતિ યથામતમ્

તતસ્તા ગત્વા તથાગતં ક્ષમાપયન્તિ સ્મ - અત્યયં નો ભગવાન્ પ્રતિગૃહ્ણાતુ । અત્યયં નો સુગતો પ્રતિગૃહ્ણાતુ યથા બાલાનાં યથા મૂઢાનાં યથા વ્યક્તાનામકુશલાનામક્ષેત્રજ્ઞાનાં યા વયં ભગવન્તમાસાદયિતવ્યં મન્યામહે । તતસ્તાસ્તથાગતો ગાથયાધ્યભાષત -
ગિરિં નખૈર્વિલિખેથ લોહં દન્તૈર્વિખાદથ ।
શિરસા વિભિત્સથ ગિરિમગાધે ગાધમેષત

તસ્માદ્યુષ્માકં દારિકા અત્યયં પ્રતિગૃહ્ણામિ । તત્કસ્માત્? વૃદ્ધિરેષા આર્યે ધર્મવિનયે યો ઽત્યયમત્યયતો દૃષ્ટ્વા પ્રતિદેશયત્યાયત્યાં ચ સંવરમાપદ્યતે ॥
પઞ્ચમે સપ્તાહે ભિક્ષવસ્તથાગતો મુચિલિન્દનાગરાજભવને વિહરતિ સ્મ સપ્તાહે મહાદુર્દિને । અથ ખલુ મુચિલિન્દનાગરાજઃ સ્વભવનાન્નિષ્ક્રમ્ય તથાગતસ્ય કાયે સપ્તકૃદ્ભોગેન પરિવેષ્ટ્ય ફણૈશ્છાદયતિ સ્મ - મા ભગવતઃ કાયં શીતવાતાઃ પ્રાક્ષુરિતિ । પૂર્વસ્યા અપિ દિશો ઽન્યે ઽપિ સંબહુલા નાગરાજા આગત્ય તથાગતસ્ય કાયં સપ્તકૃદ્ભોગૈઃ પરિવેષ્ટ્ય ફણૈશ્છાદયન્તિ સ્મ - મા ભગવતઃ કાયં શીતવાતાઃ પ્રાક્ષુરિતિ । યથા પૂર્વસ્યાં દિશિ એવં દક્ષિણપશ્ચિમોત્તરાભ્યો દિગ્ભ્યો નાગરાજા આગત્ય તથાગતસ્ય કાયં સપ્તકૃત્વો ભોગૈઃ પરિવેષ્ટ્ય ફણૈશ્ર્છાદયન્તિ - સ્મ મા ભગવતઃ કાયં શીતવાતાઃ પ્રાક્ષુરિતિ । સ ચ નાગરાજભોગરાશિર્મેરુપર્વતેન્દ્રવદુચ્ચૈસ્ત્વેન સ્થિતો ઽભૂત્ । ન ચ તૈર્નાગરાજૈસ્તાદૃશં કદાચિત્સુખં પ્રાપ્તં પૂર્વં યાદૃશં તેષાં તાનિ સપ્તરાત્રિંદિવસાનિ તથાગતકાયસંનિકર્ષાદાસીત્ । તતઃ સપ્તાહસ્યાત્યયેન તતસ્તે નાગરાજા વ્યપગતદુર્દિનં વિદિત્વા તથાગતસ્ય કાયાદ્ભોગાનપનીય તથાગતસ્ય પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય ત્રિપ્રદક્ષિણીકૃત્ય સ્વકસ્વકાનિ ભવનાન્યુપજગ્મુઃ । મુચિલિન્દો ઽપિ નાગરાજસ્તથાગતસ્ય પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય ત્રિપ્રદક્ષિણીકૃત્ય સ્વભવનં પ્રાવિક્ષત્ ॥
ષષ્ઠે સપ્તાહે તથાગતો મુચિલિન્દભવનાદજપાલસ્ય ન્યગ્રોધમૂલં ગચ્છતિ સ્મ । અન્તરે ચ મુચિલિન્દભવનસ્યાન્તરાચ્ચાજપાલસ્ય નદ્યા નૈરઞ્જનાયાસ્તીરે ચરકપરિવ્રાજકવૃદ્ધશ્રાવકગૌતમનિર્ગ્રન્થાજીવિકાદયસ્તથાગતં દૃષ્ટ્વાભિભાષન્તે સ્મ - અપિ ભગવતા ગૌતમેનેદં સપ્તાહમકાલદુર્દિનં સમ્યક્સુખેન વ્યતિનામિતમ્?
અથ ખલુ ભિક્ષવસ્તથાગતસ્તસ્યાં વેલાયામિદમુદાનયતિ સ્મ -
સુખો વિવેકસ્તુષ્ટસ્ય શ્રુતધર્મસ્ય પશ્યતઃ ।
અવ્યાબધ્યં સુખં લોકે પ્રાણિભૂતેષુ સંયતઃ

સુખા વિરાગતા લોકે પાપાનાં સમતિક્રમઃ ।
અસ્મિન્ માનુષ્યવિષયે એતદ્વૈ પરમં સુખમ્

પશ્યતિ સ્મ ભિક્ષવસ્તથાગતો લોકમાદીપ્તં પ્રદીપ્તં જાત્યા જરયા વ્યાધિભિર્મરણેન શોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસૈઃ । તત્ર તથાગત ઇદમિહોદાનમુદાનયતિ સ્મ -
અયં લોકઃ સંતાપજાતઃ શબ્દસ્પર્શરસરૂપગન્ધૈઃ ।
ભયભીતો ભયં ભૂયો માર્ગતે ભવતૃષ્ણયા

સપ્તમે સપ્તાહે તથાગતો તારાયણમૂલે વિહરતિ સ્મ । તેન ખલુ પુનઃ સમયેનોત્તરાપથકૌ દ્વૌ ભ્રાતરૌ ત્રપુષભલ્લિકનામકૌ વણિજૌ પણ્ડિતૌ નિપુણૌ વિવિધપણ્યં ગૃહીત્વા મહાલબ્ધલાભૌ દક્ષિણાપથાદુત્તરાપથં ગચ્છેતે સ્મ મહતા સાર્થેન પઞ્ચભિર્ધુરશતૈઃ સુપરિપૂર્ણૈઃ । તયોઃ સુજાતઃ કીર્તિશ્ચ નામાજાનેયૌ દ્વૌ બલીવર્દાવાસ્તામ્ । નાસ્તિ તયોર્લગ્નભયમ્ । યત્રાન્યે બલીવર્દા ન ( વૈદ્ય 277 ) વહન્તિ સ્મ તત્ર તૌ યુજ્યેતે સ્મ । યત્ર ચાગ્રતો ભયં ભવતિ સ્મ તત્ર, તૌ કીલબદ્ધાવિવ તિષ્ઠેતે સ્મ । ન ચ તૌ પ્રતોદેન વાહ્યેતે સ્મ । ઉત્પલહસ્તકેન વા સુમનાદામકેન વા તૌ વાહ્યેતે સ્મ । તેષાં તારાયણસમીપે ક્ષીરિકાવનનિવાસિનીદેવતાધિષ્ઠાનાત્તે શકટાઃ સર્વે વિષ્ઠિતા ન વહન્તિ સ્મ । વસ્ત્રાદીનિ ચ સર્વશકટાઙ્ગાનિ ચ છિદ્યન્તે સ્મ, ભિદ્યન્તે ચ । શકટાચક્રાણિ ચ નાભીપર્યન્તં ભૂમૌ નિમગ્નાનિ સર્વપ્રયત્નૈરપિ તે શકટા ન વહન્તિ સ્મ । તે વિસ્મિતા ભીતાશ્ચાભૂવન્ - કિં નુ ખલ્વત્ર કારણમ્, કો ઽયં વિકારો યદિમે સ્થલે શકટા વિષ્ઠિતાઃ? તૈસ્તૌ સુજાતકીર્તિબલીવર્દૌ યોજિતૌ । તાવપિ ન વહેતે સ્મ સોત્પલહસ્તેન ચ સુમનાદામકેન ચ વાહ્યમાનૌ । તેષામેતદભવત્ - અસંશયં પુરતઃ કિંચિદ્ભયં યેનૈતાવપિ ન વહતઃ । તૈરશ્વદૂતાઃ પુરતઃ પ્રેષિતાઃ । અશ્વદૂતાઃ પ્રત્યાગતાઃ । પ્રાહુર્નાસ્તિ કિંચિદ્ભયમિતિ । તયાપિ દેવતયા સ્વરૂપં સંદર્શ્ય આશ્વાસિતાઃ - મા ભેતવ્યમિતિ । તાવપિ બલીવદૌ યેન તથાગતસ્તેન શકટા પ્રકર્ષિતૌ યાવત્તે પશ્યન્તિ સ્મ તથાગતં વૈશ્વાનરમિવ પ્રદીપ્તં દ્વાત્રિંશન્મહાપુરુષલક્ષણૈઃ સમલંકૃતમચિરોદિતમિવ દિનકરં શ્રિયા દૈદીપ્યમાનમ્ । દૃષ્ટ્વા ચ તે વિસ્મિતા બભૂવુઃ - કિં નુ ખલ્વયં બ્રહ્મા ઇહાનુપ્રાપ્ત ઉતાહો શક્રો દેવેન્દ્ર ઉતાહો વૈશ્રવણ ઉતાહો સૂર્યચન્દ્રૌ વા ઉતાહો કિંચિદ્ગિરિદેવતં વા નદીદેવતં વા । તતસ્તથાગતઃ કાષાયાણિ વસ્ત્રાણિ પ્રકટાયતિ સ્મ । તતસ્તે આહુઃ - પ્રવ્રજિતઃ ખલ્વયં કાષાયસંવૃતો નાસ્માદ્ભયમસ્તીતિ । તે પ્રસાદં પ્રતિલબ્ધા અન્યોન્યમેવમાહુઃ - પ્રવ્રજિતઃ ખલ્વયં કાલભોજી ભવિષ્યતિ । અસ્તિ કિંચિત્? આહુઃ - અસ્તિ મધુતર્પણં લિખિતકાશ્ચેક્ષવઃ । તે મધુતર્પણમિક્ષુલિખિતકાંશ્ચાદાય યેન તથાગતસ્તેનોપસંક્રામન્ । ઉપસંક્રમ્ય તથાગતસ્ય પાદૌ શિરસાભિવન્દિત્વા ત્રિપ્રદક્ષિણીકૃત્યૈકાન્તે તસ્થુઃ । એકાન્તે સ્થિતાસ્તે તથાગતમેવમાહુઃ - પ્રતિગૃહ્ણાતુ ભગવન્નિદં પિણ્ડપાત્રમસ્માકમનુકમ્પામુપાદાય ॥
અથ ખલુ ભિક્ષવસ્તથાગતસ્યૈતદભૂઅત્ - સાધુ ખલ્વિદં સ્યાદ્યદહં હસ્તાભ્યાં પ્રતિગૃહ્ણીયામ્ । કસ્મિન્ ખલુ પૂર્વકૈસ્તથાગતૈઃ સમ્યક્સંબુદ્ધૈઃ પ્રતિગૃહીતમ્? પાત્રેણેત્યજ્ઞાસીત્ ॥
ઇતિ હિ ભિક્ષવસ્તથાગતસ્ય ભોજનકાલસમય ઇતિ વિદિત્વા તત્ક્ષણમેવ ચતસૃભ્યો દિગ્ભ્યશ્ચત્વારો મહારાજા આગત્ય ચત્વારિ સૌવર્ણાનિ પાત્રાણ્યાદાય તથાગતસ્યોપનામયન્તિ સ્મ - પ્રતિગૃહ્ણાતુ ભગવન્નિમાનિ સૌવર્ણાનિ(ચત્વારિ)પાત્રાણ્યસ્માકમનુકમ્પામુપાદાય । તાનિ ન શ્રમણપ્રતિરૂપાણિ ઇતિ કૃત્વા તથાગતો ન પ્રતિગૃહ્ણીતે સ્મ । એવં ચત્વારિ રૂપ્યમયાનિ ચત્વારિ વૈડૂર્યમયાનિ સ્ફટિકમયાનિ મુસારગલ્વમયાનિ અશ્મગર્ભમયાનિ । તતશ્ચત્વારિ સર્વરત્નમયાનિ પાત્રાણિ ગૃહીત્વા તથાગતસ્યોપનામયન્તિ સ્મ । ન શ્રમણસ્ય સારૂપ્યાણિ ઇતિ કૃત્વા તથાગતો ન પ્રતિગૃહ્ણીતે સ્મ ॥
અથ ખલુ ભિક્ષવસ્તથાગતસ્ય પુનરેતદભૂત્ - એવં કતમદ્વિધૈઃ પાત્રૈઃ પૂર્વકૈસ્તથાગતૈરર્હદ્ભિઃ સમ્યક્સંબુદ્ધૈઃ પ્રતિગૃહીતમ્? શૈલપાત્રૈરિત્યજ્ઞાસીત્ । એવં ચ ચિત્તમુત્પન્નં તથાગતસ્ય ॥
અથ ખલુ વૈશ્રવણો મહારાજસ્તદન્યાસ્ત્રીન્ મહારાજાનામન્ત્રયતે સ્મ - ઇમાનિ ખલુ પુનર્માર્ષાશ્ચત્વારિ શૈલપાત્રાણિ નીલકાયિકૈર્દવપુત્રૈરસ્મભ્યં દત્તાનિ - તત્રાસ્માકમેતદભૂત્ - એષુ વયં પરિભોક્ષ્યામ ઇતિ । તતો વૈરોચનો નામ નીલકાયિકો દેવપુત્રઃ સો ઽસ્માનેવમાહ -
મ એષુ ભોક્ષ્યથ ભાજનેષુ ધારેતિભે ચેતિયસંમતીતે ।
ભવિતા જિનઃ શાક્યમુનીતિ નામ્ના તસ્યેતિ પાત્રાણ્યુપનામયેથા

અયં સ કાલઃ સમયશ્ચ માર્ષા ઉપનામિતું શાક્યમુનેર્હિ ભાજના । સંગીતિતૂર્યસ્વરનાદિતેન દાસ્યામ પાત્રાણિ વિધાય પૂજામ્

સ ભાજનં ધર્મમયં હ્યભેદ્યં ઇમે ચ શૈલામય ભેદ્ય ભાજના ।
પ્રતિગ્રહીતું ક્ષમતે ન ચાન્યઃ પ્રતિગ્રહાર્થાય વ્રજામ હન્ત

અથ ખલુ ચત્વારો મહારાજાઃ સ્વસ્વજનપાર્ષદ્યાઃ પુષ્પધૂપગન્ધમાલ્યવિલેપનતૂર્યતાડાવચરસંગીતિસંપ્રભાણિતેન સ્વૈઃ સ્વૈઃ પાણિભિસ્તાનિ પાત્રાણિ પરિગૃહ્ય યેન તથાગતસ્તેનોપસંક્રામન્ । ઉપસંક્રમ્ય તથાગતસ્ય પૂજાં કૃત્વા તાનિ પાત્રાણિ દિવ્યકુસુમપ્રતિપૂર્ણાનિ તથાગતાયોપનામયન્તિ સ્મ ॥
અથ ખલુ ભિક્ષવસ્તથાગતસ્યૈતદભવત્ - અમી ખલુ પુનશ્ચત્વારો મહારાજાઃ શ્રદ્ધાઃ પ્રસન્નાઃ મમ ચત્વારિ શૈલપાત્રાણ્યુપનામયન્તિ । ન ચ મે ચત્વારિ શૈલપાત્રાણિ કલ્પન્તે । અથૈકસ્ય પ્રતિગૃહીષ્યામિ, ત્રયાણાં વૈમનસ્યં સ્યાત્ । યન્ન્વહમિમાનિ ચત્વારિ પાત્રાણિ પ્રતિગૃહ્યૈકં પાત્રમધિતિષ્ઠેયમ્ । અથ ખલુ ભિક્ષવસ્તથાગતો દક્ષિણં પાણિં પ્રસાર્ય વૈશ્રવણં મહારાજં ગાથયાધ્યભાષત -
ઉપનામયસ્વ સુગતસ્ય ભાજનં ત્વં ભેષ્યસે ભાજનમગ્રયાને ।
અસ્મદ્વિધેભ્યો હિ પ્રદાય ભાજનં સ્મૃતિર્મતિશ્ચૈવ ન જાતુ હીયતે

અથ ખલુ ભિક્ષવસ્તથાગતો વૈશ્રવણસ્ય મહારાજસ્યાન્તિકાત્તત્પાત્રં પ્રતિગૃહ્ણીતે સ્મ અનુકમ્પામુપાદાય । પ્રતિગૃહ્ય ચ ધૃતરાષ્ટ્રં મહારાજં ગાથયાધ્યભાષત -
યો ભાજનં દેતિ તથાગતસ્ય ન તસ્ય જાતુ સ્મૃતિ પ્રજ્ઞ હીયતે ।
અતિનામ્ય કાલં ચ સુખંસુખેન યાવત્પદં બુધ્યતિ શીતિભાવમ્

અથ ખલુ ભિક્ષવસ્તથાગતો ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય મહારાજસ્યાન્તિકાત્તત્પાત્રં પ્રતિગૃહ્ણીતે સ્મ અનુકમ્પામુપાદાય । પ્રતિગૃહ્ય ચ વિરૂઢકં મહારાજં ગાથયાધ્યભાષત -
દદાસિ યસ્ત્વં પરિશુદ્ધભાજનં વિશુદ્ધચિત્તાય તથાગતાય ।
ભવિષ્યસિ ત્વં લઘુ શુદ્ધચિત્તઃ પ્રશંસિતો દેવમનુષ્યલોકે

અથ ખલુ ભિક્ષવસ્તથાગતો વિરૂઢકસ્ય મહારાજસ્યાન્તિકાત્તત્પાત્રં પ્રતિગૃહ્ણીતે સ્મ અનુકમ્પામુપાદાય । પ્રતિગૃહ્ય ચ વિરૂપાક્ષં મહારાજં ગાથયાધ્યભાષત -
અચ્છિદ્રશીલસ્ય તથાગતસ્ય અચ્છિદ્રવૃત્તસ્ય અચ્છિદ્રભાજનમ્ ।
અચ્છિદ્રચિત્તઃ પ્રદદાસિ શ્રદ્ધયા અચ્છિદ્ર તે ભેષ્યતિ પુણ્યદક્ષિણા

પ્રતિગૃહ્ણીતે સ્મ ભિક્ષવસ્તથાગતો વિરૂપાક્ષસ્ય મહારાજસ્યાન્તિકાત્તત્પાત્રં અનુકમ્પામુપાદાય । પ્રતિગૃહ્ય ચૈકં પાત્રમધિતિષ્ઠતિ સ્મ અધિમુક્તિબલેન । તસ્યાં ચ વેલાયામિદમુદાનમુદાનયતિ સ્મ -
દત્તાનિ પાત્રાણિ પુરે ભવે મયા ફલપૂરિતા પ્રેમણિયા ચ કૃત્વા ।
તેનેમિ પાત્રાશ્ચતુરઃ સુસંસ્થિતા દદન્તિ દેવાશ્ચતુરો મહર્દ્ધિકાઃ

તત્રેદમુચ્યતે ।
સ સપ્તરાત્રં વરબોધિવૃક્ષં સંપ્રેક્ષ્ય ધીરઃ પરમાર્થદર્શી ।
ષડ્ભિઃ પ્રકારૈઃ પ્રવિકમ્પ્ય ચોર્વી અભુત્થિતઃ સિંહગતિર્નૃસિંહઃ

સમન્ત નાગેન્દ્રવિલમ્બગામી ક્રમેણ તારાયણમૂલમેત્ય ।
ઉપાવિશન્મેરુવદપ્રકમ્પ્યો ધ્યાનં સમાધિં ચ મુનિઃ પ્રદધ્યૌ

તસ્મિંશ્ચ કાલે ત્રપુષશ્ચ ભલ્લિકો ભ્રાતૃદ્વયં વણિજગણેન સાર્ધમ્ ।
શકટાનિ તે પઞ્ચ ધનેન પૂર્ણા સંપુષ્પિતે સાલવને પ્રવિષ્ટાઃ

મહર્ષિતેજેન ચ અક્ષમાત્રં ચક્રાણિ ભૂમૌ વિવિશુઃ ક્ષણેન ।
તાં તાદૃશીં પ્રેક્ષ્ય ચ તે અવસ્થાં મહદ્ભયં વણિજગણસ્ય જાતમ્

તે ખડ્ગહસ્તાઃ શરશક્તિપાણયો વને મૃગં વા મૃગયન્ ક એષઃ ।
વીક્ષન્ત તે શારદચન્દ્રવક્ત્રં જિનં સહસ્રાંશુમિવાભ્રમુક્તમ્

પ્રહીનકોપા અપનીતદર્પાઃ પ્રણમ્ય મૂર્ધ્ના વિમૃષુઃ ક એષઃ ।
નભસ્તલાદ્દેવત વાચ ભાષતે બુદ્ધો હ્યયં લોકહિતાર્થકારી

રાત્રિંદિવા સપ્ત ન ચાન્નપાનં અનેન ભુક્તં કરુણાત્મકેન ।
યદિચ્છથા આત્મન ક્લેશશાન્તિં ભોજેથિમં ભાવિતકાયચિત્તમ્

શબ્દં ચ તે તં મધુરં નિશામ્ય વન્દિત્વ કૃત્વા ચ જિનં પ્રદક્ષિણમ્ ।
પ્રીતાસ્તતસ્તે સહિતૈઃ સહાયૈઃ જિનસ્ય પિણ્ડાય મતિં પ્રચક્રુઃ

તેન ખલુ ભિક્ષવઃ સમયેન ત્રપુષભલ્લિકાનાં વણિજાં પ્રત્યન્તકર્વટે ગોયૂથં પ્રતિવસતિ સ્મ । અથ તા ગાવસ્તસ્મિન્ કાલે તસ્મિન્ સમયે સર્પિમણ્ડં પ્રદુગ્ધા અભૂવન્ । અથ ગોપાલાસ્તત્સર્પિમણ્ડમાદાય યેન ત્રપુષભલ્લિકૌ વણિજૌ તેનોપસંક્રામન્ । ઉપસંક્રમ્યેમાં પ્રકૃતિમારોચયન્તિ સ્મ - યત્ખલુ યૂયં ભટ્ટા જાનીયાત - સર્વાસ્તા ગાવઃ સર્પિમણ્ડં પ્રદુગ્ધાઃ । તત્કિમેતત્પ્રશસ્તમાહોસ્વિન્નેતિ?
તત્ર લોલુપજાત્યા બ્રાહ્મણા એવમાહુઃ - અમઙ્ગલ્યમેતદ્બાહ્મણાનામ્ । મહાયજ્ઞો યષ્ટવ્ય ઇતિ ॥
તેન ખલુ પુનર્ભિક્ષવઃ સમયેન ત્રપુષભલ્લિકાનાં વણિજાં શિખણ્ડી નામ બ્રાહ્મણઃ પૂર્વજાતિસાલોહિતો બ્રહ્મલોકે પ્રત્યાજાતો ઽભૂત્ । સ બ્રાહ્મણરૂપમભિનિર્માય તાન્ વણિજો ગાથાભિરધ્યભાષત -
યુષ્માકં પ્રણિધિઃ પૂર્વે બોધિપ્રાપ્તસ્તથાગતઃ ।
અસ્માકં ભોજનં ભુક્ત્વા ધર્મચક્રં પ્રવર્તયેત્

સ ચૈષ પ્રણિધિઃ પૂર્ણો બોધિપ્રાપ્તસ્તથાગતઃ ।
આહારમુપનામ્યેત ભુક્ત્વા ચક્રં પ્રવર્તયેત્

સુમઙ્ગલં સુનક્ષત્રં ગવાં વઃ સર્પિદોહનમ્ ।
પુણ્યકર્મણસ્તસ્યૈષ અનુભાવો મહર્ષિણઃ

એવં સંચોદ્ય વણિજઃ શિખણ્ડી ભવનં ગતઃ ।
ઉદગ્રમનસઃ સર્વે બભુવુસ્ત્રપુષાહ્વયાઃ

ક્ષીરં યદાસીચ્ચ હિ ગોસહસ્રા અશેષતસ્તં સમુદાનયિત્વા ।
અગ્રં ચ તસ્માત્પરિગૃહ્ય ઓજઃ સાધેંસુ તે ભોજન ગૌરવેણ

શતં સહસ્રૈકપલસ્ય મૂલ્યં યા રત્નપાત્રી અભુ ચન્દ્રનામિકા ।
ચૌક્ષાં સુધૌતાં વિમલાં ચ કૃત્વા સમતીર્થિકાં પૂરિષુ ભોજનેન

મધું ગૃહીત્વા તથ રત્નપાત્રીં તારાયણીમૂલમુપેત્ય શાસ્તુઃ ।
પ્રતિગૃહ્ણ ભક્તે અનુગૃહ્ણ ચાસ્માન્ ઇદં પ્રણીતં પરિભુઙ્ક્ષ્વ ભોજ્યમ્

અનુકમ્પનાર્થાય ઉભૌ ચ ભ્રાતૃણાં પૂર્વાશયં જ્ઞાત્વ ચ બોધિપ્રસ્થિતૌ ।
પ્રતિગૃહીત્વા પરિભુઞ્જિ શાસ્તા ભુક્ત્વા ક્ષિપી પાત્રિ નભસ્તલેસ્મિં

સુબ્રહ્મનામા ચ હિ દેવરાજો જગ્રાહ યસ્તાં વરરત્નપાત્રીમ્ ।
અધુનાપ્યસૌ તાં ખલુ બ્રહ્મલોકે સંપૂજયત્યન્યસુરૈઃ સહાયઃ

અથ ખલુ તથાગતસ્તસ્યાં વેલાયાં તેષાં ત્રપુષભલ્લિકાનાં વણિજાનામિમાં સંહર્ષણામકાર્ષીત્ -
દિશાં સ્વસ્તિકરં દિવ્યં મઙ્ગલ્યં ચાર્થસાધકમ્ ।
અર્થા વઃ શાસતાં સર્વે ભવત્વાશુ પ્રદક્ષિણા

શ્રીર્વો ઽસ્તુ દક્ષિણે હસ્તે શ્રીર્વો વામે પ્રતિષ્ઠિતા ।
શ્રીર્વો ઽસ્તુ સર્વસાઙ્ગેષુ માલેવ શિરસિ સ્થિતા

ધનૈષિણાં પ્રયાતાનાં વણિજાં વૈ દિશો દશ ।
ઉત્પદ્યન્તાં મહાલાભાસ્તે ચ સન્તુ સુખોદયાઃ

કાર્યેણ કેનચિદ્યેન ગચ્છથા પૂર્વિકાં દિશમ્ ।
નક્ષત્રાણિ વઃ પાલેન્તુ યે તસ્યાં દિશિ સંસ્થિતા

કૃત્તિકા રોહિણી ચૈવ મૃગશિરાર્દ્રા પુનર્વસુઃ ।
પુષ્યશ્ચૈવ તથાશ્લેષા ઇત્યેષાં પૂર્વિકાદિશામ્

ઇત્યેતે સપ્ત નક્ષત્રા લોકપાલા યશસ્વિનઃ ।
અધિષ્ઠિતા પૂર્વભાગે દેવા રક્ષન્તુ સર્વતઃ

તેષાં ચાધિપતી રાજા ધૃતરાષ્ટ્રેતિ વિશ્રુતઃ ।
સ સર્વગન્ધર્વપતિઃ સૂર્યેણ સહ રક્ષતુ

પુત્રા પિ તસ્ય બહવ એકનામા વિચક્ષણાઃ ।
અશીતિર્દશ ચૈકશ્ચ ઇન્દ્રનામા મહાબલા ।
તે ઽપિ વ અધિપાલેન્તુ આરોગ્યેન શિવેન ચ

પૂર્વસ્મિન્ વૈ દિશો ભાગે અષ્ટૌ દેવકુમારિકાઃ ।
જયન્તી વિજયન્તી ચ સિદ્ધાર્થા અપરાજિતા

નન્દોત્તરા નન્દિસેના નન્દિની નન્દવર્ધની ।
તા પિ વ અધિપાલેન્તુ આરોગ્યેન શિવેન ચ

પૂર્વસ્મિન્ વૈ દિશો ભાગે ચાપાલં નામ ચેતિયમ્ ।
અવુસ્તં જિનેભિ જ્ઞાતમર્હન્તેભિ ચ તાયિભિઃ ।
તે ઽપિ વ અધિપાલેન્તુ આરોગ્યેન શિવેન ચ

ક્ષેમાશ્ચ વો દિશઃ સન્તુ મા ચ વઃ પાપમાગમત્ ।
લબ્ધાર્થાશ્ચ નિવર્તધ્વં સર્વદેવેભિ રક્ષિતાઃ

યેન કેનચિત્કૃત્યેન ગચ્છેથા દક્ષિણાં દિશમ્ ।
નક્ષત્રાણિ વઃ પાલેન્તુ યે તાં દિશમધિષ્ઠિતા

મઘા ચ દ્વૌ ચ ફાલ્ગુન્યૌ હસ્તા ચિત્રા ચ પઞ્ચમી ।
સ્વાતિશ્ચૈવ વિશાખા ચ એતેષાં દક્ષિણા દિશા

ઇત્યેતે સપ્ત નક્ષત્રા લોકપાલા યશસ્વિનઃ ।
આદિષ્ટા દક્ષિણે ભાગે તે વો રક્ષન્તુ સર્વતઃ

તેષાં ચાધિપતી રાજા વિરૂઢક ઇતિ સ્મૃતઃ ।
સર્વકુમ્ભાણ્ડાધિપતિર્યમેન સહ રક્ષતુ

પુત્રા પિ તસ્ય બહવ એકનામા વિચક્ષણાઃ ।
અશીતિર્દશ ચૈકશ્ચ ઇન્દ્રનામા મહાબલાઃ ।
તે ઽપિ વ અધિપાલેન્તુ આરોગ્યેન શિવેન ચ

દક્ષિણે ઽસ્મિન્ દિશો ભાગે અષ્ટૌ દેવકુમારિકાઃ ।
શ્રિયામતી યશમતી યશપ્રાપ્તા યશોધરા

સુઉત્થિતા સુપ્રથમા સુપ્રબુદ્ધા સુખાવહા ।
તા પિ વ અધિપાલેન્તુ આરોગ્યેન શિવેન ચ

દક્ષિણે ઽસ્મિન્ દિશો ભાગે પદ્મનામેન ચેતિકમ્ ।
નિત્યં જ્વલિતતેજેન દિવ્યં સર્વપ્રકાશિતમ્ ।
તે ઽપિ વ અધિપાલેન્તુ આરોગ્યેન શિવેન ચ

ક્ષેમાશ્ચ વો દિશઃ સન્તુ મા ચ વઃ પાપમાગમત્ ।
લબ્ધાર્થાશ્ચ નિવર્તધ્વં સર્વદેવેભિ રક્ષિતાઃ

યેન કેનચિત્કૃત્યેન ગચ્છેથા પશ્ચિમાં દિશમ્ ।
નક્ષત્રાણિ વઃ પાલેન્તુ યે તાં દિશમધિષ્ઠિતા

અનુરાધા ચ જેષ્ઠા ચ મૂલા ચ દૃઢવીર્યતા ।
દ્વાવાષાઢે અભિજિચ્ચ શ્રવણો ભવતિ સપ્તમઃ

ઇત્યેતે સપ્ત નક્ષત્રા લોકપાલા યશસ્વિનઃ ।
આદિષ્ટા પશ્ચિમે ભાગે તે વો રક્ષન્તુ સર્વદા

તેષાં ચાધિપતી રાજા વિરૂપાક્ષેતિ તં વિદુઃ ।
સ સર્વનાગાધિપતિર્વરૂણેન સહ રક્ષતુ

પુત્રા પિ તસ્ય બહવઃ એકનામા વિચક્ષણાઃ ।
અશીતિર્દશ ચૈકશ્ચ ઇન્દ્રનામા મહાબલાઃ ।
તે ઽપિ વ અધિપાલેન્તુ આરોગ્યેન શિવેન ચ

પશ્ચિમે ઽસ્મિન્ દિશો ભાગે અષ્ટૌ દેવકુમારિકાઃ
અલમ્બુશા મિશ્રકેશી પુણ્ડરીકા તથારુણા

એકાદશા નવમિકા શીતા કૃષ્ણા ચ દ્રૌપદી ।
તા પિ વ અધિપાલેન્તુ આરોગ્યેન શિવેન ચ

પશ્ચિમે ઽસ્મિન્ દિશો ભાગે અષ્ટઙ્ગો નામ પર્વતઃ ।
પ્રતિષ્ઠા ચન્દ્રસૂર્યાણાં અષ્ટમર્થં દદાતુ વઃ ।
સો ઽપિ વ અધિપાલેતુ આરોગ્યેન શિવેન ચ

ક્ષેમાશ્ચ વો દિશઃ સન્તુ મા ચ વઃ પાપમાગમત્ ।
લબ્ધાર્થાશ્ચ નિવર્તધ્વં સર્વદેવેભિ રક્ષિતાઃ

યેન કેનચિત્કૃત્યેન ગચ્છેથા ઉત્તરાં દિશમ્ ।
નક્ષત્રાણિ વઃ પાલેન્તુ યે તાં દિશમધિષ્ઠિતા

ધનિષ્ઠા શતભિષા ચૈવ દ્વે ચ પુર્વોત્તરાપરે ।
રવતી અશ્વિની ચૈવ ભરણી ભવતી સપ્તમી

ઇત્યેતે સપ્ત નક્ષત્રા લોકપાલા યશસ્વિનઃ ।
આદિષ્ટા ઉત્તરે ભાગે તે વો રક્ષન્તુ સર્વદા

તેષાં ચાધિપતી રાજા કુબેરો નરવાહનઃ ।
સર્વયક્ષાણામધિપતિર્માણિભદ્રેણ સહ રક્ષતુ

પુત્રા પિ તસ્ય બહવ એકનામા વિચક્ષણાઃ ।
અશીતિર્દશ ચૈકશ્ચ ઇન્દ્રનામા મહાબલાઃ ।
તે પિ વ અધિપાલેન્તુ આરોગ્યેન શિવેન ચ

ઉત્તરે ઽસ્મિન્ દિશો ભાગે અષ્ટૌ દેવકુમારિકાઃ ।
ઇલાદેવી સુરાદેવી પૃથ્વી પદ્માવતી તથા

ઉપસ્થિતા મહારાજા આશા શ્રદ્ધા હિરી શિરી ।
તા પિ વ અધિપાલેન્તુ આરોગ્યેન શિવેન ચ

ઉત્તરે ઽસ્મિન્ દિશો ભાગે પર્વતો ગન્ધમાદનઃ ।
આવાસો યક્ષભૂતાનાં ચિત્રકૂટઃ સુદર્શનઃ ।
તે ઽપિ વ અધિપાલેન્તુ આરોગ્યેન શિવેન ચ

ક્ષેમાશ્ચ વો દિશઃ સન્તુ મા ચ વઃ પાપમાગમત્ ।
લબ્ધાર્થાશ્ચ નિવર્તધ્વં સર્વદેવેભિ રક્ષિતાઃ

અષ્ટાવિંશતિ નક્ષત્રા સપ્ત સપ્ત ચતુર્દિશમ્ ।
દ્વાત્રિંશદ્દેવકન્યાશ્ચ અષ્ટાવષ્ટૌ ચતુર્દિશમ્

અષ્ટૌ શ્રમણા (ચાષ્ટૌ) બ્રાહ્મણા(અષ્ટૌ) જનપદેષુ નૈગમાઃ ।
અષ્ટૌ દેવાઃ સૈન્દ્રકાસ્તે વો રક્ષન્તુ સર્વતઃ

સ્વસ્તિ વો ગચ્છતાં ભોતુ સ્વસ્તિ ભોતુ નિવર્તતામ્ ।
સ્વસ્તિ પશ્યત વૈ જ્ઞાતિં સ્વસ્તિ પશ્યન્તુ જ્ઞાતયઃ

સેન્દ્રા યક્ષા મહારાજા અર્હન્તમનુકમ્પિતાઃ ।
સર્વત્ર સ્વસ્તિ ગચ્છધ્વં પ્રાપ્સ્યધ્વમમૃતં શિવમ્

સંરક્ષિતા બ્રાહ્મણ વાસવેન વિમુક્તિચિત્તૈશ્ચ અનાશ્રવૈશ્ચ ।
નાગૈશ્ચ યક્ષૈશ્ચ સદાનુકમ્પિતાઃ પાલેથ આયુઃ શરદાં શતં સમમ્

પ્રદક્ષિણાં દક્ષિણલોકનાથઃ તેષાં દિશૈષ ઽપ્રતિમો વિનાયકઃ ।
અનેન યૂયં કુશલેન કર્મણા મધુસંભવા નામ જિના ભવિષ્યથ

પ્રથમાદિદં લોકવિનાયકસ્ય અસઙ્ગતો વ્યાકરણં જિનસ્ય ।
પશ્ચાદનન્તા બહુબોધિસત્ત્વા યે વ્યાકૃતા બોધયિ નો વિવર્ત્યાઃ

શ્રુત્વા ઇમં વ્યાકરણં જિનસ્ય ઉદગ્રચિત્તા પરમાય પ્રીત્યા ।
તૌ ભ્રાતરૌ સાર્ધં સહાયકૈસ્તૈઃ બુદ્ધં ચ ધર્મં શરણ પ્રપન્નાઃ