લક્ષ્મીતન્ત્રમ્ · અધ્યાય 40

ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ - 40
શક્રઃ---
નમસ્તે વારિસંભૂતે નમસ્તે પદ્મસંભવે।
પ્રકારમક્ષમાલાયાઃ પ્રતિષ્ઠાયા વદામ્બુજે

શ્રીઃ---
સાધિતામક્ષમાલાં તુ સ્થાપયેદ્ભાજને શુભે।
પૂજયિત્વાર્ઘ્યપુષ્પાદ્યૈસ્તસ્યાઃ શુદ્ધિં સમાચરેત્

2. સાધિતામ્; નિર્મિતામ્।
અસ્ત્રેણ દગ્ધ્વા નિર્વાપ્ય વર્મણાપ્યાયયેચ્છ્રિયા।
પરમામૃતરૂપિણ્યા તાં માલાં ભાવયેત્તતઃ

3. નિર્વાપ્ય; વિશોષ્ય। શ્રિયા; શ્રીમન્ત્રેણ। ભાવયેત્; વક્ષ્યમાણરૂપેણ ધ્યાયેત્।
ચતુર્ભુજામનૌપમ્યાં મન્મયીં મામિવાપરામ્।
વરદાભયહસ્તાં ચ બદ્ધાઞ્જલિકરદ્વયામ્

બ્રહ્મદ્વારામ્બુજન્મસ્થાં દેવીં ધ્યાયેચ્છિખોપમામ્।
તાં પરાં વૈષ્ણવીં શક્તિં મન્મયીં મદભેદિનીમ્

5. બ્રહ્મદ્વારં બ્રહ્મરન્ધ્રાખ્યનાડી। શિખા વહ્નિશિખા।
દ્વાદશાન્તે વિચિન્ત્યાથ ક્રમાદ્ધ્યાયેદ્ધૃદમ્બુજે।
હૃત્પદ્માદુત્થિતાં બૂયો બ્રહ્મરન્ધ્રાદ્વિનિર્ગતામ્

6. દ્વાદશાન્તે; મૂર્ધ્ન ઉપરિ દ્વાદશાઙ્ગુલપરિમિતસ્થાને।
શનૈઃ શનૈરુલ્લસન્તીં માલાસ્થાં તાં વિચિન્તયેત્।
અઙ્ગોપાઙ્ગક્રમોપેતાં સ્થૂલસૂક્ષ્મપરાત્મિકામ્

માં ધ્યાયેત્ તારિકાકારાં તત્ર શક્તૌ સુરેશ્વર।
મણીન્ સૂત્રં તથા માલાં માલાસ્થાં વૈષ્ણવીમપિ

એકાર્ણવીકૃતં સર્વં માયાં ધ્યાયેત્ સુરેશ્વર।
મયા દત્તાં વિભાવ્યૈનાં સંસ્કૃતામક્ષમાલિકામ્

જપં સમાચરેત્ પશ્ચાત્ પૂર્વોક્તેન વિધાનતઃ।
અનુન્મિષત્ પરં સૂક્ષ્મં સ્થૂલમાત્માનમેવ ચ

લક્ષ્મીનારાયણાકારં પઞ્ચકં ભાવયેદિદમ્।
તુર્યાતીતં તથા તુર્યં સુષુપ્તિસ્વપ્નજાગરાઃ

અવસ્થાપઞ્ચકં તદ્વત્ તત્કર્તૃકરણાદિકમ્।
કર્ત્રુન્મેષં તથા તત્સ્થં કરણં બાહ્યકં તથા

મન્ત્રાક્ષરં તથા સ્થૂલં સર્વં તત્તન્મયં સ્મરેત્।
હૃત્પુણ્ડરીકમધ્યસ્થાં મન્મુખામ્ભોજનિઃસૃતામ્

સ્મરેચ્છબ્દમયીં શક્તિં વૈષ્ણવીં મદભેદિનીમ્।
તસ્યા વિનિર્ગતાં ધ્યાયેન્માતૃકાં મન્ત્રમાતરમ્

મન્મયીં સંસ્મરેન્માલાં જપ્યમન્ત્રમયીં તતઃ।
લતાયામિવ પુષ્પાણિ મન્ત્રાન્ વૈ તત્ર સંસ્મરેત્

સ્ફુરણં મણિસંસ્પર્શે હૃલ્લયં ચ તદત્યયે।
ભાવયન્ મન્ત્રનાથસ્ય જપં કુર્યાદ્વિચક્ષણઃ

હૃદ્ભાસ્વરૂપસંસૂતિબહિરન્તઃક્રમોત્ક્રમાત્।
ઇતિ સ્મરન્ જપેદેકવારં તત્કોટિસંમિતમ્

જપં સમાપ્ય વિધિવન્ન્યસ્યેન્મયિ જપં કૃતમ્।
શક્તિં તાં મન્મુખાન્તઃસ્થાં જપરૂપાં વિચિન્તયેત્

દીપે ધૂપે તથાર્ઘ્યે ચ ઘણ્ટાનાદં સમાચરેત્।
આવાહને તથાર્ઘ્યે ચ નૈવેદ્યે મધુપર્કકે

પ્રીણને ચ પ્રયુઞ્જીત ઘણ્ટાનાદં વિચક્ષણઃ।
ન વિના પૂજયા ચાલ્યા તાં વિના પૂજયેન્ન ચ

કાર્યસિદ્ધિમભીપ્સદ્ભિરિહ ચામુત્ર ચોભયોઃ।
સા હિ ઘણ્ટાભિધા શક્તિર્વાગીશા ચ સરસ્વતી

વાચિ મન્ત્રાઃ સ્થિતાઃ સર્વે વાચ્યં મન્ત્રેષુ ચાખિલમ્।
એતસ્યાં ચાલ્યમાનાયાં મન્ત્રા વત્સા ઇવ દ્રુતમ્

કાઙ્ક્ષમાણાઃ સમાયાન્તિ તાં ઘણ્ટાં મન્ત્રમાતરમ્।
અધોમુખં તુ બ્રહ્માણ્ડં દ્યાયેલ્લોકકુલાકુલમ્

નાલં તસ્યાસ્તદૂર્ધ્વે તુ વૃત્તં પદ્મં સ્મરેદ્બુધઃ।
અષ્ટપત્રં શુભં શ્વેતં કર્ણિકાકેસરાન્વિતમ્

તન્મધ્યે ચિન્તયેદ્દેવીં ઘણ્ટામષ્ટભુજાન્વિતામ્।
મુખ્યહસ્તચતુષ્કેણ પાશશઙ્ખામ્બુજાઙ્કુશાન્

પરબાહુચતુષ્કેણ દધતીમક્ષસૂત્રકમ્।
વિજ્ઞાનપુસ્તકં સમ્યગભયં ચ વરં તથા

પદ્માસનામમ્બુજાક્ષીં પદ્મગર્ભસમત્વિષમ્।
બદ્મમાલાધરાં પીતસિતવસ્રાનુલેપનામ્

મન્ત્રૌઘમુદ્ગિરન્તીં ચ બ્રહ્માદિપરિસંસ્તુતામ્।
તારિકામુચ્ચરન્ દીર્ઘં યુગ્માં સંચાલયેદિમામ્

અનયા પૂજયન્ મન્ત્રી મન્ત્રસિદ્ધિં નિગચ્છતિ।
તતો ગુરૂન્ સમાનીય મન્મયાન્ વાપિ વૈષ્ણવાન્

પ્રદદ્યાત્ પ્રાપણાર્ધં તુ તેભ્યો મન્મન્ત્રમુચ્ચરન્।
અથ વહ્નિગતાં સમ્યગગ્નીષોમમયીં પરામ્

30. વહ્નિસંતર્પણમુચ્યતે---અથેત્યાદિના।
તર્પયેન્માં સુરેશાન યથાવદવધારય।
તત ઉત્તરદિગ્ભાગે દેવાગારાદ્બહિસ્તુ વા

ભૂભાગે લક્ષણોપેતે કુણ્ડં કુર્યાત્ સલક્ષણમ્।
ચતુરશ્રં સમં યદ્વા પદ્માકારં મનોહરમ્

શતાર્ધહોમસંખ્યાયાં કુણ્ડં સ્યાદ્ દ્વાદશાઙ્‌ગુલમ્।
અષ્ટોત્તરશતેઽરત્નિસમં હસ્તં સહસ્રકે

33. હોમસંક્યાનુગુણ્યેન કુણ્ડવિસ્તૃતિરુચ્યતે---શતાર્ધેત્યાદિના।
અયુતાખ્યે દ્વિહસ્તં ચ લક્ષહોમે ચતુષ્કરમ્।
કોટિહોમેઽષ્ટહસ્તં સ્યાચ્છાસ્રતઃ કારયેચ્ચ તત્

ત્રિકોણમપિ વા કુર્યાદ્ધોમકુણ્ડં ત્રિમેખલમ્।
ઉદ્ધૃત્ય તારયા પૂર્વં ત્રિસ્તયા પ્રોક્ષયેદ્ભુવમ્

35. તયા; તારયા।
શોષણં દાહનં પ્લાવં તારયા સમ્યગાચરેત્।
આધારશક્ત્યાદ્યારભ્ય પૂજ્યં ભાવાસનાવધિ

36. ભાવાસનં પૂર્વમાધારશક્તિપ્રકરણોક્તમ્।
તત્ર નારાયણાખ્યાં વૈ શક્તિં તેજોમયીં પરામ્।
મન્મયીમમૃતાકારાં સર્વાતિશયરૂપિણીમ્

સર્વશક્તિસમૂહસ્થાં સર્વવસ્ત્વન્તરસ્થિતામ્।
અવતાર્ય હૃદમ્ભોજાત્ સૃષ્ટિમાર્ગેણ શાશ્વતીમ્

તારિકાસ્ફુરણાકારામવતીર્ય હૃદમ્બુજાત્।
રેચકેન વિનિક્ષિપ્ય કુણ્ડમધ્યામ્બુજાન્તરે

સંપૂજ્ય ગન્ધપુષ્પાદ્યૈઃ પદ્મમુદ્રાં પ્રદર્શ્ય ચ।
ધ્યાયેદૃતમતીં શક્તિં સુસ્નાતામહતામ્બરામ્

40. ધ્યાયેદિત્યાદિના અગ્નેર્વૈષ્ણવીકરણમુચ્યતે।
ધ્યાયેત્ સર્વાત્મિકાં શક્તિં તામેવ ત્વધરારણિમ્।
ઉત્તરં ચારણિં ધ્યાયેત્ સર્વતેજોમયં હરિમ્

મથ્નીયાત્ તારયા સમ્યક્ તથા ચૈવાનુતારયા।
ઉત્પન્નં તારયાદાય કૃશાનું શક્તિસંભવમ્

અભિગૂહ્યાઙ્ગુલીભિસ્તુ સંસ્કુર્યાદ્વૈષ્ણવાક્યયા।
ચૂડાં ચ તારયા કુર્યાદન્નપ્રાશનપૂર્વકમ્

43. અભિગૂહ્ય; સંવૃત્ય। અન્નપ્રાશનેતિ જાતકર્મનામકરણયોરપ્યુપલક્ષણમ્।
ઉપનીય તતો વહ્નિં તારયા ચાનુતારયા।
તતઃ સ્વાહાસ્વધાભ્યાં તુ દેવીભ્યાં જાતવેદસઃ

પાણિગ્રહણકં કુર્યાત્ તારયા ત્વનુતારયા।
સર્વં ધ્યાનમયં કાર્યં જાતનામાદિકર્મ તત્

લોહપાષાણમણ્યુત્થવહ્નૌ કાર્યવશાત્ કૃતે।
લૌકિકે વાપિ સંસ્કારં નિષેકાદિ સમાચરેત્

આધાય તૈજસે પાત્રે મૃન્મયેઽભિનવે તુ વા।
દેવીસહાયં સ્વાહેશં તારયૈવાર્ચયેત્ સુધીઃ

પૂરણેનોપસંહૃત્ય સ્વાત્મન્યુપશમં નયેત્।
ક્રમાદાનન્દશક્ત્યા તં સંહારેણ તુ યોજયેત્

સૃષ્ટિમાર્ગેણ તં ભૂયોઽપ્યવતાર્ય પદાત્ પદમ્।
કુણ્ડમધ્યામ્બુજાન્તઃસ્થાં તારયા ભુવમાનયેત્

વહ્નિં સ્વાહાસ્વધેશાનમગ્નીષોમમયં યજેત્।
સમિદ્ભિસ્તિસૃભિસ્તારામુચ્ચરન્નેકયૈકયા

શાલીતિલાક્ષતૈઃ પશ્ચાત્ તત આજ્યાહુતિત્રયમ્।
ઉચ્ચાર્ય તારિકાં પૂર્વં બોધયેતિ દ્વિરુચ્ચરેત્

તત્રસ્થો બુધ્યતે વહ્નિર્યથાવચ્ચ હુતઃ સ્વયમ્।
પર્યગ્નિકરણં કાર્યં તારયૈવાર્દ્રપાણિના

સ્તૃણીયાત્ તારયા દર્ભૈસ્રેધા ત્રેધા ચતુર્ધિશમ્।
ઉદગ્ભાગેઽગ્નિકુણ્ડસ્ય સ્તૃણીયાદ્દર્ભસંચયમ્

પ્રણીતાપ્રોક્ષણીપાત્રે દર્વીધ્મૌ સ્રુક્સ્રુવૌ તથા।
આજ્યસ્થાલીં પવિત્રે ચ સર્વં તત્ર નિધાપયેત્

પ્રણીતાં તારયાપૂર્ય ગન્ધયુક્તેન વારિણા।
પવિત્રાબ્યાં ત્રિરુત્પૂય માં ધ્યાયેત્ તારયા શ્રિયમ્

વહ્નેરુદક્ પ્રતિષ્ઠાપ્ય પ્રોક્ષણીં પૂરયેચ્છ્રિયા।
તામુત્પૂય તતઃ પ્રોક્ષ્ય યાગોપકરણં સમમ્

આજ્યપાત્રં સમાદાય તસ્મિન્નાજ્યં નિધાય ચ।
બ્રહ્મ સર્પિઃસમુદ્રોત્થં તદ્ધ્યાત્વાગ્નેરુદગ્ગતમ્

તારયા સમભિજ્વાલ્ય દર્ભાગ્રે વિનિધાય ચ।
તયા પુનરભિજ્વાલ્ય પર્યગ્નિકૃતિમાચરેત્

વહ્નેઃ પશ્ચાત્ પ્રતિષ્ઠાપ્ય પવિત્રદ્વિતયેન તત્।
ઉત્પૂય તારયાગ્નૌ તત્ પવિત્રદ્વિતયં ક્ષિપેત્

પરિદધ્યાત્ પરિધિભિર્યજ્ઞયોગ્યૈશ્ચતુર્દિશમ્।
અગ્નિશર્વદિશોઃ સ્થાપ્ય કુણ્ડમધ્યે સમિદ્‌દ્વયમ્

તત ઇધ્મં સમાધાય શુષ્કં પઞ્ચદશાત્મકમ્।
તારયા પરિષિચ્યાગ્નિં સ્રુક્સ્રુવૌ પરિતાપયેત્

નિમૃજ્ય તારયા પશ્ચાત્તૌ પ્રોક્ષ્યાથ સ્રુચા તયા।
વાયોરગ્નિદિશં યાવદ્યાતોઃ શર્વદિશાવધિ

ધારયા સ્રાવયેદ્વહ્નૌ મધ્યે દદ્યાત્ સ્રુવાહુતિમ્।
અષ્ટોત્તરશતં વાપિ તદર્ધં વા તદર્થકમ્

સ્રુવેણાજ્યાહુતીર્દદ્યાત્ સ્વાહાન્તાં તારિકાં ગૃણન્।
અયં યોગ્યો ભવેદ્વહ્નિર્ભગવદ્ધવ્યવાહને

આદધ્યાત્ સમિધઃ સપ્ત તતસ્તારિકયા સુધીઃ।
યજ્ઞકાષ્ઠમયીરાદૌ બ્રહ્મક્ષત્રતરૂદ્ભવાઃ

65. બ્રહ્મતરુઃ પલાશઃ। ક્ષત્રતરુઃ મુચુકુન્દનામા તરુઃ। દશાપરા ઇતિ। અવશિષ્ટા દશ સમિધ દશ સમિધ ઇત્યર્થઃ।
તારયા સમિધો દદ્યાત્ કાષ્ઠરૂપા દશાપરાઃ।
મામેવ ભાવયેન્મધ્યે વિષ્ણોરઙ્કસ્થિતાં પરામ્

બ્રહ્માનન્દમયામ્ભોજકર્ણિકાસ્થસ્ય વૈ વિભોઃ।
અઙ્કસ્થાં ભાવયલ્લઁક્ષ્મીં તા દદ્યાત્સમિધોઽખિલઃ

તતઃ પુષ્પમયીં દદ્યાદ્ ધૂપદ્રવ્યમયીં તથા।
એતાસ્તુ ત્રિવિધા દેયા હસ્તેનૈવ મનીષિણા

મધુપર્કમયીં પશ્ચાત્ સ્રુવેણ જુહુયાત્ સુધીઃ।
સ્રુચ્યન્નં ચતુરાદાય સર્પિષાપૂર્યં પૂર્વવત્

તયૈવાન્નાહુતિં દદ્યાત્ સ્વાહાન્તાં તારિકાં ગૃણન્।
સ્રુવેણાજ્યાહુતીઃ પૂર્વસમિત્સંખ્યાઃ સમાચરેત્

પુષ્પાઞ્જલિમુપાદાય વહ્નિસ્થામર્ચયેદ્ધિયા।
નિત્યયાગો મમૈતાવાનૂર્ધ્વં કામ્યાહુતિં ક્ષિપેત્

દશવારં તારયૈવ ક્ષમસ્વેતિ વદન્ ધિયા।
પ્રણીતામુપસંહૃત્ય શુચિસ્થાને નિનીય ચ

પ્રહૃત્ય પરિધીન્ સર્વાન્ સઁસ્રાવં સમાચરેત્।
સ્તરં પ્રહૃત્ય વહ્નૌ ચ ઘૃતેનાપૂર્ય ચ સ્રુવમ્

દદ્યાત્ પૂર્ણાહુતિં દીર્ઘાં સ્વાહાન્તાં તારિકાં ગૃણન્।
શક્ત્યા સમેતાં તાં તારાં વહ્નિસ્થાં મન્મયીં પરામ્

માં ચાપ્યઙ્કસ્થિતાં વિષ્ણોર્નાસિકાસંધિમાર્ગતઃ।
મરુચ્છક્ત્યા સમાકૃષ્ય હૃત્પદ્મે વિનિવેશ્ય ચ

યાગભૂમિં સમેત્યાથ નવપદ્મસ્થયા મયા।
એકીકૃત્ય મયિ ન્યસ્યેદર્છાસ્થાયાં કૃતિં તુ તામ્

પ્રાગેવ વિભજેદન્નં પ્રાપણાત્ સંપ્રદાનતઃ।
તેનાન્નેન યજેત્ સમ્યગ્વિષ્વક્સેન ચતુર્ભુજમ્

મણ્ડલાન્તમુપાનીય સમાહૂયામ્બરાન્તરાત્।
નવામ્રપત્રસદૃશં પિઙ્ગભ્રૂશ્મશ્રુલોચનમ્

પીતવસ્રં ચતુર્દંષ્ટ્રં સ્વમુદ્રાદ્વિતયાન્વિતમ્।
ગદાખડ્ગધરં દેવમભ્યર્ચ્ય ક્રમશઃ સુધીઃ

સાઙ્ગમુદ્રામથાદર્શ્ય ગત્વા કુણ્ડસમીપતઃ।
વિષ્વક્સેનસ્તતો ભકત્યા તર્પણીયસ્તિલાક્ષતૈઃ

81. ઇત આરભ્ય પઞ્ચાર્ધાનિ જયાખ્યાવચનમનુકુર્વન્તિ।
વૌષડન્તેન મન્ત્રેણ દદ્યાત્ પૂર્ણાહુતિં તતઃ।
મણ્ડલે પૂજયિત્વાથ કુર્યાત્તસ્ય વિસર્જનમ્

સ્વમન્ત્રેણ સુરશ્રેષ્ઠ ક્ષમસ્વેતિ પદં વદન્।
મુદ્રાં ચ દર્શયેત્તં ચ નભસ્યુત્પતિતં સ્મરેત્

વિષ્વક્સેનાર્ચનં સર્વમગાધેઽમ્બુનિ નિક્ષિપેત્।
તોયેનાસ્રપ્રજપ્તેન પ્લાવયેન્મણ્ડલં ચ તત્

તતઃ સંપૂજયેત્ સર્વાન્ લોકપાલાનશેષતઃ।
પુષ્પાર્ઘ્યૈરન્નદાનાન્તૈરેકાહુત્યા ચ વહ્નિતઃ

બહ્વિભિર્વા યથાશક્તિ સ્વૈઃ સ્વૈર્મન્ત્રૈર્યથાવિધિ।
પૂજયિત્વા વિસૃજ્યૈતાંસ્તદસ્રાણ્યપિ પૂજયતેત્

સર્વાંશ્ચ પરિવારાંસ્તાન્ સ્વસ્વસ્થાનક્રમેણ તુ।
ર્ચયેત્ ક્ષેત્રપાલાદીન્ વહ્નિમધ્યે ચ તર્પયેત્

આધારશક્તેરારભ્ય પીઠશક્તીશ્ચ સર્વશઃ।
ગણેશાદ્યાશ્ચ સંપૂજ્યાઃ સંતર્પ્યાશ્ચ ઘૃતાદિકૈઃ

સકૃત્કૃત્યા ત્રિવૃત્યા વા પૂર્ણાઃ સર્વેષ્વથ ક્ષિપેત્।
લક્ષ્મ્યાદીન્પૂજયેત્સર્વાન્ વિષ્વક્સેનાર્ચનાત્પુરા

વિષ્વક્સેનાર્ચનાત્ પશ્ચાલ્લોકપાલાર્ચનં ક્રમાત્।
તતો વેદિં વિશોધ્યાથ દર્ભાન્ સંસ્તીર્ય દક્ષિણાન્

પિતૄન્ યજેત્ ક્રમેણૈવ પ્રાપણાર્થાવશેષતઃ।
કૃત્વા પિણ્ડત્રયં તેન પિતૃભ્યો નિર્વપેત્ સ્તરે

અર્ઘ્યાજ્જલં તથા દદ્યાદેકૈકસ્યૈકમઞ્જલિમ્।
વૈષ્ણવાયાથવા દદ્યાદ્બ્રાહ્નણાય વિશેષિણે

92. બ્રાહ્નણાય વિશેષિણે ઇતિ। વિશિષ્ટબ્રાહ્નણાયેત્યર્થઃ। એતચ્ચ ધનિકેતરવિષયમ્। ધનિકવિષયે તુ ચતુરો બ્રાહ્નણાન્, તદલાભે એકં વા શ્રાદ્ધવિધિના ભોજયેદિતિ સાત્ત્વતે ઉક્તમ્ (6, 167-179)।
પિતૄનુદ્દિશ્ય વૈ ભક્તં તત્તન્નામાનુદેશવત્।
સંન્યસ્ય મયિ તત્ સર્વમન્તર્ધાનમવેક્ષ્ય ચ

અર્ઘ્યાદ્યમુપસંહૃત્ય વર્માસ્રે પ્રતિહૃત્ય ચ।
ઉપસંહૃત્ય ચ ન્યાસમનુયાગં સમાચરેત્

94. અનુયાગઃ પ્રાપણાવશેષોપયોગો ભોજનાદિઃ।
અસ્રેણ તારયા પ્રોક્ષ્ય તારયા પરિષિચ્ય ચ।
ઉપસ્તીર્ય તયા ચાપો દદ્યાત્ પ્રાણાહુતીસ્તયા

95. તયોપસ્તીર્ય; તારયા નિપીયેત્યર્થઃ।
અદીક્ષિતસ્ત્વનુયજંસ્તત્તન્મન્ત્રાનુસંહિતામ્।
તારિકામુચ્ચરન્ કુર્યાન્માં ચાન્તઃસ્થાં વિભાવયેત્

96. પૂર્વોક્તં તારયા પ્રોક્ષણપરિષેચનાપોશનપ્રાણાહુત્યાદિકં દીક્ષિતવિષયમ્। અદીક્ષિતાનાં તુ તત્તત્સૂત્રકૃદુક્તમન્ત્રૈરેવ કર્તવ્યમ્।
સોમાનન્દમયીં દિવ્યાં ક્રમાદન્નાત્મતાં ગતામ્।
વીર્યરૂપરસાકારાં તેજોવીર્યબલાત્મિકામ્

ઐશ્વર્યશક્તિવિજ્ઞાનરૂપં ભોક્તારમવ્યયમ્।
આત્માનં પુણ્ડરીકાક્ષં ભાવયેત્ પુરુષોત્તમમ્

તારિકામુચ્ચરન્ પશ્ચાદપિધાયાન્નમમ્ભસા।
આચમ્ય દ્વિસ્તતો ન્યસ્યેદનુયાગં તતો મયિ

99. અપિધાયામ્ભસેતિ। ઉત્તરાપોશનં પીત્વેત્યર્થઃ।
અથ સ્વાધ્યાયમભ્યસ્યેદ્ દિનશેષં વિચક્ષણઃ।
ચતુર્વિધાનિ શાસ્રાણિ તદુત્થં તારિકાદિકમ્

100. સ્વાધ્યાયમ્; વેદદિવ્યશાસ્રાદિપરિચયમ્। ચતુર્વિધાનિ---આગમસિદ્ધાન્તમન્ત્રસિદ્ધાન્તતન્ત્રસિદ્ધાન્તતન્ત્રાન્તરસિદ્ધાન્તપ્રતિપાદકાનિ શાસ્રાણિ।
સિદ્ધાન્તાનપિ ચાશેષાનસંલગ્નેન ચેતસા।
સ્વાશયપ્રવિશુદ્ધ્યર્થં સમીક્ષેત ધિયા સ્વયા

સંધ્યામુપાસ્ય વિધિવદભિગમ્ય ચ માં ધિયા।
યોગં યુઞ્જીત વિધિવચ્છાસ્રશુદ્ધેન ચેતસા

પૂર્વપશ્ચિમયોર્નક્તં યામયોર્ધાતુસામ્યવાન્।
ઇતિ યાગવિધિઃ શક્ર વિસ્તરેણ પ્રદર્શિતઃ

103. નક્તં પ્રથમયામઃ ચરમયામશ્ચ યોગકાલઃ। મધ્યે જાયમાના નિદ્રાપિ ભગવતિ સ્વાત્મસમર્પણેન યોગરૂપા ભાવનીયા।
વિધાનસ્ય તુ સંક્ષેપં પુનરસ્ય નિબોધ મે।
સંક્ષેપવિસ્તરે કુર્યાદ્ દેશકાલાનુકૂલતઃ

નૈવ કુર્યાદપચ્છેદં યજેદઞ્જલિનાપિ મામ્।
યજેતોભૌ સહૈવાવાં સૂક્તેન પુરુષેણ તુ

105. અપચ્છેદઃ; વિચ્છેદઃ।
તથા મદીયસૂક્તેન તાભ્યાં વા નૌ યજેત્ પૃથક્।
સ્થાને વા સર્વમન્ત્રાણાં તારિકામેવ યોજયેત્

કુર્યાત્ સંકલ્પસંન્યાસૌ દ્વાવેવાદ્યન્તયોઃ પૃથક્।
અકુર્વન્ ભોગનિર્દેશં કેવલૈર્વા યજેત્તુ તૈઃ

તથા તથૈવ કુર્વીત શક્નુયાત્તુ યથા યથા।
ન ત્વેવ હાપયેદ્યાગમપિ દદ્યાજ્જલાઞ્જલિમ્

108. શક્નુયાદિતિ। મદારાધનસ્ય નિત્યત્વાત્ નિત્યસ્ય ચ યથાશક્ત્યનુષ્ઠાનવિધાનાત્ યથાશક્તિ મામારાધયેદિત્યર્થઃ।
તારિકાં વાપ્યધીયીત દ્રવ્યાભાવે વિચક્ષણઃ।
મનસા ભાવેયેદ્રૂપં યત્તસ્યા યાદૃશં ચ યત્

નિરામિષસ્ય શુદ્ધસ્ય લબ્ધલક્ષ્યસ્ય વૈ પદે।
વિક્ષોભાય ક્રિયાઃ સર્વાઃ યા યાઃ શાસ્રેણ દર્શિતાઃ

આતતસ્ય ચ સર્વત્ર સમતામભ્યુપેયુષઃ।
કઃ કિં કસ્મૈ કિમર્થં વા કથં વા શક્નુયાત્ક્રિયામ્

અગ્નીષોમમયૌ હિત્વા પન્થાનૌ સાર્વલૌકિકૌ।
તયોરન્તરમાવિશ્ય માર્ગમૂર્ધ્વં સમાચરેત્

લયાગ્નિદગ્ધદુર્માર્ગઃ શીતીભૂતો નિરામયઃ।
સ્થૂલસૂક્ષ્મપરાતીતપદાક્રાન્તિવિચક્ષણઃ

પશ્યઞ્ચ્છૃણ્વન્સ્પૃશઞ્જિઘ્રન્નશ્નન્ગચ્છન્સ્વપઞ્શ્વસન્।
પ્રલપન્વિસૃજન્ગૃહ્ણન્નુન્મિષન્નિમિષન્નપિ

અકુર્વન્નેવ તત્ સર્વં મદ્ભૂતો હ્યનિદંમયઃ।
અવસ્થાદેશકાલાદ્યૈરનવસ્યૂતયાખિલૈઃ

115. અનવસ્યૂતયેતિ। અપરિચ્છિન્નયેત્યર્થઃ।
અહંતયા સમાક્રાન્તો ધૂમપીતાગ્નિપીતવત્।
અનત્રા વર્તમાનો હિ સૂર્યાચન્દ્રમસોર્દ્વયોઃ

116. ધૂમપીતેત્યાદિ। યથા ધૂમાગ્ન્યોર્મધ્યે વર્તમાનો ધૂમેનાગ્નિના ચ સંબદ્ધો ભવતિ, તથા સૂર્યાચન્દ્રમસોરન્તરા વર્તમાન ઇત્યર્થઃ।
વ્યક્તમુદ્દાલ્ય વૈ તાલુ ધ્રુવસ્થાને નિવેશયન્।
મનઃ શૂન્યમયં ભાવમાતિષ્ઠન્ લયસંમિતમ્

એવં યો વર્તતે યોગી તારિકામનનોદ્યતઃ।
સ કર્મઠઃ સ વૈ સાંખ્યઃ સ યોગી સ ચ સાત્ત્વતઃ

સ ચ પાશુપતો જ્ઞેયઃ સર્વસિદ્ધાન્તગશ્ચ સઃ।
ઇત્યેવં તે મયોદ્દિષ્ટો મદ્ભાવઃ પારમાર્થિકઃ।
શૃણુ શેષમશેષં મે યત્તે કિંચિદ્ વિવક્ષિતમ્

ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રસારે લક્ષ્મીતન્ત્રે નિત્યવિધિપ્રકાશો નામ ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ
********ઇતિ ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ********