લક્ષ્મીતન્ત્રમ્ · અધ્યાય 42

દ્વિચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ - 42
શક્રઃ---
સંસારસાગરોત્તારપોતપાદામ્બુજદ્વયે।
હૃષીકેશમહિષ્યૈ તે ભૂયો ભૂયો નમો નમઃ

ત્વત્પ્રસાદાન્મયા દેવિ શ્રુતો દીક્ષાવિધિઃ ક્રમાત્।
તારિકાયા વદાબ્જસ્થે પૌરસ્ચરણિકીં ક્રિયામ્

2. પુરશ્ચરણં નામ ગુરૂપદેશાત્ ગૃહીતસ્ય મન્ત્રસ્ય સ્વાભીષ્ટફલપ્રદત્વસંપાદનાર્થં ક્રિયમાણો વ્રતહોમાદિઃ।
શ્રીઃ---
અહં નારાયણી નામ શક્તિર્નારાયણાશ્રિતા।
તસ્યા મે પરમા પૂર્તિસ્તારિકા ભુવનેશ્વરી

તસ્યા મે પિણ્ડભૂતાયાઃ શૃણુ સાધનસંપદમ્।
કૃષ્ણાષ્ટમીં સમારબ્ય યાવત્કૃષ્ણચતુર્દશી

4. પિણ્ડભૂતાયા ઇતિ। પિણ્ડમન્ત્રરૂપાયા ઇત્યર્થઃ।
સ કાલસ્તારિકાસિદ્ધૌ તન્ત્રજ્ઞૈઃ સંપ્રદર્શિતઃ।
મહાપાપૈરસંસ્પૃષ્ટઃ પ્રખ્યાતૈરતિપાતકૈઃ

નાસ્તિક્યાત્પ્રચ્યુતો ભાવાન્નિન્દિતાભ્યાસવર્જિતઃ।
ભૂતેષુ ભાવયન્મૈત્રીં કૃતપાપાનુતાપવાન્

ઉચ્ચાપચાનિ પાપાનિ પ્રાયશ્ચિત્તૈઃ શમં નયેત્।
બ્રહ્મચારી હવિષ્યાશી સત્યવાદી દૃઢવ્રતઃ

સંનિધૌ મનસા વિષ્ણોરોંકારં નિયુતં જપેત્।
મહાવ્યાહૃતિભિર્હોમાનયુતં સર્પિષાચરેત્

8. નિયુતં દશ લક્ષાણિ। અયુતં દશ સહસ્રાણિ।
સાવિત્ર્યા ચ તિલૈર્હોમં તાવત્સંખ્યં સમાચરેત્।
મહાપાપાતિપાપ્માનૌ વિહાય પ્રથિતૌ કૃતૌ

9. પ્રથિતૌ વિહાયેતિ। અપ્રકાશકૃતૌ ઇત્યર્થઃ।
એતાદૃશં વિધિં કૃત્વા પ્રણવાદિત્રયેણ તુ।
મહાપાપાતિપાપાદ્યૈરપ્રકાશૈર્વિમુચ્યતે

ઉપવાસાદિભિસ્તદ્વત્ પ્રકાશૈરપિ ચેતરૈઃ।
તિસ્રો વોપવસેદ્રાત્રીરઘમર્ષણતત્ત્વવિત્

11. ઉપવાસાદિભિરિત્યનેન પ્રકાશકૃતાનાં પ્રાયશ્ચિત્તમુચ્યતે।
ત્રિરહ્નસ્રિર્નિશાયાશ્ચ સવાસા જલમાવિશેત્।
પ્રતિસંદ્યે નિમજ્જં સ્રિસ્રિર્જપન્નઘમર્ષણ્

પ્રતિમજ્જનમેવં તુ ક્ષપયેત્તત્ ત્રિરાત્રકમ્।
ચતુર્થેઽહનિ વૈ દદ્યાદ્ બ્રાહ્નણાય પયસ્વિનીમ્

એવં પૂતો ભવેત્ પ્રાગ્વદશેષેણાપિ ચાંહસા।
આત્માનમભિષિઞ્ચેદ્વા ત્રિસંધ્યં પઞ્ચગવ્યતઃ

તિસ્રો નીત્વા ક્ષપા એવં મુચ્યતે સર્વકિલ્બિષૈઃ।
તારાદિપઞ્ચકં તેષામેકૈકમથવા ધિયા

15. તારાદિપઞ્ચકમિતિ। તારં વ્યાહૃતીઃ સાવિત્રીં તારિકામ્ અનુતારિકાં ચેત્યર્થઃ।
જપન્ પિબન્ સમીક્ષેત વૈષ્ણવં વિમલોજ્જ્વલમ્।
અહોરાત્રકૃતૈરેવં મુચ્યતે સર્વપાતકૈઃ

16. વૈષ્ણવં સમીક્ષેતેતિ કૃતસ્ય કર્મણઃ સાદ્‌ગુણ્યાર્થમુક્તમ્।
ભુવને યાન્તિ યે વિષ્મુમપાપા ધર્મતત્પરાઃ।
તસ્પઙ્‌ક્તિસ્થોઽપિ વા ભુક્ત્વા મુચ્યતે સર્વપાતકૈ

17. વૈષ્ણવમહિમાનમાહ---ભુવન ઇત્યાદિના। વિષ્ણું શરણ્યત્વેન પ્રપન્ના વૈષ્ણવા ઇત્યર્થઃ।
ધર્મૈઃ પાપં ક્ષયં નીત્વા મહર્ષિગણસંમતૈઃ।
તારિકામાશ્રયેત્ પશ્ચાદ્ભવસાગરતારિકામ્

ઉપોષ્ય વિધિવન્મન્ત્રી કૃષ્ણપક્ષસ્ય સપ્તમીમ્।
સ્થિત્વા સંધ્યામથાષ્ટમ્યાં તારિકાજપમાચરેત્

અનુજ્ઝન વિહિતં કર્મ કામ્યાન્તરવિવર્જિતઃ।
દિવ્યે સૈદ્ધે તથૈવાર્ષે વિષ્ણોરાયતનેઽમલે

પર્વતાગ્રે નદીતીરે ગોષ્ઠે બિલ્વવનેઽપિ વા।
પયોયાવહવિષ્યાણામશન્નન્યતમં સકૃત્

જપં દ્વાદશસાહસ્રં કુર્યાદ્વૈ સપ્ત વાસરાન્।
દશાંશં તર્પણં કુર્યાદાહુતીશ્ચાપિ સર્પિષા

અનેન વર્તમાનસ્ય વિધિના તારિકાવિધૌ।
ચતુર્દશીનિશીથે ચેચ્છુભં પશ્યતિ દર્શનમ્

સુરાકુમ્ભસ્ય લાભો વા સુરાપાનમથાપિ વા।
સ્રિયા કામાબિષેકો વા દર્શનં સુદૃશોઽથવા

તયા વાલિઙ્ગનં ભાવાત્ સહ ભોગોઽથવા તયા।
મન્ત્રસિદ્ધેસ્તયોક્તિર્વા ફલલાભોઽથવા તતઃ

સૌમ્યસ્ય દર્શનં વાપિ મિથુનસ્ય સુરૂપિણઃ।
રાજ્ઞો વા દર્શનં રાજમહિષ્યા વાથ દર્શનમ્

નારાયણસ્ય વા સાક્ષાત્ સ્વપ્ને દૃષ્ટિર્મમાપિ વા।
પતિવ્રાતાદર્શનં વા વૈષ્ણવૈર્વા સમાગમઃ

યચ્ચાન્યત્ સ્વપ્નશાસ્રેષુ શબ્દ્યતે શુભદર્શનમ્।
લબ્ધાશસ્તત ઉત્થાય ત્યક્તનિદ્રો જિતક્લમઃ

આચમ્ય પ્રયતો મન્ત્રી સ્મરેન્માં સંસ્તરે નિશામ્।
અથ પ્રાતઃ સમુત્થાય કૃતસંદ્યાવિધિક્રમઃ

29. સંસ્તરે શય્યાયામ્। નિશામિત્યત્યન્તસંયોગે દ્વિતીયા।
તુલ્યશીલવયોરૂપૌ સુરૂપૌ ધર્મતત્પરૌ।
અદીનાકૃપણાકારૌ રૂપવન્તૌ મનસ્વિનૌ

દંપતી યૌવનાવસ્થૌ પ્રસન્નમૃદુભાષિણૌ।
આહૂય સ્નાપયિત્વા તૌ લક્ષ્મીનારાયણાત્મકૌ

ભૂષયિત્વા ચ વસ્રાદ્યૈરકુર્વન્ વિત્તવઞ્ચનામ્।
આશિતૌ લિપ્તગન્ધાઙ્ગૌ દક્ષિણાપરિતોષિતૌ

પ્રાર્થયેત્તારિકાસિદ્ધિં લક્ષ્મીનારાયણાત્મના।
અસ્ત્વેવમિતિ વાક્યાન્તે તાવાવાં શરણં વ્રજેત્

33. તાવાવામિતિ। લક્ષ્મીનારાયણાખ્યાસ્મદ્રૂપિણૌ તૌ દંપતી ઇત્યર્થઃ।
વાચયિત્વા તતઃ સ્વસ્તિ વૈષ્ણવાન્ વેદવિત્તમાન્।
દ્વિજાગ્ર્યાંસ્તર્પયિત્વાથ વર્તેતાભીષ્ટસંપદે

ચતુર્દશીનિશાયાં ચેન્ન પશ્યેત્ સ્વપ્નદર્શનમ્।
અમાવાસ્યાં સમારબ્ય યાવત્કૃષ્ણસ્ય સપ્તમી

તાવન્તં વ્રતવાનેવ વર્તયેત્ કાલમપ્યથ।
ત્રિસહસ્રં જપં કુર્વન્નેકભુક્તેન વર્તયન્

36. એકભુક્તેન એકવારભોજનેન।
મદ્યે કૌમારદારાણામૃતું પ્રાપ્તમલઙ્ઘયન્।
અનિન્દન્ કામિનીવૃત્તં દંપતી નન્દયન્ ધિયા

ઋતે પાપં પ્રિયં કુર્વન્ કામિનીનામલોલુપઃ।
તતઃ કૃષ્ણાષ્ટમીં પ્રાપ્ય પૂર્વવજ્જપમાચરેત્

કુર્વન્ હોમાદિકં સર્વં સ્વપ્નદૃષ્ટૌ નિવર્તયેત્।
યાવચ્ચિહ્નાનિ સંપશ્યેત્ તાવદેવં સમાચરેત્

સિદ્ધાયાં તારિકાયાં તુ સર્વં ચ લભતે નરઃ।
સમ્યક્કર્તા ચ શાસ્રાણામદ્યાત્મગતિકોવિદઃ

સર્વતન્ત્રવિધાનજ્ઞઃ સર્વવેદાન્તપારગઃ।
સર્વસંદેહનિર્ભેદી સર્વનિર્ણયપારગઃ

યથાર્થવાગૃજુર્વાગ્મી ધર્મસાગરપારગઃ।
પરસ્ય સ્વસ્ય વાયં હિ વિનિયોગં ચિકીર્ષતિ

નિગ્રહેઽનુગ્રહે વાપિ સ સ સિધ્યતિ સર્વદા।
શક્રઃ---
નમઃ સંપૂર્ણષાડ્‌ગુણ્યવિગ્રહાયૈ હરિપ્રિયે

અરવિન્દગૃહાયૈ તે ગોવિન્દગૃહમેધિનિ।
ત્વન્મુખાબ્જાચ્છ્રતા સિદ્ધિસ્તારિકાયા વિશેષિણી

સ્થૂલસૂક્ષ્મપરાકારા યથાવચ્ચ પ્રદર્શિતાઃ।
સાધિતાયા વિધાનેન તારાયાસ્રિવિધાત્મનઃ

વિનિયોગમિદાનીં મે વક્તુમર્હસિ પદ્મજે।
શ્રીઃ---
એકઃ ષાડ્‌ગુણ્યપૂર્ણાત્મા હંસો નારાયણો વશી

હંસી શક્તિરહં તસ્ય વશિની સર્વકામદા।
હંસો હંસી ચ તાવાવામુદિતૌ તારિકાત્મના

તસ્યા અસ્મત્સ્વરૂપાયા વિનિયોગં નિબોધ મે।
નાનાવિધેષુ મન્ત્રેષુ બાહ્યાન્તરવિભાગતઃ

યાવન્તો યાદૃશા યે ચ મન્ત્રાઃ સન્તિ પરાવરાઃ।
તદીયા વિનિયોગા યે યાવન્તઃ સન્તિ યાદૃશાઃ

તાવન્તસ્તાદૃશાસ્તેઽસ્યા વિનિયોગા ન સંશયઃ।
તથાપિ વિનિયોગાન્મે કાંશ્ચિચ્છક્ર નિશામય

ધર્માર્થકામમોક્ષેષુ સદ્યઃ પ્રત્યયકારકાન્।
કૃષ્ણાજિનોત્તરાસઙ્ગાં કૃષ્ણાજિનનિવાસિનીમ્

કૃષ્ણાજિનામ્બરાં ત્રસ્તકૃષ્ણશાબશુભેક્ષણામ્।
પૂર્ણચન્દ્રનિભાં ધ્યાત્વા બ્રહ્મમુદ્રાક્ષસૂત્રિણીમ્

સરોરુહે દધાનાં ચાપ્યપરસ્મિન્ કરદ્વયે।
ઇત્થં મામમ્બુજાક્ષં વા દેવદેવં જનાર્દનમ્

ધ્યાત્વા લક્ષં જપેત્તારાં ધર્મઃ પ્રત્યક્ષતામિયાત્।
વિભુસંખ્યામિતાન્પ્રસ્થાઞ્શાલીનાં તણ્ડુલાત્મનામ્

સર્પિષસ્તાવતઃ પ્રસ્થાન્ શર્કરાયાઃ પલાનિ ચ।
ગુડસ્ય વાપિ તાવન્તિ પાચયેદેકપાત્રગાન્

પયસા તાવતા તુલ્યં વિધિના સુશૃતં હવિઃ।
શુક્લપ્રતિપદઃ પ્રાતરુદિતેઽર્ધેન ભાસ્કરે

એકાહુત્યૈવ જુહુયાન્મહાપાત્રસ્થિતં હવિઃ।
ત્રિષ્ટુભા જાતવેદસ્યા તારિકાદ્યન્તરુદ્ધયા

57. જાતવેદસ્યેતિ। "જાતવેદસે સુનવામ સોમમ્" ઇત્યાદિકયા ઋચા।
મહાકુણ્ડે મહાવહ્નૌ યન્ત્રયોગેન બુદ્ધિમાન્।
અથ પ્રાતઃ સમારભ્ય યાવદસ્તમયં રવેઃ

અવિચ્છિન્નં ચ જુહુયાત્ સ્રુવેણૈવ ગતક્લમઃ।
સપિષા સંસ્કૃતેનૈવ તાદૃસ્યા ત્રિષ્ટુભા સુધીઃ

પ્રાતરારભ્ય શાલ્યન્નં પયોદધ્યાજ્યસંસ્કૃતમ્।
એકૈકં ભોજયેદ્વિપ્રં પ્રાતરારભ્ય સંતતમ્

વાચયિત્વા દ્વિજાનન્તે તર્પયેદ્વેદવિત્તમાન્।
દંપતી વૈષ્ણવૌ ચૈવં લક્ષ્મીલક્ષ્મીશસંજ્ઞયા

ય એવમાચરેદ્ધીરો વ્યવસાયસહાયવાન્।
કોટિસંક્યમનૌપમ્યમક્ષયં લભતે નિધિમ્

ઇમં શૃણુ મહાશ્ચર્યં પ્રયોગં પાકશાસન।
તારામાદાય પૂર્વં તુ યોજયેત્ સુભગેપદમ્

સ્વાહાં સંયોજયેત્ પશ્ચાત્તારિકેયં ષડક્ષરા।
ઉપોષ્યૈવ ચતુર્દશ્યાં પૌર્ણમાસ્યામુપક્રમેત્

જપેદ્દશસહસ્રં તામારામે શોભનદ્રુમે।
આસીનો મધ્યતઃ સમ્યક્પૂર્ણકુમ્ભપ્રદીપયોઃ

ધ્યાયન્માં પદ્મગર્ભાભાં પઙ્કજદ્વયધારિણીમ્।
દ્વિભુજામસિતાપાઙ્ગીં નીલકુઞ્ચિતમૂર્ધજામ્

સ્મિતપૂર્ણમુખીં રમ્યાં પીનોન્નતપયોધરામ્।
સર્વાભરણસંપૂર્ણાં દુકૂલોત્તમવાસિનીમ્

સુશુભાં સુભગામિત્થં ધ્યાયઞ્જપમથાચરેત્।
તર્પયેજ્જુહુયાચ્ચૈવ દશાંશં તારયાનયા

બલિં દદ્યાચ્ચ શાલ્યન્નં પયોઘૃતગુડાન્વિતમ્।
સ્રિયં લક્ષણસંપન્નાં પૂજિતાં ભોજયેત્સુધીઃ