લઘુસિદ્ધાન્તકૌમુદી · શ્લોક 863-882

ટુવેપૃ કમ્પને, વેપથુઃ ॥
યજયાચયતવિચ્છપ્રચ્છરક્ષો નઙ્

યજ્ઞઃ । યાચ્ઞા । યત્નઃ । વિશ્નઃ । પ્રશ્નઃ । રક્ષ્ણઃ ॥
સ્વપો નન્

સ્વપ્નઃ ॥
ઉપસર્ગે ઘોઃ કિઃ

પ્રધિઃ । ઉપધિઃ ॥
સ્ત્રિયાં ક્તિન્

સ્ત્રીલિઙ્ગે ભાવે ક્તિન્ સ્યાત્ । ઘઞો ઽપવાદઃ । કૃતિઃ । સ્તુતિઃ । ( ૠલ્વાદિભ્યઃ ક્તિન્નિષ્ઠાવદ્વાચ્ય ઃ) । તેન નત્વમ્ । કીર્ણિઃ । લૂનિઃ । ધૂનિઃ । પૂનિઃ । ( સંપદાદિભ્યઃ ક્વિપ્ ) । સંપત્ । વિપત્ । આપત્ । ( ક્તિન્નપીષ્યતે ) । સંપત્તિઃ । વિપત્તિઃ । આપત્તિઃ ॥
ઊતિયૂતિજૂતિસાતિહેતિકીર્તયશ્ચ

એતે નિપાત્યન્તે ॥।
જ્વરત્વરસ્રિવ્યવિમવામુપધાયાશ્ચ

એષામુપધાવકારયોરૂઠ્ અનુનાસિકે ક્વૌ ઝલાદૌ ક્ઙિતિ ॥ અતઃ ક્વિપ્ । જૂઃ । તૂઃ । સ્રૂઃ । ઊઃ । મૂઃ ॥
ઇચ્છા

ઇષેર્નિપાતો ઽયમ્ ॥
અ પ્રત્યયાત્

પ્રત્યયાન્તેભ્યો ધાતુભ્યઃ સ્ત્રિયામકારઃ પ્રત્યયઃ સ્યાત્ । ચિકીર્ષા । પુત્રકામ્યા ॥
ગુરોશ્ચ હલઃ

ગુરુમતો હલન્તાત્સ્ત્રિયામકારઃ પ્રત્યયઃ સ્યાત્ । ઈહા ॥
ણ્યાસશ્રન્થો યુચ્

અકારસ્યાપવાદઃ । કારણા । હારણા ॥
નપુંસકે ભાવે ક્તઃ

લ્યુટ્ ચ

હસિતમ્, હસનમ્ ॥
પુંસિ સંજ્ઞાયાં ઘઃ પ્રાયેણ

છાદેર્ઘે ઽદ્વ્યુપસર્ગસ્ય

દ્વિપ્રભૃત્યુપસર્ગહીનસ્ય છાદેર્હ્રસ્વો ઘે પરે । દન્તાશ્છાદ્યન્તે ઽનેનેતિ દન્તચ્છદઃ । આકુર્વન્ત્યસ્મિન્નિત્યાકરઃ ॥
અવે તૄસ્ત્રોર્ઘઞ્

અવતારઃ કૂપાદેઃ । અવસ્તારો જવનિકા ॥
હલશ્ચ

હલન્તાદ્ઘઞ્ । ઘાપવાદઃ । રમન્તે યોગિનો ઽસ્મિન્નિતિ રામઃ । અપમૃજ્યતે ઽનેન વ્યાધ્યાદિરિત્યપામાર્ગઃ ॥
ઈષદ્દુસ્સુષુ કૃચ્છ્રાકૃચ્છ્રાર્થેષુ ખલ્

કરણાધિકરણયોરિતિ નિવૃત્તમ્ । એષુ દુઃખસુખાર્થેષૂપપદેષુ ખલ્ તયોરેવેતિ ભાવે કર્મણિ ચ । કૃચ્છ્રે - દુષ્કરઃ કટો ભવતા । અકૃચ્છ્રે - ઈષત્કરઃ । સુકરઃ ॥
આતો યુચ્

ખલો ઽપવાદઃ । ઈષત્પાનઃ સોમો ભવતા । દુષ્પાનઃ । સુપાનઃ ॥
અલંખલ્વોઃ પ્રતિષેધયોઃ પ્રાચાં ક્ત્વા

પ્રતિષેધાર્થેયોરલંખલ્વોરુપપદયોઃ ક્ત્વા સ્યાત્ । પ્રાચાં ગ્રહણં પૂજાર્થમ્ । અમૈવાવ્યયેનેતિ નિયમાન્નોપપદસમાસઃ । દો દદ્ઘોઃ । અલં દત્ત્વા । ઘુમાસ્થેતીત્ત્વમ્ । પીત્વા ખલુ । અલંખલ્વોઃ કિમ્? મા કાર્ષીત્ । પ્રતિષેધયોઃ કિમ્? અલંકારઃ ॥
સમાનકર્તૃકયોઃ પૂર્વકાલે