લઘુસિદ્ધાન્તકૌમુદી · શ્લોક 783-802

મૃજેઃ ક્યબ્વા । મૃજ્યઃ ॥
ઋહલોર્ણ્યત્

ઋવર્ણાન્તાદ્ધલન્તાચ્ચ ધાતોર્ણ્યત્ । કાર્યમ્ । હાર્યમ્ । ધાર્યમ્ ॥
ચજોઃ કુ ઘિણ્ણ્યતોઃ

ચજોઃ કુત્વં સ્યાત્ ઘિતિ ણ્યતિ ચ પરે ॥
મૃજેર્વૃદ્ધિઃ

મૃજેરિકો વૃદ્ધિઃ સાર્વધાતુકાર્ધધાતુકયોઃ । માર્ગ્યઃ ॥
ભોજ્યં ભક્ષ્યે

ભોગ્યમન્યત્ ॥
ઇતિ કૃત્યપ્રક્રિયા ॥
અથ પૂર્વકૃદન્તમ્
ણ્વુલ્તૃચૌ

ધાતોરેતૌ સ્તઃ । કર્તરિ કૃદિતિ કર્ત્રર્થે ॥
યુવોરનાકૌ

યુ વુ એતયોરનાકૌ સ્તઃ । કારકઃ । કર્તા ॥
નન્દિગ્રહિપચાદિભ્યો લ્યુણિન્યચઃ

નન્દ્યાદેર્લ્યુઃ, ગ્રહ્યાદેર્ણિનિઃ, પચાદેરચ્ સ્યાત્ । નન્દયતીતિ નન્દનઃ । જનમર્દયતીતિ જનાર્દનઃ । લવણઃ । ગ્રાહી । સ્થાયી । મન્ત્રી । પચાદિરાકૃતિગણઃ ॥
ઇગુપધજ્ઞાપ્રીકિરઃ કઃ

એભ્યઃ કઃ સ્યાત્ । બુધઃ । કૃશઃ । જ્ઞઃ । પ્રિયઃ । કિરઃ ॥
આતશ્ચોપસર્ગે

પ્રજ્ઞઃ । સુગ્લઃ ॥
ગેહે કઃ

ગેહે કર્તરિ ગ્રહેઃ કઃ સ્યાત્ । ગૃહમ્ ॥
કર્મણ્યણ્

કર્મણ્યુપપદે ધાતોરણ્ પ્રત્યયઃ સ્યાત્ । કુમ્ભં કરોતીતિ કુમ્ભકારઃ ॥
આતો ઽનુપસર્ગે કઃ

આદન્તાદ્ધાતોરનુપસર્ગાત્કર્મણ્યુપપદે કઃ સ્યાત્ । અણો ઽપવાદઃ । આતો લોપ ઇટિ ચ । ગોદઃ । ધનદઃ । કમ્બલદઃ । અનુપસર્ગે કિમ્ ? ગોસન્દાયઃ । (વા.) મૂલવિભુજાદિભ્યઃ કઃ । મૂલાનિ વિભુજતિ મૂલવિભુજો રથઃ । આકૃતિગણો ઽયમ્ । મહીધ્રઃ । કુધ્રઃ ॥
ચરેષ્ટઃ

અધિકરણે ઉપપદે । કુરુચરઃ ॥
ભિક્ષા સેનાદાયેષુ ચ

ભિક્ષાચારઃ । સેનાચારઃ । આદાયેતિ લ્યબન્તમ્ । આદાયચરઃ ॥
કૃઞો હેતુતાચ્છીલ્યાનુલોમ્યેષુ

એષુ દ્યોત્યેષુ કરોતેષ્ટઃ સ્યાત્ ॥
અતઃ કૃકમિકંસકુમ્ભપાત્રકુશાકર્ણીષ્વનવ્યયસ્ય

આદુત્તરસ્યાનવ્યયસ્ય વિસર્ગસ્ય સમાસે નિત્યં સાદેશઃ કરોત્યાદિષુ પરેષુ । યશસ્કરી વિદ્યા । શ્રાદ્ધકરઃ । વચનકરઃ ॥
એજેઃ ખશ્

ણ્યન્તાદેજેઃ ખશ્ સ્યાત્ ॥
અરુર્દ્વિષદજન્તસ્ય મુમ્

અરુષો દ્વિષતો ઽજન્તસ્ય ચ મુમાગમઃ સ્યાત્ખિદન્તે પરે ન ત્વવ્યયસ્ય । શિત્ત્વાચ્છબાદિઃ । જનમેજયતીતિ જનમેજયઃ ॥
પ્રિયવશે વદઃ ખચ્

પ્રિયંવદઃ । વશંવદઃ ॥
અન્યેભ્યો ઽપિ દૃશ્યન્તે